ចោទនាកណ្ឌំ
១. អនុវិជ្ជកអនុយោគោ
៣៦០. អនុវិជ្ជកេ ចោទកោ បុច្ឆិតព្ពោ – ‘‘យំ ខោ ត្វំ, អាវុសោ, ឥមំ ភិក្ខុំ ចោទេសិ, កិម្ហិ នំ ចោទេសិ, សីលវិបត្តិយា វា ចោទេសិ, អាចារវិបត្តិយា វា ចោទេសិ, ទិដ្ឋិវិបត្តិយា វា ចោទេសី’’តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘សីលវិបត្តិយា វា ចោទេមិ, អាចារវិបត្តិយា វា ចោទេមិ, ទិដ្ឋិវិបត្តិយា វា ចោទេមី’’តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘ជានាសិ បនាយស្មា សីលវិបត្តិំ, ជានាសិ អាចារវិបត្តិំ, ជានាសិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ’’ន្តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ជានាមិ ខោ អហំ, អាវុសោ, សីលវិបត្តិំ, ជានាមិ អាចារវិបត្តិំ, ជានាមិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ’’ន្តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘កតមា បនាវុសោ, សីលវិបត្តិ? កតមា អាចារវិបត្តិ? កតមា ទិដ្ឋិវិបត្តី’’តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ចត្តារិ ច បារាជិកានិ, តេរស ច សង្ឃាទិសេសា – អយំ សីលវិបត្តិ។ ថុល្លច្ចយំ, បាចិត្តិយំ, បាដិទេសនីយំ, ទុក្កដំ, ទុព្ភាសិតំ, អយំ អាចារវិបត្តិ។ មិច្ឆាទិដ្ឋិ, អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ – អយំ ទិដ្ឋិវិបត្តី’’តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘យំ ខោ ត្វំ, អាវុសោ, ឥមំ ភិក្ខុំ ចោទេសិ, ទិដ្ឋេន វា ចោទេសិ សុតេន វា ចោទេសិ បរិសង្កាយ វា ចោទេសី’’តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ទិដ្ឋេន វា ចោទេមិ សុតេន វា ចោទេមិ បរិសង្កាយ វា ចោទេមី’’តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘យំ ខោ ត្វំ, អាវុសោ, ឥមំ ភិក្ខុំ ទិដ្ឋេន ចោទេសិ, កិំ តេ ទិដ្ឋំ កិន្តិ តេ ទិដ្ឋំ, កទា តេ ទិដ្ឋំ, កត្ថ តេ ទិដ្ឋំ បារាជិកំ អជ្ឈាបជ្ជន្តោ ទិដ្ឋោ, សង្ឃាទិសេសំ អជ្ឈាបជ្ជន្តោ ទិដ្ឋោ, ថុល្លច្ចយំ… បាចិត្តិយំ… បាដិទេសនីយំ… ទុក្កដំ… ទុព្ភាសិតំ អជ្ឈាបជ្ជន្តោ ទិដ្ឋោ, កត្ថ ច ត្វំ អហោសិ, កត្ថ ចាយំ ភិក្ខុ អហោសិ, កិញ្ច ត្វំ ករោសិ, កិំ ចាយំ ភិក្ខុ ករោតី’’តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, ឥមំ ភិក្ខុំ ទិដ្ឋេន ចោទេមិ, អបិ ច សុតេន ចោទេមី’’តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘យំ ខោ ត្វំ, អាវុសោ, ឥមំ ភិក្ខុំ សុតេន ចោទេសិ, កិំ តេ សុតំ, កិន្តិ តេ សុតំ, កទា តេ សុតំ , កត្ថ តេ សុតំ, បារាជិកំ អជ្ឈាបន្នោតិ សុតំ, សង្ឃាទិសេសំ… ថុល្លច្ចយំ… បាចិត្តិយំ… បាដិទេសនីយំ… ទុក្កដំ… ទុព្ភាសិតំ អជ្ឈាបន្នោតិ សុតំ, ភិក្ខុស្ស សុតំ, ភិក្ខុនិយា សុតំ, សិក្ខមានាយ សុតំ , សាមណេរស្ស សុតំ, សាមណេរិយា សុតំ, ឧបាសកស្ស សុតំ, ឧបាសិកាយ សុតំ, រាជូនំ សុតំ, រាជមហាមត្តានំ សុតំ, តិត្ថិយានំ សុតំ, តិត្ថិយសាវកានំ សុត’’ន្តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, ឥមំ ភិក្ខុំ សុតេន ចោទេមិ, អបិ ច បរិសង្កាយ ចោទេមី’’តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘យំ ខោ ត្វំ, អាវុសោ, ឥមំ ភិក្ខុំ បរិសង្កាយ ចោទេសិ, កិំ បរិសង្កសិ, កិន្តិ បរិសង្កសិ, កទា បរិសង្កសិ, កត្ថ បរិសង្កសិ, បារាជិកំ អជ្ឈាបន្នោតិ បរិសង្កសិ, សង្ឃាទិសេសំ អជ្ឈាបន្នោតិ បរិសង្កសិ, ថុល្លច្ចយំ… បាចិត្តិយំ… បាដិទេសនីយំ… ទុក្កដំ… ទុព្ភាសិតំ អជ្ឈាបន្នោតិ បរិសង្កសិ, ភិក្ខុស្ស សុត្វា បរិសង្កសិ, ភិក្ខុនិយា សុត្វា បរិសង្កសិ, សិក្ខមានាយ សុត្វា បរិសង្កសិ, សាមណេរស្ស សុត្វា បរិសង្កសិ, សាមណេរិយា សុត្វា បរិសង្កសិ, ឧបាសកស្ស សុត្វា បរិសង្កសិ, ឧបាសិកាយ សុត្វា បរិសង្កសិ, រាជូនំ សុត្វា បរិសង្កសិ, រាជមហាមត្តានំ សុត្វា បរិសង្កសិ, តិត្ថិយានំ សុត្វា បរិសង្កសិ, តិត្ថិយសាវកានំ សុត្វា បរិសង្កសី’’តិ?
៣៦១.
ទិដ្ឋំ ទិដ្ឋេន សមេតិ ទិដ្ឋេន សំសន្ទតេ ទិដ្ឋំ;
ទិដ្ឋំ បដិច្ច ន ឧបេតិ អសុទ្ធបរិសង្កិតោ;
សោ បុគ្គលោ បដិញ្ញាយ កាតព្ពោ តេនុបោសថោ។
សុតំ សុតេន សមេតិ សុតេន សំសន្ទតេ សុតំ;
សុតំ បដិច្ច ន ឧបេតិ អសុទ្ធបរិសង្កិតោ;
សោ បុគ្គលោ បដិញ្ញាយ កាតព្ពោ តេនុបោសថោ។
មុតំ មុតេន សមេតិ មុតេន សំសន្ទតេ មុតំ;
មុតំ បដិច្ច ន ឧបេតិ អសុទ្ធបរិសង្កិតោ;
សោ បុគ្គលោ បដិញ្ញាយ កាតព្ពោ តេនុបោសថោ។
