គាថាសង្គណិកំ

គាថាសង្គណិកំ

១. សត្តនគរេសុ បញ្ញត្តសិក្ខាបទំ

៣៣៥.

ឯកំសំ ចីវរំ កត្វា, បគ្គណ្ហិត្វាន អញ្ជលិំ;

អាសីសមានរូបោវ អាសិំសមានរូបោវ (សី. ស្យា.), កិស្ស ត្វំ ឥធ មាគតោ។

ទ្វីសុ វិនយេសុ យេ បញ្ញត្តា;

ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆន្តិ ឧបោសថេសុ;

កតិ តេ សិក្ខាបទា ហោន្តិ;

កតិសុ នគរេសុ បញ្ញត្តា។

ភទ្ទកោ តេ ឧម្មង្គោ, យោនិសោ បរិបុច្ឆសិ;

តគ្ឃ តេ អហមក្ខិស្សំ, យថាសិ កុសលោ តថា។

ទ្វីសុ វិនយេសុ យេ បញ្ញត្តា;

ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆន្តិ ឧបោសថេសុ;

អឌ្ឍុឌ្ឍសតានិ តេ ហោន្តិ;

សត្តសុ នគរេសុ បញ្ញត្តា។

កតមេសុ សត្តសុ នគរេសុ បញ្ញត្តា;

ឥង្ឃ មេ ត្វំ ព្យាករ នំ ឥង្ឃ មេ តំ ព្យាករ (ក.);

តំ វចនបថំ តវ វចនបថំ (ស្យា.) និសាមយិត្វា;

បដិបជ្ជេម ហិតាយ នោ សិយា។

វេសាលិយំ រាជគហេ, សាវត្ថិយញ្ច អាឡវិយំ;

កោសម្ពិយញ្ច សក្កេសុ, ភគ្គេសុ ចេវ បញ្ញត្តា។

កតិ វេសាលិយំ បញ្ញត្តា, កតិ រាជគហេ កតា;

សាវត្ថិយំ កតិ ហោន្តិ, កតិ អាឡវិយំ កតា។

កតិ កោសម្ពិយំ បញ្ញត្តា, កតិ សក្កេសុ វុច្ចន្តិ;

កតិ ភគ្គេសុ បញ្ញត្តា, តំ មេ អក្ខាហិ បុច្ឆិតោ។

ទស វេសាលិយំ បញ្ញត្តា, ឯកវីស រាជគហេ កតា;

ឆឩន តីណិសតានិ, សព្ពេ សាវត្ថិយំ កតា។

ឆ អាឡវិយំ បញ្ញត្តា, អដ្ឋ កោសម្ពិយំ កតា;

អដ្ឋ សក្កេសុ វុច្ចន្តិ, តយោ ភគ្គេសុ បញ្ញត្តា។

យេ វេសាលិយំ បញ្ញត្តា, តេ សុណោហិ យថាតថំ យថាកថំ (សី. ស្យា. ឯវមុបរិបិ);

មេថុនវិគ្គហុត្តរិ, អតិរេកញ្ច កាឡកំ។

ភូតំ បរម្បរភត្តំ, ទន្តបោនេន ទន្តបោណេន (ក.) អចេលកោ;

ភិក្ខុនីសុ ច អក្កោសោ, ទសេតេ វេសាលិយំ កតា។

យេ រាជគហេ បញ្ញត្តា, តេ សុណោហិ យថាតថំ;

អទិន្នាទានំ រាជគហេ, ទ្វេ អនុទ្ធំសនា ទ្វេបិ ច ភេទា។

អន្តរវាសកំ រូបិយំ សុត្តំ, ឧជ្ឈាបនេន ច បាចិតបិណ្ឌំ ;

គណភោជនំ វិកាលេ ច, ចារិត្តំ នហានំ ឩនវីសតិ។

ចីវរំ ទត្វា វោសាសន្តិ, ឯតេ រាជគហេ កតា;

