៧. ព្រាហ្មណសំយុត្តំ
១. អរហន្តវគ្គោ
១. ធនញ្ជានីសុត្តំ
១៨៧. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ។ តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្ស ភារទ្វាជគោត្តស្ស ព្រាហ្មណស្ស ធនញ្ជានី [ធានញ្ជានី (បី. សី. អដ្ឋ.)] នាម ព្រាហ្មណី អភិប្បសន្នា ហោតិ ពុទ្ធេ ច ធម្មេ ច សង្ឃេ ច។ អថ ខោ ធនញ្ជានី ព្រាហ្មណី ភារទ្វាជគោត្តស្ស ព្រាហ្មណស្ស ភត្តំ ឧបសំហរន្តី ឧបក្ខលិត្វា តិក្ខត្តុំ ឧទានំ ឧទានេសិ –
‘‘នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស;
នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស;
នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្សា’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ ធនញ្ជានិំ ព្រាហ្មណិំ ឯតទវោច – ‘‘ឯវមេវំ បនាយំ វសលី យស្មិំ វា តស្មិំ វា តស្ស មុណ្ឌកស្ស សមណស្ស វណ្ណំ ភាសតិ។ ឥទានិ ត្យាហំ, វសលិ, តស្ស សត្ថុនោ វាទំ អារោបេស្សាមី’’តិ។ ‘‘ន ខ្វាហំ តំ, ព្រាហ្មណ, បស្សាមិ សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ, យោ តស្ស ភគវតោ វាទំ អារោបេយ្យ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។ អបិ ច ត្វំ, ព្រាហ្មណ, គច្ឆ, គន្ត្វា វិជានិស្សសី’’តិ [គន្ត្វាបិ ជានិស្សសីតិ (ស្យា. កំ.)]។
អថ ខោ ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ កុបិតោ អនត្តមនោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –
‘‘កិំសុ ឆេត្វា សុខំ សេតិ, កិំសុ ឆេត្វា ន សោចតិ;
កិស្សស្សុ ឯកធម្មស្ស, វធំ រោចេសិ គោតមា’’តិ។
‘‘កោធំ ឆេត្វា សុខំ សេតិ, កោធំ ឆេត្វា ន សោចតិ;
កោធស្ស វិសមូលស្ស, មធុរគ្គស្ស ព្រាហ្មណ;
វធំ អរិយា បសំសន្តិ, តញ្ហិ ឆេត្វា ន សោចតី’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម! សេយ្យថាបិ, ភោ គោតម, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ – ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ; ឯវមេវំ ភោតា គោតមេន អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ។ ឯសាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ គោតមំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច។ លភេយ្យាហំ ភោតោ គោតមស្ស សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, លភេយ្យំ ឧបសម្បទ’’ន្តិ។
អលត្ថ ខោ ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, អលត្ថ ឧបសម្បទំ។ អចិរូបសម្បន្នោ ខោ បនាយស្មា ភារទ្វាជោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ។ ‘‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’’តិ អព្ភញ្ញាសិ។ អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសីតិ។
២. អក្កោសសុត្តំ
១៨៨. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ។ អស្សោសិ ខោ អក្កោសកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ – ‘‘ភារទ្វាជគោត្តោ កិរ ព្រាហ្មណោ សមណស្ស គោតមស្ស សន្តិកេ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ’’តិ កុបិតោ អនត្តមនោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អសព្ភាហិ ផរុសាហិ វាចាហិ អក្កោសតិ បរិភាសតិ។
ឯវំ វុត្តេ, ភគវា អក្កោសកភារទ្វាជំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោច – ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, ព្រាហ្មណ, អបិ នុ ខោ តេ អាគច្ឆន្តិ មិត្តាមច្ចា ញាតិសាលោហិតា អតិថិយោ [អតិថយោ (?)]’’តិ? ‘‘អប្បេកទា មេ, ភោ គោតម, អាគច្ឆន្តិ មិត្តាមច្ចា ញាតិសាលោហិតា អតិថិយោ’’តិ។ ‘‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, ព្រាហ្មណ, អបិ នុ តេសំ អនុប្បទេសិ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សាយនីយំ វា’’’តិ? ‘‘‘អប្បេកទា នេសាហំ, ភោ គោតម, អនុប្បទេមិ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សាយនីយំ វា’’’តិ។ ‘‘‘សចេ ខោ បន តេ, ព្រាហ្មណ, នប្បដិគ្គណ្ហន្តិ , កស្ស តំ ហោតី’’’តិ? ‘‘‘សចេ តេ, ភោ គោតម, នប្បដិគ្គណ្ហន្តិ, អម្ហាកមេវ តំ ហោតី’’’តិ។ ‘‘ឯវមេវ ខោ, ព្រាហ្មណ, យំ ត្វំ អម្ហេ អនក្កោសន្តេ អក្កោសសិ, អរោសេន្តេ រោសេសិ, អភណ្ឌន្តេ ភណ្ឌសិ, តំ តេ មយំ នប្បដិគ្គណ្ហាម។ តវេវេតំ, ព្រាហ្មណ, ហោតិ; តវេវេតំ, ព្រាហ្មណ, ហោតិ’’។
‘‘យោ ខោ, ព្រាហ្មណ, អក្កោសន្តំ បច្ចក្កោសតិ, រោសេន្តំ បដិរោសេតិ, ភណ្ឌន្តំ បដិភណ្ឌតិ, អយំ វុច្ចតិ, ព្រាហ្មណ, សម្ភុញ្ជតិ វីតិហរតីតិ។ តេ មយំ តយា នេវ សម្ភុញ្ជាម ន វីតិហរាម។ តវេវេតំ, ព្រាហ្មណ, ហោតិ; តវេវេតំ, ព្រាហ្មណ, ហោតី’’តិ។ ‘‘ភវន្តំ ខោ គោតមំ សរាជិកា បរិសា ឯវំ ជានាតិ – ‘អរហំ សមណោ គោតមោ’តិ។ អថ ច បន ភវំ គោតមោ កុជ្ឈតី’’តិ។
