កថិនភេទោ

កថិនភេទោ

១. កថិនអត្ថតាទិ

៤០៣. កស្ស កថិនំ កឋិនំ (សី. ស្យា.) អនត្ថតំ? កស្ស កថិនំ អត្ថតំ? កិន្តិ កថិនំ អនត្ថតំ? កិន្តិ កថិនំ អត្ថតំ?

កស្ស កថិនំ អនត្ថតន្តិ? ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អនត្ថតំ ហោតិ កថិនំ – អនត្ថារកស្ស ច អននុមោទកស្ស ច។ ឥមេសំ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អនត្ថតំ ហោតិ កថិនំ។

កស្ស កថិនំ អត្ថតន្តិ? ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ – អត្ថារកស្ស ច អនុមោទកស្ស ច។ ឥមេសំ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ។

កិន្តិ កថិនំ អនត្ថតន្តិ? ចតុវីសតិយា អាការេហិ អនត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន ឧល្លិខិតមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន ធោវនមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន ចីវរវិចារណមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន ឆេទនមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន ពន្ធនមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន ឱវដ្ដិយករណមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន កណ្ឌុសករណមត្តេន ន គណ្ឌុសករណមត្តេន (ក.) អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន ទឡ្ហីកម្មករណមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន អនុវាតករណមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន បរិភណ្ឌករណមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន ឱវទ្ធេយ្យករណមត្តេន ន ឱវដ្ដេយ្យករណមត្តេន (សី. ស្យា.), ន ឱវទេយ្យករណមត្តេន (ក.) អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន កម្ពលមទ្ទនមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន និមិត្តកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន បរិកថាកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន កុក្កុកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន សន្និធិកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន និស្សគ្គិយេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន អកប្បកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន អញ្ញត្រ សង្ឃាដិយា អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន អញ្ញត្រ ឧត្តរាសង្គេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន អញ្ញត្រ អន្តរវាសកេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ , ន អញ្ញត្រ បញ្ចកេន វា អតិរេកបញ្ចកេន វា តទហេវ សញ្ឆិន្នេន សមណ្ឌលីកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន អញ្ញត្រ បុគ្គលស្ស អត្ថារា អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, សម្មា ចេ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ តំ ចេ និស្សីមដ្ឋោ អនុមោទតិ។ ឯវម្បិ អនត្ថតំ ហោតិ កថិនំ។

និមិត្តកម្មំ នាម និមិត្តំ ករោតិ – ‘‘ឥមិនា ទុស្សេន កថិនំ អត្ថរិស្សាមី’’តិ។ បរិកថា នាម បរិកថំ ករោតិ – ‘‘ឥមាយ បរិកថាយ កថិនទុស្សំ និព្ពត្តេស្សាមី’’តិ។ កុក្កុកតំ នាម អនាទិយទានំ វុច្ចតិ។ សន្និធិ នាម ទ្វេ សន្និធិយោ – ករណសន្និធិ វា និចយសន្និធិ វា។ និស្សគ្គិយំ នាម កយិរមានេ អរុណំ ឧដ្ឋហតិ ឧទ្រិយតិ (សី. ស្យា.)។ ឥមេហិ ចតុវីសតិយា អាការេហិ អនត្ថតំ ហោតិ កថិនំ។

កិន្តិ កថិនំ អត្ថតន្តិ? សត្តរសហិ អាការេហិ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ។ អហតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, អហតកប្បេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, បិលោតិកាយ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, បំសុកូលេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, បាបណិកេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, អនិមិត្តកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, អបរិកថាកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, អកុក្កុកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, អសន្និធិកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, អនិស្សគ្គិយេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, កប្បកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, សង្ឃាដិយា អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ឧត្តរាសង្គេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, អន្តរវាសកេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, បញ្ចកេន វា អតិរេកបញ្ចកេន វា តទហេវ សញ្ឆិន្នេន សមណ្ឌលីកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, បុគ្គលស្ស អត្ថារា អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, សម្មា ចេ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, តំ ចេ សីមដ្ឋោ អនុមោទតិ, ឯវម្បិ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ។ ឥមេហិ សត្តរសហិ អាការេហិ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ។

សហ កថិនស្ស អត្ថារា កតិ ធម្មា ជាយន្តិ? សហ កថិនស្ស អត្ថារា បន្នរស ធម្មា ជាយន្តិ – អដ្ឋ មាតិកា, ទ្វេ បលិពោធា, បញ្ចានិសំសា។ សហ កថិនស្ស អត្ថារា ឥមេ បន្នរស ធម្មា ជាយន្តិ។