គិរគ្គចរិយា តត្ថេវ, ឆន្ទទានេន ឯកវីសតិ។

យេ សាវត្ថិយំ បញ្ញត្តា, តេ សុណោហិ យថាតថំ;

បារាជិកានិ ចត្តារិ, សង្ឃាទិសេសា ភវន្តិ សោឡស។

អនិយតា ច ទ្វេ ហោន្តិ, និស្សគ្គិយា ចតុវីសតិ;

ឆបញ្ញាសសតញ្ចេវ, ខុទ្ទកានិ បវុច្ចន្តិ។

ទសយេវ ច គារយ្ហា, ទ្វេសត្តតិ ច សេខិយា;

ឆឩន តីណិសតានិ, សព្ពេ សាវត្ថិយំ កតា។

យេ អាឡវិយំ បញ្ញត្តា, តេ សុណោហិ យថាតថំ;

កុដិកោសិយសេយ្យា ច, ខណនេ គច្ឆ ទេវតេ;

សប្បាណកញ្ច សិញ្ចន្តិ, ឆ ឯតេ អាឡវិយំ កតា។

យេ កោសម្ពិយំ បញ្ញត្តា, តេ សុណោហិ យថាតថំ;

មហាវិហារោ ទោវចស្សំ, អញ្ញំ ទ្វារំ សុរាយ ច;

អនាទរិយំ សហធម្មោ, បយោបានេន អដ្ឋមំ។

យេ សក្កេសុ បញ្ញត្តា, តេ សុណោហិ យថាតថំ;

ឯឡកលោមានិ បត្តោ ច, ឱវាទោ ចេវ ភេសជ្ជំ។

សូចិ អារញ្ញិកោ ចេវ, អដ្ឋេតេ ឆ ឯតេ (សព្ពត្ថ) កាបិលវត្ថវេ;

ឧទកសុទ្ធិយា ឱវាទោ, ភិក្ខុនីសុ បវុច្ចន្តិ។

យេ ភគ្គេសុ បញ្ញត្តា, តេ សុណោហិ យថាតថំ;

សមាទហិត្វា វិសិព្ពេន្តិ, សាមិសេន សសិត្ថកំ។

បារាជិកានិ ចត្តារិ, សង្ឃាទិសេសានិ ភវន្តិ;

សត្ត ច និស្សគ្គិយានិ, អដ្ឋ ទ្វត្តិំស ខុទ្ទកា។

ទ្វេ គារយ្ហា តយោ សេក្ខា, ឆប្បញ្ញាស សិក្ខាបទា;

ឆសុ នគរេសុ បញ្ញត្តា, ពុទ្ធេនាទិច្ចពន្ធុនា។

ឆឩន តីណិសតានិ, សព្ពេ សាវត្ថិយំ កតា;

ការុណិកេន ពុទ្ធេន, គោតមេន យសស្សិនា។

២. ចតុវិបត្តិំ

៣៣៦.

យំ តំ យំ យំ (ក.) បុច្ឆិម្ហ អកិត្តយិ នោ;

តំ តំ ព្យាកតំ អនញ្ញថា;

អញ្ញំ តំ បុច្ឆាមិ តទិង្ឃ ព្រូហិ;

គរុក លហុកញ្ចាបិ សាវសេសំ;

អនវសេសំ ទុដ្ឋុល្លញ្ច អទុដ្ឋុល្លំ;

យេ ច យាវតតិយកា។

សាធារណំ អសាធារណំ;

វិភត្តិយោ ច វិបត្តិយោ ច (សី. ស្យា.) យេហិ សមថេហិ សម្មន្តិ;

សព្ពានិបេតានិ វិយាករោហិ;

ហន្ទ វាក្យំ សុណោម តេ។

ឯកតិំសា យេ គរុកា, អដ្ឋេត្ថ អនវសេសា;