‘‘អក្កោធស្ស កុតោ កោធោ, ទន្តស្ស សមជីវិនោ;
សម្មទញ្ញា វិមុត្តស្ស, ឧបសន្តស្ស តាទិនោ។
‘‘តស្សេវ តេន បាបិយោ, យោ កុទ្ធំ បដិកុជ្ឈតិ;
កុទ្ធំ អប្បដិកុជ្ឈន្តោ, សង្គាមំ ជេតិ ទុជ្ជយំ។
‘‘ឧភិន្នមត្ថំ ចរតិ, អត្តនោ ច បរស្ស ច;
បរំ សង្កុបិតំ ញត្វា, យោ សតោ ឧបសម្មតិ។
‘‘ឧភិន្នំ តិកិច្ឆន្តានំ, អត្តនោ ច បរស្ស ច;
ជនា មញ្ញន្តិ ពាលោតិ, យេ ធម្មស្ស អកោវិទា’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, អក្កោសកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… ឯសាហំ ភវន្តំ គោតមំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច។ លភេយ្យាហំ, ភន្តេ, ភោតោ គោតមស្ស សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, លភេយ្យំ ឧបសម្បទ’’ន្តិ។
អលត្ថ ខោ អក្កោសកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, អលត្ថ ឧបសម្បទំ។ អចិរូបសម្បន្នោ ខោ បនាយស្មា អក្កោសកភារទ្វាជោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ។ ‘‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’’តិ អព្ភញ្ញាសិ។ អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសីតិ។
៣. អសុរិន្ទកសុត្តំ
១៨៩. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ។ អស្សោសិ ខោ អសុរិន្ទកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ – ‘‘ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ កិរ សមណស្ស គោតមស្ស សន្តិកេ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ’’តិ កុបិតោ អនត្តមនោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អសព្ភាហិ ផរុសាហិ វាចាហិ អក្កោសតិ បរិភាសតិ។ ឯវំ វុត្តេ, ភគវា តុណ្ហី អហោសិ។ អថ ខោ អសុរិន្ទកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ជិតោសិ, សមណ, ជិតោសិ, សមណា’’តិ។
‘‘ជយំ វេ មញ្ញតិ ពាលោ, វាចាយ ផរុសំ ភណំ;
ជយញ្ចេវស្ស តំ ហោតិ, យា តិតិក្ខា វិជានតោ។
‘‘តស្សេវ តេន បាបិយោ, យោ កុទ្ធំ បដិកុជ្ឈតិ;
កុទ្ធំ អប្បដិកុជ្ឈន្តោ, សង្គាមំ ជេតិ ទុជ្ជយំ។
‘‘ឧភិន្នមត្ថំ ចរតិ, អត្តនោ ច បរស្ស ច;
បរំ សង្កុបិតំ ញត្វា, យោ សតោ ឧបសម្មតិ។
‘‘ឧភិន្នំ តិកិច្ឆន្តានំ, អត្តនោ ច បរស្ស ច;
ជនា មញ្ញន្តិ ពាលោតិ, យេ ធម្មស្ស អកោវិទា’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, អសុរិន្ទកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… អព្ភញ្ញាសិ។ អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសី’’តិ។
៤. ពិលង្គិកសុត្តំ
១៩០. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ។ អស្សោសិ ខោ ពិលង្គិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ – ‘‘ភារទ្វាជគោត្តោ កិរ ព្រាហ្មណោ សមណស្ស គោតមស្ស សន្តិកេ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ’’តិ កុបិតោ អនត្តមនោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តុណ្ហីភូតោ ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ។ អថ ខោ ភគវា ពិលង្គិកស្ស ភារទ្វាជស្ស ព្រាហ្មណស្ស ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ ពិលង្គិកំ ភារទ្វាជំ ព្រាហ្មណំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –
‘‘យោ អប្បទុដ្ឋស្ស នរស្ស ទុស្សតិ,
សុទ្ធស្ស បោសស្ស អនង្គណស្ស;
តមេវ ពាលំ បច្ចេតិ បាបំ,
សុខុមោ រជោ បដិវាតំវ ខិត្តោ’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, វិលង្គិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… អព្ភញ្ញាសិ។ អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសី’’តិ។
៥. អហិំសកសុត្តំ
១៩១. សាវត្ថិនិទានំ។ អថ ខោ អហិំសកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អហិំសកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហិំសកាហំ, ភោ គោតម, អហិំសកាហំ, ភោ គោតមា’’តិ។
‘‘យថា នាមំ តថា ចស្ស, សិយា ខោ ត្វំ អហិំសកោ;
យោ ច កាយេន វាចាយ, មនសា ច ន ហិំសតិ;
ស វេ អហិំសកោ ហោតិ, យោ បរំ ន វិហិំសតី’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, អហិំសកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… អព្ភញ្ញាសិ។ អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា អហិំសកភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសី’’តិ។
៦. ជដាសុត្តំ
១៩២. សាវត្ថិនិទានំ ។ អថ ខោ ជដាភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ជដាភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –
‘‘អន្តោជដា ពហិជដា, ជដាយ ជដិតា បជា;
តំ តំ គោតម បុច្ឆាមិ, កោ ឥមំ វិជដយេ ជដ’’ន្តិ។
‘‘សីលេ បតិដ្ឋាយ នរោ សបញ្ញោ, ចិត្តំ បញ្ញញ្ច ភាវយំ;
អាតាបី និបកោ ភិក្ខុ, សោ ឥមំ វិជដយេ ជដំ។
‘‘យេសំ រាគោ ច ទោសោ ច, អវិជ្ជា ច វិរាជិតា;
ខីណាសវា អរហន្តោ, តេសំ វិជដិតា ជដា។
‘‘យត្ថ នាមញ្ច រូបញ្ច, អសេសំ ឧបរុជ្ឈតិ;
បដិឃំ រូបសញ្ញា ច, ឯត្ថេសា ឆិជ្ជតេ ជដា’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, ជដាភារទ្វាជោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសី’’តិ។
៧. សុទ្ធិកសុត្តំ
១៩៣. សាវត្ថិនិទានំ ។ អថ ខោ សុទ្ធិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សុទ្ធិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អជ្ឈភាសិ –
‘‘ន ព្រាហ្មណោ [នាព្រាហ្មណោ (?)] សុជ្ឈតិ កោចិ, លោកេ សីលវាបិ តបោករំ;
វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ, សោ សុជ្ឈតិ ន អញ្ញា ឥតរា បជា’’តិ។
‘‘ពហុម្បិ បលបំ ជប្បំ, ន ជច្ចា ហោតិ ព្រាហ្មណោ;
អន្តោកសម្ពុ សង្កិលិដ្ឋោ, កុហនំ ឧបនិស្សិតោ។
‘‘ខត្តិយោ ព្រាហ្មណោ វេស្សោ, សុទ្ទោ ចណ្ឌាលបុក្កុសោ;
អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោ, និច្ចំ ទឡ្ហបរក្កមោ;
បប្បោតិ បរមំ សុទ្ធិំ, ឯវំ ជានាហិ ព្រាហ្មណា’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, សុទ្ធិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសី’’តិ។
៨. អគ្គិកសុត្តំ
១៩៤. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ។ តេន ខោ បន សមយេន អគ្គិកភារទ្វាជស្ស ព្រាហ្មណស្ស សប្បិនា បាយសោ សន្និហិតោ ហោតិ – ‘‘អគ្គិំ ជុហិស្សាមិ, អគ្គិហុត្តំ បរិចរិស្សាមី’’តិ។
អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ រាជគហំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ។ រាជគហេ សបទានំ បិណ្ឌាយ ចរមានោ យេន អគ្គិកភារទ្វាជស្ស ព្រាហ្មណស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ។ អទ្ទសា ខោ អគ្គិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ បិណ្ឌាយ ឋិតំ។ ទិស្វាន ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –
‘‘តីហិ វិជ្ជាហិ សម្បន្នោ, ជាតិមា សុតវា ពហូ;
វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ, សោមំ ភុញ្ជេយ្យ បាយស’’ន្តិ។
‘‘ពហុម្បិ បលបំ ជប្បំ, ន ជច្ចា ហោតិ ព្រាហ្មណោ;
អន្តោកសម្ពុ សំកិលិដ្ឋោ, កុហនាបរិវារិតោ។
‘‘បុព្ពេនិវាសំ យោ វេទី, សគ្គាបាយញ្ច បស្សតិ;
អថោ ជាតិក្ខយំ បត្តោ, អភិញ្ញាវោសិតោ មុនិ។
‘‘ឯតាហិ តីហិ វិជ្ជាហិ, តេវិជ្ជោ ហោតិ ព្រាហ្មណោ;
វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ, សោមំ ភុញ្ជេយ្យ បាយស’’ន្តិ។
‘‘ភុញ្ជតុ ភវំ គោតមោ។ ព្រាហ្មណោ ភវ’’ន្តិ។
សម្បស្សតំ ព្រាហ្មណ នេស ធម្មោ;
គាថាភិគីតំ បនុទន្តិ ពុទ្ធា,
ធម្មេ សតិ ព្រាហ្មណ វុត្តិរេសា។
‘‘អញ្ញេន ច កេវលិនំ មហេសិំ,
ខីណាសវំ កុក្កុច្ចវូបសន្តំ;
អន្នេន បានេន ឧបដ្ឋហស្សុ,
ខេត្តញ្ហិ តំ បុញ្ញបេក្ខស្ស ហោតី’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, អគ្គិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា អគ្គិកភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសី’’តិ។
៩. សុន្ទរិកសុត្តំ
១៩៥. ឯកំ សមយំ ភគវា កោសលេសុ វិហរតិ សុន្ទរិកាយ នទិយា តីរេ។ តេន ខោ បន សមយេន សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ សុន្ទរិកាយ នទិយា តីរេ អគ្គិំ ជុហតិ, អគ្គិហុត្តំ បរិចរតិ។ អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ អគ្គិំ ជុហិត្វា អគ្គិហុត្តំ បរិចរិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា សមន្តា ចតុទ្ទិសា អនុវិលោកេសិ – ‘‘កោ នុ ខោ ឥមំ ហព្យសេសំ ភុញ្ជេយ្យា’’តិ? អទ្ទសា ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ សសីសំ បារុតំ និសិន្នំ។ ទិស្វាន វាមេន ហត្ថេន ហព្យសេសំ គហេត្វា ទក្ខិណេន ហត្ថេន កមណ្ឌលុំ គហេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ។ អថ ខោ ភគវា សុន្ទរិកភារទ្វាជស្ស ព្រាហ្មណស្ស បទសទ្ទេន សីសំ វិវរិ។ អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ‘មុណ្ឌោ អយំ ភវំ, មុណ្ឌកោ អយំ ភវ’ន្តិ តតោវ បុន និវត្តិតុកាមោ អហោសិ។ អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជស្ស ព្រាហ្មណស្ស ឯតទហោសិ – ‘មុណ្ឌាបិ ហិ ឥធេកច្ចេ ព្រាហ្មណា ភវន្តិ; យំនូនាហំ តំ ឧបសង្កមិត្វា ជាតិំ បុច្ឆេយ្យ’ន្តិ។
អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘កិំជច្ចោ ភវ’ន្តិ?