២. កថិនអនន្តរបច្ចយាទិ

៤០៤. បយោគស្ស កតមេ ធម្មា អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, សមនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, និស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ, ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ , បុរេជាតបច្ចយេន បច្ចយោ, បច្ឆាជាតបច្ចយេន បច្ចយោ, សហជាតបច្ចយេន បច្ចយោ? បុព្ពករណស្ស កតមេ ធម្មា អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ…បេ.… បច្ចុទ្ធារស្ស កតមេ ធម្មា… អធិដ្ឋានស្ស កតមេ ធម្មា… អត្ថារស្ស កតមេ ធម្មា… មាតិកានញ្ច បលិពោធានញ្ច កតមេ ធម្មា… វត្ថុស្ស កតមេ ធម្មា អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, សមនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, និស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ, ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ, បុរេជាតបច្ចយេន បច្ចយោ, បច្ឆាជាតបច្ចយេន បច្ចយោ, សហជាតបច្ចយេន បច្ចយោ?

បុព្ពករណំ បយោគស្ស អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, សមនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, និស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ, ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ។ បយោគោ បុព្ពករណស្ស បុរេជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ បុព្ពករណំ បយោគស្ស បច្ឆាជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ បន្នរស ធម្មា សហជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ បច្ចុទ្ធារោ បុព្ពករណស្ស អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, សមនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, និស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ, ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ។ បុព្ពករណំ បច្ចុទ្ធារស្ស បុរេជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ បច្ចុទ្ធារោ បុព្ពករណស្ស បច្ឆាជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ បន្នរស ធម្មា សហជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ អធិដ្ឋានំ បច្ចុទ្ធារស្ស អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, សមនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, និស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ, ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ។ បច្ចុទ្ធារោ អធិដ្ឋានស្ស បុរេជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ អធិដ្ឋានំ បច្ចុទ្ធារស្ស បច្ឆាជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ បន្នរស ធម្មា សហជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ អត្ថារោ អធិដ្ឋានស្ស អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, សមនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, និស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ, ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ។ អធិដ្ឋានំ អត្ថារស្ស បុរេជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ អត្ថារោ អធិដ្ឋានស្ស បច្ឆាជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ បន្នរស ធម្មា សហជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ មាតិកា ច បលិពោធា ច អត្ថារស្ស អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, សមនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, និស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ, ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ។ អត្ថារោ មាតិកានញ្ច បលិពោធានញ្ច បុរេជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ មាតិកា ច បលិពោធា ច អត្ថារស្ស បច្ឆាជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ បន្នរស ធម្មា សហជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ អាសា ច អនាសា ច វត្ថុស្ស អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, សមនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, និស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ , ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ។ វត្ថុ អាសានញ្ច អនាសានញ្ច បុរេជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ អាសា ច អនាសា ច វត្ថុស្ស បច្ឆាជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។ បន្នរស ធម្មា សហជាតបច្ចយេន បច្ចយោ។

៣. បុព្ពករណនិទានាទិវិភាគោ

៤០៥. បុព្ពករណំ កិំនិទានំ, កិំសមុទយំ, កិំជាតិកំ, កិំបភវំ, កិំសម្ភារំ, កិំសមុដ្ឋានំ ? បច្ចុទ្ធារោ កិំនិទានោ, កិំសមុទយោ, កិំជាតិកោ, កិំបភវោ, កិំសម្ភារោ, កិំសមុដ្ឋានោ? អធិដ្ឋានំ កិំនិទានំ, កិំសមុទយំ, កិំជាតិកំ, កិំបភវំ, កិំសម្ភារំ, កិំសមុដ្ឋានំ? អត្ថារោ កិំនិទានោ, កិំសមុទយោ, កិំជាតិកោ, កិំបភវោ, កិំសម្ភារោ, កិំសមុដ្ឋានោ? មាតិកា ច បលិពោធា ច កិំនិទានា, កិំសមុទយា, កិំជាតិកា, កិំបភវា, កិំសម្ភារា កិំសមុដ្ឋានា? អាសា ច អនាសា ច កិំនិទានា, កិំសមុទយា, កិំជាតិកា, កិំបភវា, កិំសម្ភារា, កិំសមុដ្ឋានា?