យេ គរុកា តេ ទុដ្ឋុល្លា, យេ ទុដ្ឋុល្លា សា សីលវិបត្តិ;

បារាជិកំ សង្ឃាទិសេសោ, ‘‘សីលវិបត្តី’’តិ វុច្ចតិ។

ថុល្លច្ចយំ បាចិត្តិយា, បាដិទេសនីយំ ទុក្កដំ;

ទុព្ភាសិតំ យោ ចាយំ, អក្កោសតិ ហសាធិប្បាយោ;

អយំ សា អាចារវិបត្តិសម្មតា។

វិបរីតទិដ្ឋិំ គណ្ហន្តិ, អសទ្ធម្មេហិ បុរក្ខតា;

អព្ភាចិក្ខន្តិ សម្ពុទ្ធំ, ទុប្បញ្ញា មោហបារុតា;

អយំ សា ទិដ្ឋិវិបត្តិសម្មតា។

អាជីវហេតុ អាជីវការណា បាបិច្ឆោ ឥច្ឆាបកតោ អសន្តំ អភូតំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ ឧល្លបតិ, អាជីវហេតុ អាជីវការណា សញ្ចរិត្តំ សមាបជ្ជតិ, អាជីវហេតុ អាជីវការណា – ‘‘យោ តេ វិហារេ វសតិ, សោ ភិក្ខុ អរហា’’តិ ភណតិ, អាជីវហេតុ អាជីវការណា ភិក្ខុ បណីតភោជនានិ អត្តនោ អត្ថាយ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជតិ, អាជីវហេតុ អាជីវការណា ភិក្ខុនី បណីតភោជនានិ អត្តនោ អត្ថាយ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជតិ, អាជីវហេតុ អាជីវការណា សូបំ វា ឱទនំ វា អគិលានោ អត្តនោ អត្ថាយ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជតិ។ អយំ សា អាជីវវិបត្តិ សម្មតា។

ឯកាទស យាវតតិយកា, តេ សុណោហិ យថាតថំ;

ឧក្ខិត្តានុវត្តិកា, អដ្ឋ យាវតតិយកា;

អរិដ្ឋោ ចណ្ឌកាឡី ច, ឥមេ តេ យាវតតិយកា។

៣. ឆេទនកាទិ

៣៣៧. កតិ ឆេទនកានិ? កតិ ភេទនកានិ? កតិ ឧទ្ទាលនកានិ? កតិ អនញ្ញបាចិត្តិយានិ? កតិ ភិក្ខុសម្មុតិយោ? កតិ សាមីចិយោ? កតិ បរមានិ?

កតិ ជានន្តិ បញ្ញត្តា, ពុទ្ធេនាទិច្ចពន្ធុនា។

ឆ ឆេទនកានិ។ ឯកំ ភេទនកំ។ ឯកំ ឧទ្ទាលនកំ។ ចត្តារិ អនញ្ញបាចិត្តិយានិ។ ចតស្សោ ភិក្ខុសម្មុតិយោ។ សត្ត សាមីចិយោ។ ចុទ្ទស បរមានិ។

សោទស សោឡស (សី. ស្យា.) អដ្ឋកថា ឱលោកេតព្ពា ជានន្តិ បញ្ញត្តា, ពុទ្ធេនាទិច្ចពន្ធុនា។

៤. អសាធារណាទិ

៣៣៨.