‘‘មា ជាតិំ បុច្ឆ ចរណញ្ច បុច្ឆ,
កដ្ឋា ហវេ ជាយតិ ជាតវេទោ;
នីចាកុលីនោបិ មុនិ ធិតិមា,
អាជានីយោ ហោតិ ហិរីនិសេធោ។
‘‘សច្ចេន ទន្តោ ទមសា ឧបេតោ,
វេទន្តគូ វុសិតព្រហ្មចរិយោ;
កាលេន សោ ជុហតិ ទក្ខិណេយ្យេ’’តិ។
‘‘អទ្ធា សុយិដ្ឋំ សុហុតំ មម យិទំ,
យំ តាទិសំ វេទគុមទ្ទសាមិ;
អញ្ញោ ជនោ ភុញ្ជតិ ហព្យសេស’’ន្តិ។
‘‘ភុញ្ជតុ ភវំ គោតមោ។ ព្រាហ្មណោ ភវ’’ន្តិ។
‘‘គាថាភិគីតំ មេ អភោជនេយ្យំ,
សម្បស្សតំ ព្រាហ្មណ នេស ធម្មោ;
គាថាភិគីតំ បនុទន្តិ ពុទ្ធា,
ធម្មេ សតិ ព្រាហ្មណ វុត្តិរេសា។
‘‘អញ្ញេន ច កេវលិនំ មហេសិំ,
ខីណាសវំ កុក្កុច្ចវូបសន្តំ;
អន្នេន បានេន ឧបដ្ឋហស្សុ,
ខេត្តញ្ហិ តំ បុញ្ញបេក្ខស្ស ហោតី’’តិ។
‘‘អថ កស្ស ចាហំ, ភោ គោតម, ឥមំ ហព្យសេសំ ទម្មី’’តិ? ‘‘ន ខ្វាហំ, ព្រាហ្មណ, បស្សាមិ សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ យស្សេសោ ហព្យសេសោ ភុត្តោ សម្មា បរិណាមំ គច្ឆេយ្យ អញ្ញត្រ, ព្រាហ្មណ, តថាគតស្ស វា តថាគតសាវកស្ស វា។ តេន ហិ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, តំ ហព្យសេសំ អប្បហរិតេ វា ឆឌ្ឌេហិ អប្បាណកេ វា ឧទកេ ឱបិលាបេហី’’តិ។
អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ តំ ហព្យសេសំ អប្បាណកេ ឧទកេ ឱបិលាបេសិ។ អថ ខោ សោ ហព្យសេសោ ឧទកេ បក្ខិត្តោ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ សន្ធូបាយតិ សម្បធូបាយតិ ។ សេយ្យថាបិ នាម ផាលោ [លោហោ (ក.)] ទិវសំសន្តត្តោ [ទិវសសន្តត្តោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ឧទកេ បក្ខិត្តោ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ សន្ធូបាយតិ សម្បធូបាយតិ; ឯវមេវ សោ ហព្យសេសោ ឧទកេ បក្ខិត្តោ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ សន្ធូបាយតិ សម្បធូបាយតិ។
អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ សំវិគ្គោ លោមហដ្ឋជាតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ។ ឯកមន្តំ ឋិតំ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជំ ព្រាហ្មណំ ភគវា គាថាហិ អជ្ឈភាសិ –
‘‘មា ព្រាហ្មណ ទារុ សមាទហានោ,
សុទ្ធិំ អមញ្ញិ ពហិទ្ធា ហិ ឯតំ;
ន ហិ តេន សុទ្ធិំ កុសលា វទន្តិ,
យោ ពាហិរេន បរិសុទ្ធិមិច្ឆេ។
‘‘ហិត្វា អហំ ព្រាហ្មណ ទារុទាហំ
អជ្ឈត្តមេវុជ្ជលយាមិ [អជ្ឈត្តមេវ ជលយាមិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ជោតិំ;
និច្ចគ្គិនី និច្ចសមាហិតត្តោ,
អរហំ អហំ ព្រហ្មចរិយំ ចរាមិ។
‘‘មានោ ហិ តេ ព្រាហ្មណ ខារិភារោ,
កោធោ ធុមោ ភស្មនិ មោសវជ្ជំ;
ជិវ្ហា សុជា ហទយំ ជោតិឋានំ,
អត្តា សុទន្តោ បុរិសស្ស ជោតិ។
‘‘ធម្មោ រហទោ ព្រាហ្មណ សីលតិត្ថោ,
អនាវិលោ សព្ភិ សតំ បសត្ថោ;
យត្ថ ហវេ វេទគុនោ សិនាតា,
អនល្លគត្តាវ [អនល្លីនគត្តាវ (សី. បី. ក.)] តរន្តិ បារំ។
‘‘សច្ចំ ធម្មោ សំយមោ ព្រហ្មចរិយំ,
មជ្ឈេ សិតា ព្រាហ្មណ ព្រហ្មបត្តិ;
តមហំ នរំ ធម្មសារីតិ ព្រូមី’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសី’’តិ។
១០. ពហុធីតរសុត្តំ