បុព្ពករណំ បយោគនិទានំ, បយោគសមុទយំ, បយោគជាតិកំ, បយោគបភវំ, បយោគសម្ភារំ, បយោគសមុដ្ឋានំ។ បច្ចុទ្ធារោ បុព្ពករណនិទានោ, បុព្ពករណសមុទយោ, បុព្ពករណជាតិកោ, បុព្ពករណបភវោ, បុព្ពករណសម្ភារោ, បុព្ពករណសមុដ្ឋានោ។ អធិដ្ឋានំ បច្ចុទ្ធារនិទានំ, បច្ចុទ្ធារសមុទយំ, បច្ចុទ្ធារជាតិកំ, បច្ចុទ្ធារបភវំ, បច្ចុទ្ធារសម្ភារំ, បច្ចុទ្ធារសមុដ្ឋានំ។ អត្ថារោ អធិដ្ឋាននិទានោ, អធិដ្ឋានសមុទយោ, អធិដ្ឋានជាតិកោ, អធិដ្ឋានបភវោ, អធិដ្ឋានសម្ភារោ, អធិដ្ឋានសមុដ្ឋានោ។ មាតិកា ច បលិពោធា ច អត្ថារនិទានា, អត្ថារសមុទយា, អត្ថារជាតិកា, អត្ថារបភវា, អត្ថារសម្ភារា, អត្ថារសមុដ្ឋានា។ អាសា ច អនាសា ច វត្ថុនិទានា, វត្ថុសមុទយា, វត្ថុជាតិកា, វត្ថុបភវា, វត្ថុសម្ភារា, វត្ថុសមុដ្ឋានា។

៤០៦. បយោគោ កិំនិទានោ, កិំសមុទយោ, កិំជាតិកោ, កិំបភវោ, កិំសម្ភារោ, កិំសមុដ្ឋានោ, បុព្ពករណំ…បេ.… បច្ចុទ្ធារោ… អធិដ្ឋានំ… អត្ថារោ… មាតិកា ច បលិពោធា ច… វត្ថុ… អាសា ច អនាសា ច កិំនិទានា, កិំសមុទយា, កិំជាតិកា, កិំបភវា, កិំសម្ភារា, កិំសមុដ្ឋានា?

បយោគោ ហេតុនិទានោ, ហេតុសមុទយោ, ហេតុជាតិកោ, ហេតុបភវោ, ហេតុសម្ភារោ, ហេតុសមុដ្ឋានោ។ បុព្ពករណំ…បេ.… បច្ចុទ្ធារោ… អធិដ្ឋានំ… អត្ថារោ … មាតិកា ច បលិពោធា ច… វត្ថុ… អាសា ច អនាសា ច ហេតុនិទានា, ហេតុសមុទយា, ហេតុជាតិកា, ហេតុបភវា, ហេតុសម្ភារា, ហេតុសមុដ្ឋានា។

៤០៧. បយោគោ កិំនិទានោ, កិំសមុទយោ, កិំជាតិកោ, កិំបភវោ, កិំសម្ភារោ, កិំសមុដ្ឋានោ? បុព្ពករណំ…បេ.… បច្ចុទ្ធារោ… អធិដ្ឋានំ… អត្ថារោ… មាតិកា ច បលិពោធា ច… វត្ថុ… អាសា ច អនាសា ច កិំនិទានា, កិំសមុទយា, កិំជាតិកា, កិំបភវា, កិំសម្ភារា, កិំសមុដ្ឋានា?

បយោគោ បច្ចយនិទានោ, បច្ចយសមុទយោ, បច្ចយជាតិកោ, បច្ចយបភវោ, បច្ចយសម្ភារោ, បច្ចយសមុដ្ឋានោ។ បុព្ពករណំ…បេ.… បច្ចុទ្ធារោ… អធិដ្ឋានំ… អត្ថារោ… មាតិកា ច បលិពោធា ច… វត្ថុ… អាសា ច អនាសា ច បច្ចយនិទានា, បច្ចយសមុទយា, បច្ចយជាតិកា, បច្ចយបភវា, បច្ចយសម្ភារា, បច្ចយសមុដ្ឋានា។

៤០៨. បុព្ពករណំ កតិហិ ធម្មេហិ សង្គហិតំ? បុព្ពករណំ សត្តហិ ធម្មេហិ សង្គហិតំ។ ធោវនេន, វិចារណេន, ឆេទនេន, ពន្ធនេន, សិព្ពនេន, រជនេន, កប្បករណេន – បុព្ពករណំ ឥមេហិ សត្តហិ ធម្មេហិ សង្គហិតំ។

បច្ចុទ្ធារោ កតិហិ ធម្មេហិ សង្គហិតោ? បច្ចុទ្ធារោ តីហិ ធម្មេហិ សង្គហិតោ – សង្ឃាដិយា, ឧត្តរាសង្គេន, អន្តរវាសកេន។