វីសំ ទ្វេ សតានិ ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទានិ;

ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆន្តិ ឧបោសថេសុ;

តីណិ សតានិ ចត្តារិ ភិក្ខុនីនំ សិក្ខាបទានិ;

ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆន្តិ ឧបោសថេសុ។

ឆចត្តារីសា ភិក្ខូនំ, ភិក្ខុនីហិ អសាធារណា;

សតំ តិំសា ច ភិក្ខុនីនំ, ភិក្ខូហិ អសាធារណា។

សតំ សត្តតិ ឆច្ចេវ, ឧភិន្នំ អសាធារណា;

សតំ សត្តតិ ចត្តារិ, ឧភិន្នំ សមសិក្ខតា។

វីសំ ទ្វេ សតានិ ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទានិ;

ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆន្តិ ឧបោសថេសុ;

តេ សុណោហិ យថាតថំ។

បារាជិកានិ ចត្តារិ, សង្ឃាទិសេសានិ ភវន្តិ តេរស;

អនិយតា ទ្វេ ហោន្តិ។

និស្សគ្គិយានិ តិំសេវ, ទ្វេនវុតិ ច ខុទ្ទកា;

ចត្តារោ បាដិទេសនីយា, បញ្ចសត្តតិ សេខិយា។

វីសំ ទ្វេ សតានិ ចិមេ ហោន្តិ ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទានិ;

ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆន្តិ ឧបោសថេសុ។

តីណិ សតានិ ចត្តារិ, ភិក្ខុនីនំ សិក្ខាបទានិ;

ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆន្តិ ឧបោសថេសុ, តេ សុណោហិ យថាតថំ។

បារាជិកានិ អដ្ឋ, សង្ឃាទិសេសានិ ភវន្តិ សត្តរស;

និស្សគ្គិយានិ តិំសេវ, សតំ សដ្ឋិ ឆ ចេវ ខុទ្ទកានិ បវុច្ចន្តិ។

អដ្ឋ បាដិទេសនីយា, បញ្ចសត្តតិ សេខិយា;

តីណិ សតានិ ចត្តារិ ចិមេ ហោន្តិ ភិក្ខុនីនំ សិក្ខាបទានិ;

ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆន្តិ ឧបោសថេសុ។

ឆចត្តារីសា ភិក្ខូនំ, ភិក្ខុនីហិ អសាធារណា;

តេ សុណោហិ យថាតថំ។

សង្ឃាទិសេសា, ទ្វេ អនិយតេហិ អដ្ឋ;

និស្សគ្គិយានិ ទ្វាទស, តេហិ តេ ហោន្តិ វីសតិ។

ទ្វេវីសតិ ខុទ្ទកា, ចតុរោ បាដិទេសនីយា;

ឆចត្តារីសា ចិមេ ហោន្តិ, ភិក្ខូនំ ភិក្ខុនីហិ អសាធារណា។

សតំ តិំសា ច ភិក្ខុនីនំ, ភិក្ខូហិ អសាធារណា;

តេ សុណោហិ យថាតថំ។

បារាជិកានិ ចត្តារិ, សង្ឃម្ហា ទស និស្សរេ;

និស្សគ្គិយានិ ទ្វាទស, ឆន្នវុតិ ច ខុទ្ទកា;

អដ្ឋ បាដិទេសនីយា។

សតំ តិំសា ចិមេ ហោន្តិ ភិក្ខុនីនំ, ភិក្ខូហិ អសាធារណា;

សតំ សត្តតិ ឆច្ចេវ, ឧភិន្នំ អសាធារណា;

តេ សុណោហិ យថាតថំ។

បារាជិកានិ ចត្តារិ, សង្ឃាទិសេសានិ ភវន្តិ សោឡស;

អនិយតា ទ្វេ ហោន្តិ, និស្សគ្គិយានិ ចតុវីសតិ;

សតំ អដ្ឋារសា ចេវ, ខុទ្ទកានិ បវុច្ចន្តិ;

ទ្វាទស បាដិទេសនីយា។

សតំ សត្តតិ ឆច្ចេវិមេ ហោន្តិ, ឧភិន្នំ អសាធារណា;

សតំ សត្តតិ ចត្តារិ, ឧភិន្នំ សមសិក្ខតា;

តេ សុណោហិ យថាតថំ។

បារាជិកានិ ចត្តារិ, សង្ឃាទិសេសានិ ភវន្តិ សត្ត;