៣៦២. ចោទនាយ កោ អាទិ, កិំ មជ្ឈេ, កិំ បរិយោសានំ? ចោទនាយ ឱកាសកម្មំ អាទិ, កិរិយា មជ្ឈេ, សមថោ បរិយោសានំ។ ចោទនាយ កតិ មូលានិ, កតិ វត្ថូនិ, កតិ ភូមិយោ, កតិហាការេហិ ចោទេតិ? ចោទនាយ ទ្វេ មូលានិ, តីណិ វត្ថូនិ, បញ្ច ភូមិយោ, ទ្វីហាការេហិ ចោទេតិ។ ចោទនាយ កតមានិ ទ្វេ មូលានិ? សមូលិកា វា អមូលិកា វា – ចោទនាយ ឥមានិ ទ្វេ មូលានិ។ ចោទនាយ កតមានិ តីណិ វត្ថូនិ? ទិដ្ឋេន សុតេន បរិសង្កាយ – ចោទនាយ ឥមានិ តីណិ វត្ថូនិ។ ចោទនា កតមា បញ្ច ភូមិយោ? កាលេន វក្ខាមិ នោ អកាលេន, ភូតេន វក្ខាមិ នោ អភូតេន, សណ្ហេន វក្ខាមិ នោ ផរុសេន, អត្ថសំហិតេន វក្ខាមិ នោ អនត្ថសំហិតេន, មេត្តាចិត្តោ វក្ខាមិ នោ ទោសន្តរោតិ – ចោទនាយ ឥមា បញ្ច ភូមិយោ។
កតមេហិ ទ្វីហាការេហិ ចោទេតិ? កាយេន វា ចោទេតិ វាចាយ វា ចោទេតិ – ឥមេហិ ទ្វីហាការេហិ ចោទេតិ។
២. ចោទកាទិបដិបត្តិ
៣៦៣. ចោទកេន កថំ បដិបជ្ជិតព្ពំ? ចុទិតកេន កថំ បដិបជ្ជិតព្ពំ? សង្ឃេន កថំ បដិបជ្ជិតព្ពំ? អនុវិជ្ជកេន កថំ បដិបជ្ជិតព្ពំ? ចោទកេន កថំ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ? ចោទកេន បញ្ចសុ ធម្មេសុ បតិដ្ឋាយ បរោ ចោទេតព្ពោ។ កាលេន វក្ខាមិ នោ អកាលេន, ភូតេន វក្ខាមិ នោ អភូតេន, សណ្ហេន វក្ខាមិ នោ ផរុសេន, អត្ថសំហិតេន វក្ខាមិ នោ អនត្ថសំហិតេន, មេត្តាចិត្តោ វក្ខាមិ នោ ទោសន្តរោតិ – ចោទកេន ឯវំ បដិបជ្ជិតព្ពំ។ ចុទិតកេន កថំ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ? ចុទិតកេន ទ្វីសុ ធម្មេសុ បដិបជ្ជិតព្ពំ។ សច្ចេ ច អកុប្បេ ច – ចុទិតកេន ឯវំ បដិបជ្ជិតព្ពំ។ សង្ឃេន កថំ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ? សង្ឃេន ឱតិណ្ណានោតិណ្ណំ ជានិតព្ពំ។ សង្ឃេន ឯវំ បដិបជ្ជិតព្ពំ។ អនុវិជ្ជកេន កថំ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ? អនុវិជ្ជកេន យេន ធម្មេន យេន វិនយេន យេន សត្ថុសាសនេន តំ អធិករណំ វូបសម្មតិ តថា តំ អធិករណំ វូបសមេតព្ពំ។ អនុវិជ្ជកេន ឯវំ បដិបជ្ជិតព្ពំ។
៣៦៤.
ឧបោសថោ កិមត្ថាយ, បវារណា កិស្ស ការណា;
បរិវាសោ កិមត្ថាយ, មូលាយបដិកស្សនា កិស្ស ការណា;
មានត្តំ កិមត្ថាយ, អព្ភានំ កិស្ស ការណា។
ឧបោសថោ សាមគ្គត្ថាយ, វិសុទ្ធត្ថាយ បវារណា;
បរិវាសោ មានត្តត្ថាយ, មូលាយបដិកស្សនា និគ្គហត្ថាយ;
មានត្តំ អព្ភានត្ថាយ, វិសុទ្ធត្ថាយ អព្ភានំ។
ឆន្ទា ទោសា ភយា មោហា, ថេរេ ច បរិភាសតិ;
កាយស្ស ភេទា ទុប្បញ្ញោ, ខតោ ឧបហតិន្ទ្រិយោ;
និរយំ គច្ឆតិ ទុម្មេធោ, ន ច សិក្ខាយ គារវោ។
ន ច អាមិសំ និស្សាយ;