អធិដ្ឋានំ កតិហិ ធម្មេហិ សង្គហិតំ? អធិដ្ឋានំ តីហិ ធម្មេហិ សង្គហិតំ – សង្ឃាដិយា, ឧត្តរាសង្គេន, អន្តរវាសកេន។

អត្ថារោ កតិហិ ធម្មេហិ សង្គហិតោ? អត្ថារោ ឯកេន ធម្មេន សង្គហិតោ – វចីភេទេន។

កថិនស្ស កតិ មូលានិ, កតិ វត្ថូនិ, កតិ ភូមិយោ? កថិនស្ស ឯកំ មូលំ – សង្ឃោ; តីណិ វត្ថូនិ – សង្ឃាដិ, ឧត្តរាសង្គោ, អន្តរវាសកោ, ឆ ភូមិយោ – ខោមំ, កប្បាសិកំ, កោសេយ្យំ, កម្ពលំ, សាណំ, ភង្គំ។

កថិនស្ស កោ អាទិ, កិំ មជ្ឈេ, កិំ បរិយោសានំ? កថិនស្ស បុព្ពករណំ អាទិ, ក្រិយា មជ្ឈេ, អត្ថារោ បរិយោសានំ។

៤០៩. កតិហង្គេហិ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ អភព្ពោ កថិនំ អត្ថរិតុំ? កតិហង្គេហិ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ ភព្ពោ កថិនំ អត្ថរិតុំ? អដ្ឋហង្គេហិ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ អភព្ពោ កថិនំ អត្ថរិតុំ។ អដ្ឋហង្គេហិ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ ភព្ពោ កថិនំ អត្ថរិតុំ។ កតមេហិ អដ្ឋហង្គេហិ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ អភព្ពោ កថិនំ អត្ថរិតុំ? បុព្ពករណំ ន ជានាតិ, បច្ចុទ្ធារំ ន ជានាតិ, អធិដ្ឋានំ ន ជានាតិ, អត្ថារំ ន ជានាតិ, មាតិកំ ន ជានាតិ, បលិពោធំ ន ជានាតិ, ឧទ្ធារំ ន ជានាតិ, អានិសំសំ ន ជានាតិ – ឥមេហិ អដ្ឋហង្គេហិ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ អភព្ពោ កថិនំ អត្ថរិតុំ។ កតមេហិ អដ្ឋហង្គេហិ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ ភព្ពោ កថិនំ អត្ថរិតុំ? បុព្ពករណំ ជានាតិ, បច្ចុទ្ធារំ ជានាតិ, អធិដ្ឋានំ ជានាតិ, អត្ថារំ ជានាតិ, មាតិកំ ជានាតិ, បលិពោធំ ជានាតិ, ឧទ្ធារំ ជានាតិ, អានិសំសំ ជានាតិ – ឥមេហិ អដ្ឋហង្គេហិ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ ភព្ពោ កថិនំ អត្ថរិតុំ។

៤១០. កតិនំ បុគ្គលានំ កថិនត្ថារា ន រុហន្តិ? កតិនំ បុគ្គលានំ កថិនត្ថារា រុហន្តិ? តិណ្ណំ បុគ្គលានំ កថិនត្ថារា ន រុហន្តិ។ តិណ្ណំ បុគ្គលានំ កថិនត្ថារា រុហន្តិ។ កតមេសំ តិណ្ណំ បុគ្គលានំ កថិនត្ថារា ន រុហន្តិ? និស្សីមដ្ឋោ អនុមោទតិ, អនុមោទេន្តោ ន វាចំ ភិន្ទតិ, វាចំ ភិន្ទន្តោ ន បរំ វិញ្ញាបេតិ – ឥមេសំ តិណ្ណំ បុគ្គលានំ កថិនត្ថារា ន រុហន្តិ។ កតមេសំ តិណ្ណំ បុគ្គលានំ កថិនត្ថារា រុហន្តិ? សីមដ្ឋោ អនុមោទតិ, អនុមោទេន្តោ វាចំ ភិន្ទតិ, វាចំ ភិន្ទន្តោ បរំ វិញ្ញាបេតិ – ឥមេសំ តិណ្ណំ បុគ្គលានំ កថិនត្ថារា រុហន្តិ។