១៩៦. ឯកំ សមយំ ភគវា កោសលេសុ វិហរតិ អញ្ញតរស្មិំ វនសណ្ឌេ។ តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្ស ភារទ្វាជគោត្តស្ស ព្រាហ្មណស្ស ចតុទ្ទស ពលីពទ្ទា នដ្ឋា ហោន្តិ។ អថ ខោ ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ តេ ពលីពទ្ទេ គវេសន្តោ យេន សោ វនសណ្ឌោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អទ្ទស ភគវន្តំ តស្មិំ វនសណ្ឌេ និសិន្នំ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា។ ទិស្វាន យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមា គាថាយោ អភាសិ –
‘‘ន ហិ នូនិមស្ស [នហនូនិមស្ស (សី. ស្យា. កំ.)] សមណស្ស, ពលីពទ្ទា ចតុទ្ទស;
អជ្ជសដ្ឋិំ ន ទិស្សន្តិ, តេនាយំ សមណោ សុខី។
‘‘ន ហិ នូនិមស្ស សមណស្ស, តិលាខេត្តស្មិ បាបកា;
ឯកបណ្ណា ទុបណ្ណា [ទ្វិបណ្ណា (សី. បី.)] ច, តេនាយំ សមណោ សុខី។
‘‘ន ហិ នូនិមស្ស សមណស្ស, តុច្ឆកោដ្ឋស្មិ មូសិកា;
ឧស្សោឡ្ហិកាយ នច្ចន្តិ, តេនាយំ សមណោ សុខី។
‘‘ន ហិ នូនិមស្ស សមណស្ស, សន្ថារោ សត្តមាសិកោ;
ឧប្បាដកេហិ សញ្ឆន្នោ, តេនាយំ សមណោ សុខី។
‘‘ន ហិ នូនិមស្ស សមណស្ស, វិធវា សត្ត ធីតរោ;
ឯកបុត្តា ទុបុត្តា [ទ្វិបុត្តា (សី. បី.)] ច, តេនាយំ សមណោ សុខី។
‘‘ន ហិ នូនិមស្ស សមណស្ស, បិង្គលា តិលកាហតា;
សោត្តំ បាទេន ពោធេតិ, តេនាយំ សមណោ សុខី។
‘‘ន ហិ នូនិមស្ស សមណស្ស, បច្ចូសម្ហិ ឥណាយិកា;
ទេថ ទេថាតិ ចោទេន្តិ, តេនាយំ សមណោ សុខី’’តិ។
‘‘ន ហិ មយ្ហំ ព្រាហ្មណ, ពលីពទ្ទា ចតុទ្ទស;
អជ្ជសដ្ឋិំ ន ទិស្សន្តិ, តេនាហំ ព្រាហ្មណា សុខី។
‘‘ន ហិ មយ្ហំ ព្រាហ្មណ, តិលាខេត្តស្មិ បាបកា;
ឯកបណ្ណា ទុបណ្ណា ច, តេនាហំ ព្រាហ្មណា សុខី។
‘‘ន ហិ មយ្ហំ ព្រាហ្មណ, តុច្ឆកោដ្ឋស្មិ មូសិកា;
ឧស្សោឡ្ហិកាយ នច្ចន្តិ, តេនាហំ ព្រាហ្មណា សុខី។
‘‘ន ហិ មយ្ហំ ព្រាហ្មណ, សន្ថារោ សត្តមាសិកោ;
ឧប្បាដកេហិ សញ្ឆន្នោ, តេនាហំ ព្រាហ្មណា សុខី។
‘‘ន ហិ មយ្ហំ ព្រាហ្មណ, វិធវា សត្ត ធីតរោ;
ឯកបុត្តា ទុបុត្តា ច, តេនាហំ ព្រាហ្មណា សុខី។
‘‘ន ហិ មយ្ហំ ព្រាហ្មណ, បិង្គលា តិលកាហតា;
សោត្តំ បាទេន ពោធេតិ, តេនាហំ ព្រាហ្មណា សុខី។
‘‘ន ហិ មយ្ហំ ព្រាហ្មណ, បច្ចូសម្ហិ ឥណាយិកា;
ទេថ ទេថាតិ ចោទេន្តិ, តេនាហំ ព្រាហ្មណា សុខី’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម! សេយ្យថាបិ, ភោ គោតម, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ – ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ; ឯវមេវ ភោតា គោតមេន អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ។ ឯសាហំ ភវន្តំ គោតមំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច។ លភេយ្យាហំ ភោតោ គោតមស្ស សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, លភេយ្យំ ឧបសម្បទ’’ន្តិ។
អលត្ថ ខោ ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, អលត្ថ ឧបសម្បទំ។ អចិរូបសម្បន្នោ បនាយស្មា ភារទ្វាជោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ, តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ។ ‘‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’’តិ អព្ភញ្ញាសិ។ អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសីតិ។
អរហន្តវគ្គោ បឋមោ។
តស្សុទ្ទានំ –
ធនញ្ជានី ច អក្កោសំ, អសុរិន្ទំ ពិលង្គិកំ;