និស្សគ្គិយានិ អដ្ឋារស, សមសត្តតិ ខុទ្ទកា;

បញ្ចសត្តតិ សេខិយានិ។

សតំ សត្តតិ ចត្តារិ ចិមេ ហោន្តិ, ឧភិន្នំ សមសិក្ខតា;

អដ្ឋេ បារាជិកា យេ ទុរាសទា, តាលវត្ថុសមូបមា។

បណ្ឌុបលាសោ បុថុសិលា, សីសច្ឆិន្នោវ សោ នរោ;

តាលោវ មត្ថកច្ឆិន្នោ, អវិរុឡ្ហី ភវន្តិ តេ។

តេវីសតិ សង្ឃាទិសេសា, ទ្វេ អនិយតា;

ទ្វេ ចត្តារីស និស្សគ្គិយា;

អដ្ឋាសីតិសតំ បាចិត្តិយា, ទ្វាទស បាដិទេសនីយា។

បញ្ចសត្តតិ សេខិយា, តីហិ សមថេហិ សម្មន្តិ;

សម្មុខា ច បដិញ្ញាយ, តិណវត្ថារកេន ច។

ទ្វេ ឧបោសថា ទ្វេ បវារណា;

ចត្តារិ កម្មានិ ជិនេន ទេសិតា;

បញ្ចេវ ឧទ្ទេសា ចតុរោ ភវន្តិ;

អនញ្ញថា អាបត្តិក្ខន្ធា ច ភវន្តិ សត្ត។

អធិករណានិ ចត្តារិ សត្តហិ សមថេហិ សម្មន្តិ;

ទ្វីហិ ចតូហិ តីហិ កិច្ចំ ឯកេន សម្មតិ។

៥. បារាជិកាទិអាបត្តិ

៣៣៩.

‘បារាជិក’ន្តិ យំ វុត្តំ, តំ សុណោហិ យថាតថំ;

ចុតោ បរទ្ធោ ភដ្ឋោ ច, សទ្ធម្មា ហិ និរង្កតោ;

សំវាសោបិ តហិំ នត្ថិ, តេនេតំ ឥតិ វុច្ចតិ។

‘សង្ឃាទិសេសោ’តិ យំ វុត្តំ, តំ សុណោហិ យថាតថំ;

សង្ឃោវ ទេតិ បរិវាសំ, មូលាយ បដិកស្សតិ;

មានត្តំ ទេតិ អព្ភេតិ, តេនេតំ ឥតិ វុច្ចតិ។

‘អនិយតោ’តិ យំ វុត្តំ, តំ សុណោហិ យថាតថំ;

អនិយតោ ន និយតោ, អនេកំសិកតំ បទំ;

តិណ្ណមញ្ញតរំ ឋានំ, ‘អនិយតោ’តិ បវុច្ចតិ។

‘ថុល្លច្ចយ’ន្តិ យំ វុត្តំ, តំ សុណោហិ យថាតថំ;

ឯកស្ស មូលេ យោ ទេសេតិ, យោ ច តំ បដិគណ្ហតិ;

អច្ចយោ តេន សមោ នត្ថិ, តេនេតំ ឥតិ វុច្ចតិ។

‘និស្សគ្គិយ’ន្តិ យំ វុត្តំ, តំ សុណោហិ យថាតថំ;

សង្ឃមជ្ឈេ គណមជ្ឈេ, ឯកស្សេវ ច ឯកតោ;

និស្សជ្ជិត្វាន ទេសេតិ, តេនេតំ ឥតិ វុច្ចតិ។

‘បាចិត្តិយ’ន្តិ យំ វុត្តំ, តំ សុណោហិ យថាតថំ;

បាតេតិ កុសលំ ធម្មំ, អរិយមគ្គំ អបរជ្ឈតិ;