៤១១. កតិ កថិនត្ថារា ន រុហន្តិ? កតិ កថិនត្ថារា រុហន្តិ? តយោ កថិនត្ថារា ន រុហន្តិ។ តយោ កថិនត្ថារា រុហន្តិ។ កតមេ តយោ កថិនត្ថារា ន រុហន្តិ? វត្ថុវិបន្នញ្ចេវ ហោតិ, កាលវិបន្នញ្ច, ករណវិបន្នញ្ច – ឥមេ តយោ កថិនត្ថារា ន រុហន្តិ។ កតមេ តយោ កថិនត្ថារា រុហន្តិ? វត្ថុសម្បន្នញ្ចេវ ហោតិ, កាលសម្បន្នញ្ច, ករណសម្បន្នញ្ច – ឥមេ តយោ កថិនត្ថារា រុហន្តិ។

៤. កថិនាទិជានិតព្ពវិភាគោ

៤១២. កថិនំ ជានិតព្ពំ, កថិនត្ថារោ ជានិតព្ពោ, កថិនស្ស អត្ថារមាសោ ជានិតព្ពោ, កថិនស្ស អត្ថារវិបត្តិ ជានិតព្ពា, កថិនស្ស អត្ថារសម្បត្តិ ជានិតព្ពា, និមិត្តកម្មំ ជានិតព្ពំ, បរិកថា ជានិតព្ពា, កុក្កុកតំ ជានិតព្ពំ, សន្និធិ ជានិតព្ពា, និស្សគ្គិយំ ជានិតព្ពំ។

កថិនំ ជានិតព្ពន្តិ តេសញ្ញេវ ធម្មានំ សង្គហោ សមវាយោ នាមំ នាមកម្មំ នាមធេយ្យំ និរុត្តិ ព្យញ្ជនំ អភិលាបោ យទិទំ កថិនន្តិ។

កថិនស្ស អត្ថារមាសោ ជានិតព្ពោតិ វស្សានស្ស បច្ឆិមោ មាសោ ជានិតព្ពោ។

កថិនស្ស អត្ថារវិបត្តិ ជានិតព្ពាតិ ចតុវីសតិយា អាការេហិ កថិនស្ស អត្ថារវិបត្តិ ជានិតព្ពា។

កថិនស្ស អត្ថារសម្បត្តិ ជានិតព្ពាតិ សត្តរសហិ អាការេហិ កថិនស្ស អត្ថារសម្បត្តិ ជានិតព្ពា។

និមិត្តកម្មំ ជានិតព្ពន្តិ និមិត្តំ ករោតិ ឥមិនា ទុស្សេន កថិនំ អត្ថរិស្សាមីតិ។

បរិកថា ជានិតព្ពាតិ បរិកថំ ករោតិ ឥមាយ បរិកថាយ កថិនទុស្សំ និព្ពត្តេស្សាមីតិ។

កុក្កុកតំ ជានិតព្ពន្តិ អនាទិយទានំ ជានិតព្ពំ។

សន្និធិ ជានិតព្ពាតិ ទ្វេ សន្និធិយោ ជានិតព្ពា – ករណសន្និធិ វា និចយសន្និធិ វា។

និស្សគ្គិយំ ជានិតព្ពន្តិ ករិយមានេ អរុណំ ឧដ្ឋហតិ។

កថិនត្ថារោ ជានិតព្ពោតិ សចេ សង្ឃស្ស កថិនទុស្សំ ឧប្បន្នំ ហោតិ, សង្ឃេន កថំ បដិបជ្ជិតព្ពំ, អត្ថារកេន កថំ បដិបជ្ជិតព្ពំ, អនុមោទកេន កថំ បដិបជ្ជិតព្ពំ។