អហិំសកំ ជដា ចេវ, សុទ្ធិកញ្ចេវ អគ្គិកា;
សុន្ទរិកំ ពហុធីតរេន ច តេ ទសាតិ។
២. ឧបាសកវគ្គោ
១. កសិភារទ្វាជសុត្តំ
១៩៧. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា មគធេសុ វិហរតិ ទក្ខិណាគិរិស្មិំ ឯកនាឡាយំ ព្រាហ្មណគាមេ។ តេន ខោ បន សមយេន កសិភារទ្វាជស្ស [កសិកភារទ្វាជស្ស (ក.)] ព្រាហ្មណស្ស បញ្ចមត្តានិ នង្គលសតានិ បយុត្តានិ ហោន្តិ វប្បកាលេ។ អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន កសិភារទ្វាជស្ស ព្រាហ្មណស្ស កម្មន្តោ តេនុបសង្កមិ។
តេន ខោ បន សមយេន កសិភារទ្វាជស្ស ព្រាហ្មណស្ស បរិវេសនា វត្តតិ។ អថ ខោ ភគវា យេន បរិវេសនា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ។ អទ្ទសា ខោ កសិភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ បិណ្ឌាយ ឋិតំ។ ទិស្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហំ ខោ, សមណ, កសាមិ ច វបាមិ ច, កសិត្វា ច វបិត្វា ច ភុញ្ជាមិ។ ត្វម្បិ, សមណ, កសស្សុ ច វបស្សុ ច, កសិត្វា ច វបិត្វា ច ភុញ្ជស្សូ’’តិ។ ‘‘អហម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, កសាមិ ច វបាមិ ច, កសិត្វា ច វបិត្វា ច ភុញ្ជាមី’’តិ។ ន ខោ មយំ បស្សាម ភោតោ គោតមស្ស យុគំ វា នង្គលំ វា ផាលំ វា បាចនំ វា ពលីពទ្ទេ វា, អថ ច បន ភវំ គោតមោ ឯវមាហ – ‘‘អហម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, កសាមិ ច វបាមិ ច, កសិត្វា ច វបិត្វា ច ភុញ្ជាមី’’តិ ។ អថ ខោ កសិភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –
‘‘កស្សកោ បដិជានាសិ, ន ច បស្សាមិ តេ កសិំ;
កស្សកោ បុច្ឆិតោ ព្រូហិ, កថំ ជានេមុ តំ កសិ’’ន្តិ។
‘‘សទ្ធា ពីជំ តបោ វុដ្ឋិ, បញ្ញា មេ យុគនង្គលំ;
ហិរី ឦសា មនោ យោត្តំ, សតិ មេ ផាលបាចនំ។
‘‘កាយគុត្តោ វចីគុត្តោ, អាហារេ ឧទរេ យតោ;
សច្ចំ ករោមិ និទ្ទានំ, សោរច្ចំ មេ បមោចនំ។
‘‘វីរិយំ មេ ធុរធោរយ្ហំ, យោគក្ខេមាធិវាហនំ;
គច្ឆតិ អនិវត្តន្តំ, យត្ថ គន្ត្វា ន សោចតិ។
‘‘ឯវមេសា កសី កដ្ឋា, សា ហោតិ អមតប្ផលា;
ឯតំ កសិំ កសិត្វាន, សព្ពទុក្ខា បមុច្ចតី’’តិ។
‘‘ភុញ្ជតុ ភវំ គោតមោ។ កស្សកោ ភវំ។ យញ្ហិ ភវំ គោតមោ អមតប្ផលម្បិ កសិំ កសតី’’តិ [ភាសតីតិ (ក.)]។
‘‘គាថាភិគីតំ មេ អភោជនេយ្យំ,
សម្បស្សតំ ព្រាហ្មណ នេស ធម្មោ;
គាថាភិគីតំ បនុទន្តិ ពុទ្ធា,
ធម្មេ សតិ ព្រាហ្មណ វុត្តិរេសា។
ខីណាសវំ កុក្កុច្ចវូបសន្តំ;
អន្នេន បានេន ឧបដ្ឋហស្សុ,
ខេត្តញ្ហិ តំ បុញ្ញបេក្ខស្ស ហោតី’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, កសិភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ។
២. ឧទយសុត្តំ
១៩៨. សាវត្ថិនិទានំ។ អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន ឧទយស្ស ព្រាហ្មណស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ។ អថ ខោ ឧទយោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ បត្តំ ឱទនេន បូរេសិ។ ទុតិយម្បិ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន ឧទយស្ស ព្រាហ្មណស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ…បេ.… តតិយម្បិ ខោ ឧទយោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ បត្តំ ឱទនេន បូរេត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘បកដ្ឋកោយំ សមណោ គោតមោ បុនប្បុនំ អាគច្ឆតី’’តិ។