ចិត្តសំមោហនដ្ឋានំ, តេនេតំ ឥតិ វុច្ចតិ។

‘បាដិទេសនីយ’ន្តិ យំ វុត្តំ, តំ សុណោហិ យថាតថំ;

ភិក្ខុ អញ្ញាតកោ សន្តោ, កិច្ឆា លទ្ធាយ ភោជនំ;

សាមំ គហេត្វា ភុញ្ជេយ្យ, ‘គារយ្ហ’ន្តិ បវុច្ចតិ។

និមន្តនាសុ ភុញ្ជន្តា ឆន្ទាយ, វោសាសតិ តត្ថ ភិក្ខុនិំ;

អនិវារេត្វា តហិំ ភុញ្ជេ, គារយ្ហន្តិ បវុច្ចតិ។

សទ្ធាចិត្តំ កុលំ គន្ត្វា, អប្បភោគំ អនាឡិយំ អនាឡ្ហិយំ (សី. ស្យា.);

អគិលានោ តហិំ ភុញ្ជេ, គារយ្ហន្តិ បវុច្ចតិ។

យោ ចេ អរញ្ញេ វិហរន្តោ, សាសង្កេ សភយានកេ;

អវិទិតំ តហិំ ភុញ្ជេ, គារយ្ហន្តិ បវុច្ចតិ។

ភិក្ខុនី អញ្ញាតិកា សន្តា, យំ បរេសំ មមាយិតំ;

សប្បិ តេលំ មធុំ ផាណិតំ, មច្ឆមំសំ អថោ ខីរំ;

ទធិំ សយំ វិញ្ញាបេយ្យ ភិក្ខុនី, គារយ្ហបត្តា សុគតស្ស សាសនេ។

‘ទុក្កដ’ន្តិ យំ វុត្តំ, តំ សុណោហិ យថាតថំ;

អបរទ្ធំ វិរទ្ធញ្ច, ខលិតំ យញ្ច ទុក្កដំ។

យំ មនុស្សោ ករេ បាបំ, អាវិ វា យទិ វា រហោ;

‘ទុក្កដ’ន្តិ បវេទេន្តិ, តេនេតំ ឥតិ វុច្ចតិ។

‘ទុព្ភាសិត’ន្តិ យំ វុត្តំ, តំ សុណោហិ យថាតថំ;

ទុព្ភាសិតំ ទុរាភដ្ឋំ, សំកិលិដ្ឋញ្ច យំ បទំ;

យញ្ច វិញ្ញូ គរហន្តិ, តេនេតំ ឥតិ វុច្ចតិ។

‘សេខិយ’ន្តិ យំ វុត្តំ, តំ សុណោហិ យថាតថំ;

សេក្ខស្ស សិក្ខមានស្ស, ឧជុមគ្គានុសារិនោ។

អាទិ ចេតំ ចរណញ្ច, មុខំ សញ្ញមសំវរោ;

សិក្ខា ឯតាទិសី នត្ថិ, តេនេតំ ឥតិ វុច្ចតិ។

ឧទា. ៤៥ ឧទានេបិ ឆន្នមតិវស្សតិ , វិវដំ នាតិវស្សតិ;

តស្មា ឆន្នំ វិវរេថ, ឯវំ តំ នាតិវស្សតិ។

គតិ មិគានំ បវនំ, អាកាសោ បក្ខិនំ គតិ;

វិភវោ គតិ ធម្មានំ, និព្ពានំ អរហតោ គតីតិ។

គាថាសង្គណិកំ។

តស្សុទ្ទានំ –

សត្តនគរេសុ បញ្ញត្តា, វិបត្តិ ចតុរោបិ ច;

ភិក្ខូនំ ភិក្ខុនីនញ្ច, សាធារណា អសាធារណា;

សាសនំ អនុគ្គហាយ, គាថាសង្គណិកំ ឥទន្តិ។

គាថាសង្គណិកំ និដ្ឋិតំ។