៤១៣. សង្ឃេន ញត្តិទុតិយេន កម្មេន កថិនត្ថារកស្ស ភិក្ខុនោ ទាតព្ពំ, តេន កថិនត្ថារកេន ភិក្ខុនា តទហេវ ធោវិត្វា វិមជ្ជិត្វា វិចារេត្វា ឆិន្ទិត្វា សិព្ពេត្វា រជិត្វា កប្បំ កត្វា កថិនំ អត្ថរិតព្ពំ។ សចេ សង្ឃាដិយា កថិនំ អត្ថរិតុកាមោ ហោតិ, បោរាណិកា សង្ឃាដិ បច្ចុទ្ធរិតព្ពា , នវា សង្ឃាដិ អធិដ្ឋាតព្ពា។ ឥមាយ សង្ឃាដិយា កថិនំ អត្ថរាមីតិ វាចា ភិន្ទិតព្ពា។ សចេ ឧត្តរាសង្គេន កថិនំ អត្ថរិតុកាមោ ហោតិ, បោរាណកោ ឧត្តរាសង្គោ បច្ចុទ្ធរិតព្ពោ, នវោ ឧត្តរាសង្គោ អធិដ្ឋាតព្ពោ។ ឥមិនា ឧត្តរាសង្គេន កថិនំ អត្ថរាមីតិ វាចា ភិន្ទិតព្ពា។ សចេ អន្តរវាសកេន កថិនំ អត្ថរិតុកាមោ ហោតិ, បោរាណកោ អន្តរវាសកោ បច្ចុទ្ធរិតព្ពោ, នវោ អន្តរវាសកោ អធិដ្ឋាតព្ពោ។ ឥមិនា អន្តរវាសកេន កថិនំ អត្ថរាមីតិ វាចា ភិន្ទិតព្ពា។ តេន កថិនត្ថារកេន ភិក្ខុនា សង្ឃំ ឧបសង្កមិត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘អត្ថតំ, ភន្តេ, សង្ឃស្ស កថិនំ, ធម្មិកោ កថិនត្ថារោ, អនុមោទថា’’តិ។ តេហិ អនុមោទកេហិ ភិក្ខូហិ ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘អត្ថតំ, អាវុសោ, សង្ឃស្ស កថិនំ, ធម្មិកោ កថិនត្ថារោ, អនុមោទាមា’’តិ។ តេន កថិនត្ថារកេន ភិក្ខុនា សម្ពហុលេ ភិក្ខូ ឧបសង្កមិត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘‘អត្ថតំ, ភន្តេ, សង្ឃស្ស កថិនំ, ធម្មិកោ កថិនត្ថារោ, អនុមោទថា’’តិ។ តេហិ អនុមោទកេហិ ភិក្ខូហិ ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘អត្ថតំ, អាវុសោ, សង្ឃស្ស កថិនំ, ធម្មិកោ កថិនត្ថារោ អនុមោទាមា’’តិ។ តេន កថិនត្ថារកេន ភិក្ខុនា ឯកំ ភិក្ខុំ ឧបសង្កមិត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘អត្ថតំ, អាវុសោ, សង្ឃស្ស កថិនំ, ធម្មិកោ កថិនត្ថារោ, អនុមោទាហី’’តិ។ តេន អនុមោទកេន ភិក្ខុនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘អត្ថតំ, អាវុសោ, សង្ឃស្ស កថិនំ, ធម្មិកោ កថិនត្ថារោ, អនុមោទាមី’’តិ។

៥. បុគ្គលស្សេវកថិនត្ថារោ

៤១៤. សង្ឃោ កថិនំ អត្ថរតិ, គណោ កថិនំ អត្ថរតិ, បុគ្គលោ កថិនំ អត្ថរតីតិ។ ន សង្ឃោ កថិនំ អត្ថរតិ, ន គណោ កថិនំ អត្ថរតិ, បុគ្គលោ កថិនំ អត្ថរតីតិ។ ហញ្ចិ ន សង្ឃោ កថិនំ អត្ថរតិ, ន គណោ កថិនំ អត្ថរតិ, បុគ្គលោ កថិនំ អត្ថរតិ។ សង្ឃស្ស អនត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, គណស្ស អនត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, បុគ្គលស្ស អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ។ សង្ឃោ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសតិ គណោ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសតិ បុគ្គលោ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសតីតិ ន សង្ឃោ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសតិ, ន គណោ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសតិ, បុគ្គលោ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសតីតិ។ ហញ្ចិ ន សង្ឃោ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសតិ, ន គណោ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសតិ, បុគ្គលោ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសតិ។ សង្ឃស្ស អនុទ្ទិដ្ឋំ ហោតិ បាតិមោក្ខំ, គណស្ស អនុទ្ទិដ្ឋំ ហោតិ បាតិមោក្ខំ, បុគ្គលស្ស ឧទ្ទិដ្ឋំ ហោតិ បាតិមោក្ខំ។ សង្ឃស្ស សាមគ្គិយា គណស្ស សាមគ្គិយា បុគ្គលស្ស ឧទ្ទេសា សង្ឃស្ស ឧទ្ទិដ្ឋំ ហោតិ បាតិមោក្ខំ, គណស្ស ឧទ្ទិដ្ឋំ ហោតិ បាតិមោក្ខំ, បុគ្គលស្ស ឧទ្ទិដ្ឋំ ហោតិ បាតិមោក្ខំ។ ឯវមេវ ន សង្ឃោ កថិនំ អត្ថរតិ, ន គណោ កថិនំ អត្ថរតិ, បុគ្គលោ កថិនំ អត្ថរតិ។ សង្ឃស្ស អនុមោទនាយ គណស្ស អនុមោទនាយ បុគ្គលស្ស អត្ថារា សង្ឃស្ស អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, គណស្ស អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, បុគ្គលស្ស អត្ថតំ ហោតិ កថិនន្តិ។

៦. បលិពោធបញ្ហាព្យាករណំ

៤១៥.