‘‘បុនប្បុនញ្ចេវ វបន្តិ ពីជំ, បុនប្បុនំ វស្សតិ ទេវរាជា;
បុនប្បុនំ ខេត្តំ កសន្តិ កស្សកា, បុនប្បុនំ ធញ្ញមុបេតិ រដ្ឋំ។
‘‘បុនប្បុនំ យាចកា យាចយន្តិ, បុនប្បុនំ ទានបតី ទទន្តិ;
បុនប្បុនំ ទានបតី ទទិត្វា, បុនប្បុនំ សគ្គមុបេន្តិ ឋានំ។
‘‘បុនប្បុនំ ខីរនិកា ទុហន្តិ, បុនប្បុនំ វច្ឆោ ឧបេតិ មាតរំ;
បុនប្បុនំ កិលមតិ ផន្ទតិ ច, បុនប្បុនំ គព្ភមុបេតិ មន្ទោ។
‘‘បុនប្បុនំ ជាយតិ មីយតិ ច, បុនប្បុនំ សិវថិកំ [សីវថិកំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ហរន្តិ;
មគ្គញ្ច លទ្ធា អបុនព្ភវាយ, ន បុនប្បុនំ ជាយតិ ភូរិបញ្ញោ’’តិ [បុនប្បុនំ ជាយតិ ភូរិបញ្ញោតិ (ស្យា. កំ. ក.)]។
ឯវំ វុត្តេ, ឧទយោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ។
៣. ទេវហិតសុត្តំ
១៩៩. សាវត្ថិនិទានំ ។ តេន ខោ បន សមយេន ភគវា វាតេហាពាធិកោ ហោតិ; អាយស្មា ច ឧបវាណោ ភគវតោ ឧបដ្ឋាកោ ហោតិ។ អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ ឧបវាណំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥង្ឃ មេ ត្វំ, ឧបវាណ, ឧណ្ហោទកំ ជានាហី’’តិ។ ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា ឧបវាណោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន ទេវហិតស្ស ព្រាហ្មណស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តុណ្ហីភូតោ ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ។ អទ្ទសា ខោ ទេវហិតោ ព្រាហ្មណោ អាយស្មន្តំ ឧបវាណំ តុណ្ហីភូតំ ឯកមន្តំ ឋិតំ។ ទិស្វាន អាយស្មន្តំ ឧបវាណំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –
‘‘តុណ្ហីភូតោ ភវំ តិដ្ឋំ, មុណ្ឌោ សង្ឃាដិបារុតោ;
កិំ បត្ថយានោ កិំ ឯសំ, កិំ នុ យាចិតុមាគតោ’’តិ។
‘‘អរហំ សុគតោ លោកេ, វាតេហាពាធិកោ មុនិ;
សចេ ឧណ្ហោទកំ អត្ថិ, មុនិនោ ទេហិ ព្រាហ្មណ។
‘‘បូជិតោ បូជនេយ្យានំ, សក្ករេយ្យាន សក្កតោ;
អបចិតោ អបចេយ្យានំ [អបចិនេយ្យានំ (សី. ស្យា. កំ.) ដីកា ឱលោកេតព្ពា], តស្ស ឥច្ឆាមិ ហាតវេ’’តិ។
អថ ខោ ទេវហិតោ ព្រាហ្មណោ ឧណ្ហោទកស្ស កាជំ បុរិសេន គាហាបេត្វា ផាណិតស្ស ច បុដំ អាយស្មតោ ឧបវាណស្ស បាទាសិ។ អថ ខោ អាយស្មា ឧបវាណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឧណ្ហោទកេន ន្ហាបេត្វា [នហាបេត្វា (សី. បី.)] ឧណ្ហោទកេន ផាណិតំ អាលោលេត្វា ភគវតោ បាទាសិ។ អថ ខោ ភគវតោ អាពាធោ បដិប្បស្សម្ភិ។
អថ ខោ ទេវហិតោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ទេវហិតោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –
‘‘កត្ថ ទជ្ជា ទេយ្យធម្មំ, កត្ថ ទិន្នំ មហប្ផលំ;
កថញ្ហិ យជមានស្ស, កថំ ឥជ្ឈតិ ទក្ខិណា’’តិ។
‘‘បុព្ពេនិវាសំ យោ វេទី, សគ្គាបាយញ្ច បស្សតិ;
អថោ ជាតិក្ខយំ បត្តោ, អភិញ្ញាវោសិតោ មុនិ។
‘‘ឯត្ថ ទជ្ជា ទេយ្យធម្មំ, ឯត្ថ ទិន្នំ មហប្ផលំ;