ន ច និស្សាយ បុគ្គលំ;
ឧភោ ឯតេ វិវជ្ជេត្វា;
យថាធម្មោ តថា ករេ។
៣. ចោទកស្សអត្តឈាបនំ
កោធនោ ឧបនាហី ច;
ចណ្ឌោ ច បរិភាសកោ;
អនាបត្តិយា អាបត្តីតិ រោបេតិ;
តាទិសោ ចោទកោ ឈាបេតិ អត្តានំ។
ឧបកណ្ណកំ ជប្បតិ ជិម្ហំ បេក្ខតិ;
វីតិហរតិ កុម្មគ្គំ បដិសេវតិ;
អនាបត្តិយា អាបត្តីតិ រោបេតិ;
តាទិសោ ចោទកោ ឈាបេតិ អត្តានំ។
អកាលេន ចោទេតិ អភូតេន;
ផរុសេន អនត្ថសំហិតេន;
ទោសន្តរោ ចោទេតិ នោ មេត្តាចិត្តោ;
អនាបត្តិយា អាបត្តីតិ រោបេតិ;
តាទិសោ ចោទកោ ឈាបេតិ អត្តានំ។
ធម្មាធម្មំ ន ជានាតិ;
ធម្មាធម្មស្ស អកោវិទោ;
អនាបត្តិយា អាបត្តីតិ រោបេតិ;
តាទិសោ ចោទកោ ឈាបេតិ អត្តានំ។
វិនយាវិនយំ ន ជានាតិ;
វិនយាវិនយស្ស អកោវិទោ;
អនាបត្តិយា អាបត្តីតិ រោបេតិ;
តាទិសោ ចោទកោ ឈាបេតិ អត្តានំ។
ភាសិតាភាសិតំ ន ជានាតិ;
ភាសិតាភាសិតស្ស អកោវិទោ;
អនាបត្តិយា អាបត្តីតិ រោបេតិ;
តាទិសោ ចោទកោ ឈាបេតិ អត្តានំ។
អាចិណ្ណានាចិណ្ណំ ន ជានាតិ;
អាចិណ្ណានាចិណ្ណស្ស អកោវិទោ;
អនាបត្តិយា អាបត្តីតិ រោបេតិ;
តាទិសោ ចោទកោ ឈាបេតិ អត្តានំ។
បញ្ញត្តាបញ្ញត្តំ ន ជានាតិ;
បញ្ញត្តាបញ្ញត្តស្ស អកោវិទោ;
អនាបត្តិយា អាបត្តីតិ រោបេតិ;
តាទិសោ ចោទកោ ឈាបេតិ អត្តានំ។
អាបត្តានាបត្តិំ ន ជានាតិ;
អាបត្តានាបត្តិយា អកោវិទោ;
អនាបត្តិយា អាបត្តីតិ រោបេតិ;
តាទិសោ ចោទកោ ឈាបេតិ អត្តានំ។
លហុកគរុកំ ន ជានាតិ;
លហុកគរុកស្ស អកោវិទោ;
អនាបត្តិយា អាបត្តីតិ រោបេតិ;
តាទិសោ ចោទកោ ឈាបេតិ អត្តានំ។
សាវសេសានវសេសំ ន ជានាតិ;
សាវសេសានវសេសស្ស អកោវិទោ;
អនាបត្តិយា អាបត្តីតិ រោបេតិ;
តាទិសោ ចោទកោ ឈាបេតិ អត្តានំ។
ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លំ ន ជានាតិ;
ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លស្ស អកោវិទោ;
អនាបត្តិយា អាបត្តីតិ រោបេតិ;
តាទិសោ ចោទកោ ឈាបេតិ អត្តានំ។
បុព្ពាបរំ ន ជានាតិ;
បុព្ពាបរស្ស អកោវិទោ;
អនាបត្តិយា អាបត្តីតិ រោបេតិ;
តាទិសោ ចោទកោ ឈាបេតិ អត្តានំ។
អនុសន្ធិវចនបថំ ន ជានាតិ;
អនុសន្ធិវចនបថស្ស អកោវិទោ;
អនាបត្តិយា អាបត្តីតិ រោបេតិ;
តាទិសោ ចោទកោ ឈាបេតិ អត្តានន្តិ។
ចោទនាកណ្ឌំ និដ្ឋិតំ។
តស្សុទ្ទានំ –
ចោទនា អនុវិជ្ជា ច, អាទិ មូលេនុបោសថោ;
គតិ ចោទនកណ្ឌម្ហិ, សាសនំ បតិដ្ឋាបយន្តិ។