បក្កមនន្តិកោ កថិនុទ្ធារោ, វុត្តោ អាទិច្ចពន្ធុនា;

ឯតញ្ច តាហំ បុច្ឆាមិ, កតមោ បលិពោធោ បឋមំ ឆិជ្ជតិ។

បក្កមនន្តិកោ កថិនុទ្ធារោ, វុត្តោ អាទិច្ចពន្ធុនា;

ឯតញ្ច តាហំ វិស្សជ្ជិស្សំ, ចីវរបលិពោធោ បឋមំ ឆិជ្ជតិ;

តស្ស សហ ពហិសីមគមនា, អាវាសបលិពោធោ ឆិជ្ជតិ។

និដ្ឋានន្តិកោ កថិនុទ្ធារោ, វុត្តោ អាទិច្ចពន្ធុនា;

ឯតញ្ច តាហំ បុច្ឆាមិ, កតមោ បលិពោធោ បឋមំ ឆិជ្ជតិ។

និដ្ឋានន្តិកោ កថិនុទ្ធារោ, វុត្តោ អាទិច្ចពន្ធុនា;

ឯតញ្ច តាហំ វិស្សជ្ជិស្សំ, អាវាសបលិពោធោ បឋមំ ឆិជ្ជតិ;

ចីវរេ និដ្ឋិតេ ចីវរបលិពោធោ ឆិជ្ជតិ។

សន្និដ្ឋានន្តិកោ កថិនុទ្ធារោ, វុត្តោ អាទិច្ចពន្ធុនា;

ឯតញ្ច តាហំ បុច្ឆាមិ, កតមោ បលិពោធោ បឋមំ ឆិជ្ជតិ។

សន្និដ្ឋានន្តិកោ កថិនុទ្ធារោ, វុត្តោ អាទិច្ចពន្ធុនា;

ឯតញ្ច តាហំ វិស្សជ្ជិស្សំ, ទ្វេ បលិពោធា អបុព្ពំ អចរិមំ ឆិជ្ជន្តិ។

នាសនន្តិកោ កថិនុទ្ធារោ, វុត្តោ អាទិច្ចពន្ធុនា;

ឯតញ្ច តាហំ បុច្ឆាមិ, កតមោ បលិពោធោ បឋមំ ឆិជ្ជតិ។

នាសនន្តិកោ កថិនុទ្ធារោ, វុត្តោ អាទិច្ចពន្ធុនា;

ឯតញ្ច តាហំ វិស្សជ្ជិស្សំ, អាវាសបលិពោធោ បឋមំ ឆិជ្ជតិ;

ចីវរេ នដ្ឋេ ចីវរបលិពោធោ ឆិជ្ជតិ។

សវនន្តិកោ កថិនុទ្ធារោ, វុត្តោ អាទិច្ចពន្ធុនា;

ឯតញ្ច តាហំ បុច្ឆាមិ, កតមោ បលិពោធោ បឋមំ ឆិជ្ជតិ។

សវនន្តិកោ កថិនុទ្ធារោ, វុត្តោ អាទិច្ចពន្ធុនា;

ឯតញ្ច តាហំ វិស្សជ្ជិស្សំ, ចីវរបលិពោធោ បឋមំ ឆិជ្ជតិ;

តស្ស សហ សវនេន, អាវាសបលិពោធោ ឆិជ្ជតិ។

អាសាវច្ឆេទិកោ កថិនុទ្ធារោ, វុត្តោ អាទិច្ចពន្ធុនា;

ឯតញ្ច តាហំ បុច្ឆាមិ, កតមោ បលិពោធោ បឋមំ ឆិជ្ជតិ។

អាសាវច្ឆេទិកោ កថិនុទ្ធារោ, វុត្តោ អាទិច្ចពន្ធុនា;

ឯតញ្ច តាហំ វិស្សជ្ជិស្សំ, អាវាសបលិពោធោ បឋមំ ឆិជ្ជតិ;

ចីវរាសាយ ឧបច្ឆិន្នាយ ចីវរបលិពោធោ ឆិជ្ជតិ។

សីមាតិក្កមនន្តិកោ កថិនុទ្ធារោ, វុត្តោ អាទិច្ចពន្ធុនា;

ឯតញ្ច តាហំ បុច្ឆាមិ, កតមោ បលិពោធោ បឋមំ ឆិជ្ជតិ។

សីមាតិក្កមនន្តិកោ កថិនុទ្ធារោ, វុត្តោ អាទិច្ចពន្ធុនា;

ឯតញ្ច តាហំ វិស្សជ្ជិស្សំ, ចីវរបលិពោធោ បឋមំ ឆិជ្ជតិ;

តស្ស ពហិសីមេ ពហិសីមគតស្ស (សី. ស្យា.) អាវាសបលិពោធោ ឆិជ្ជតិ។

សហុព្ភារោ កថិនុទ្ធារោ សឧព្ភារោ (ក.), វុត្តោ អាទិច្ចពន្ធុនា;

ឯតញ្ច តាហំ បុច្ឆាមិ, កតមោ បលិពោធោ បឋមំ ឆិជ្ជតិ។

សហុព្ភារោ កថិនុទ្ធារោ, វុត្តោ អាទិច្ចពន្ធុនា;

ឯតញ្ច តាហំ វិស្សជ្ជិស្សំ, ទ្វេ បលិពោធា អបុព្ពំ អចរិមំ ឆិជ្ជន្តីតិ។

៤១៦. កតិ កថិនុទ្ធារា សង្ឃាធីនា? កតិ កថិនុទ្ធារា បុគ្គលាធីនា? កតិ កថិនុទ្ធារា នេវ សង្ឃាធីនា ន បុគ្គលាធីនា? ឯកោ កថិនុទ្ធារោ សង្ឃាធីនោ – អន្តរុព្ភារោ។ ចត្តារោ កថិនុទ្ធារា បុគ្គលាធីនា – បក្កមនន្តិកោ, និដ្ឋានន្តិកោ, សន្និដ្ឋានន្តិកោ, សីមាតិក្កមនន្តិកោ ។ ចត្តារោ កថិនុទ្ធារា នេវ សង្ឃាធីនា ន បុគ្គលាធីនា – នាសនន្តិកោ, សវនន្តិកោ, អាសាវច្ឆេទិកោ, សហុព្ភារោ។ កតិ កថិនុទ្ធារា អន្តោសីមាយ ឧទ្ធរិយ្យន្តិ? កតិ កថិនុទ្ធារា ពហិសីមាយ ឧទ្ធរិយ្យន្តិ? កតិ កថិនុទ្ធារា សិយា អន្តោសីមាយ ឧទ្ធរិយ្យន្តិ សិយា ពហិសីមាយ ឧទ្ធរិយ្យន្តិ? ទ្វេ កថិនុទ្ធារា អន្តោសីមាយ ឧទ្ធរិយ្យន្តិ – អន្តរុព្ភារោ, សហុព្ភារោ។ តយោ កថិនុទ្ធារា ពហិសីមាយ ឧទ្ធរិយ្យន្តិ – បក្កមនន្តិកោ, សវនន្តិកោ, សីមាតិក្កមនន្តិកោ។ ចត្តារោ កថិនុទ្ធារា សិយា អន្តោសីមាយ ឧទ្ធរិយ្យន្តិ សិយា ពហិសីមាយ ឧទ្ធរិយ្យន្តិ – និដ្ឋានន្តិកោ, សន្និដ្ឋានន្តិកោ, នាសនន្តិកោ, អាសាវច្ឆេទិកោ។

កតិ កថិនុទ្ធារា ឯកុប្បាទា ឯកនិរោធា? កតិ កថិនុទ្ធារា ឯកុប្បាទា នានានិរោធា? ទ្វេ កថិនុទ្ធារា ឯកុប្បាទា ឯកនិរោធា – អន្តរុព្ភារោ, សហុព្ភារោ។ អវសេសា កថិនុទ្ធារា ឯកុប្បាទា នានានិរោធាតិ។

កថិនភេទោ និដ្ឋិតោ។

តស្សុទ្ទានំ –

កស្ស កិន្តិ បន្នរស, ធម្មា និទានហេតុ ច;

បច្ចយសង្គហមូលា, អាទិ ច អត្ថារបុគ្គលា អដ្ឋបុគ្គលា (សី.)។

តិណ្ណំ ភេទតោ តិណ្ណំ (ក.) តយោ ជានិតព្ពំ, អត្ថារំ ឧទ្ទេសេន ច;

បលិពោធាធិនា, សីមាយ ឧប្បាទនិរោធេន ចាតិ ឥតោ បរំ ‘‘បរិវារំ និដ្ឋិតំ’’ ឥតិបាឋោ កេសុចិ បោត្ថកេសុ ទិស្សតិ។