ឯវញ្ហិ យជមានស្ស, ឯវំ ឥជ្ឈតិ ទក្ខិណា’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, ទេវហិតោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ ភោ គោតម…បេ.… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ។
៤. មហាសាលសុត្តំ
២០០. សាវត្ថិនិទានំ ។ អថ ខោ អញ្ញតរោ ព្រាហ្មណមហាសាលោ លូខោ លូខបាវុរណោ [លូខបាបុរណោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ តំ ព្រាហ្មណមហាសាលំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘កិន្នុ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, លូខោ លូខបាវុរណោ’’តិ? ‘‘ឥធ មេ, ភោ គោតម, ចត្តារោ បុត្តា។ តេ មំ ទារេហិ សំបុច្ឆ ឃរា និក្ខាមេន្តី’’តិ។ ‘‘តេន ហិ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, ឥមា គាថាយោ បរិយាបុណិត្វា សភាយំ មហាជនកាយេ សន្និបតិតេ បុត្តេសុ ច សន្និសិន្នេសុ ភាសស្សុ –
‘‘យេហិ ជាតេហិ នន្ទិស្សំ, យេសញ្ច ភវមិច្ឆិសំ;
តេ មំ ទារេហិ សំបុច្ឆ, សាវ វារេន្តិ សូករំ។
‘‘អសន្តា កិរ មំ ជម្មា, តាត តាតាតិ ភាសរេ;
រក្ខសា បុត្តរូបេន, តេ ជហន្តិ វយោគតំ។
‘‘អស្សោវ ជិណ្ណោ និព្ភោគោ, ខាទនា អបនីយតិ;
ពាលកានំ បិតា ថេរោ, បរាគារេសុ ភិក្ខតិ។
‘‘ទណ្ឌោវ កិរ មេ សេយ្យោ, យញ្ចេ បុត្តា អនស្សវា;
ចណ្ឌម្បិ គោណំ វារេតិ, អថោ ចណ្ឌម្បិ កុក្កុរំ។
‘‘អន្ធការេ បុរេ ហោតិ, គម្ភីរេ គាធមេធតិ;
ទណ្ឌស្ស អានុភាវេន, ខលិត្វា បតិតិដ្ឋតី’’តិ។
អថ ខោ សោ ព្រាហ្មណមហាសាលោ ភគវតោ សន្តិកេ ឥមា គាថាយោ បរិយាបុណិត្វា សភាយំ មហាជនកាយេ សន្និបតិតេ បុត្តេសុ ច សន្និសិន្នេសុ អភាសិ –
‘‘យេហិ ជាតេហិ នន្ទិស្សំ, យេសញ្ច ភវមិច្ឆិសំ;
តេ មំ ទារេហិ សំបុច្ឆ, សាវ វារេន្តិ សូករំ។
‘‘អសន្តា កិរ មំ ជម្មា, តាត តាតាតិ ភាសរេ;
រក្ខសា បុត្តរូបេន, តេ ជហន្តិ វយោគតំ។
‘‘អស្សោវ ជិណ្ណោ និព្ភោគោ, ខាទនា អបនីយតិ;
ពាលកានំ បិតា ថេរោ, បរាគារេសុ ភិក្ខតិ។
‘‘ទណ្ឌោវ កិរ មេ សេយ្យោ, យញ្ចេ បុត្តា អនស្សវា;
ចណ្ឌម្បិ គោណំ វារេតិ, អថោ ចណ្ឌម្បិ កុក្កុរំ។
‘‘អន្ធការេ បុរេ ហោតិ, គម្ភីរេ គាធមេធតិ;
ទណ្ឌស្ស អានុភាវេន, ខលិត្វា បតិតិដ្ឋតី’’តិ។
អថ ខោ នំ ព្រាហ្មណមហាសាលំ បុត្តា ឃរំ នេត្វា ន្ហាបេត្វា បច្ចេកំ ទុស្សយុគេន អច្ឆាទេសុំ។ អថ ខោ សោ ព្រាហ្មណមហាសាលោ ឯកំ ទុស្សយុគំ អាទាយ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ព្រាហ្មណមហាសាលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘មយំ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណា នាម អាចរិយស្ស អាចរិយធនំ បរិយេសាម។ បដិគ្គណ្ហតុ មេ ភវំ គោតមោ អាចរិយធន’’ន្តិ។ បដិគ្គហេសិ ភគវា អនុកម្បំ ឧបាទាយ។ អថ ខោ សោ ព្រាហ្មណមហាសាលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ។
៥. មានត្ថទ្ធសុត្តំ
២០១. សាវត្ថិនិទានំ ។ តេន ខោ បន សមយេន មានត្ថទ្ធោ នាម ព្រាហ្មណោ សាវត្ថិយំ បដិវសតិ។ សោ នេវ មាតរំ អភិវាទេតិ, ន បិតរំ អភិវាទេតិ, ន អាចរិយំ អភិវាទេតិ, ន ជេដ្ឋភាតរំ អភិវាទេតិ។ តេន ខោ បន សមយេន ភគវា មហតិយា បរិសាយ បរិវុតោ ធម្មំ ទេសេតិ។ អថ ខោ មានត្ថទ្ធស្ស ព្រាហ្មណស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អយំ ខោ សមណោ គោតមោ មហតិយា បរិសាយ បរិវុតោ ធម្មំ ទេសេតិ។ យំនូនាហំ យេន សមណោ គោតមោ តេនុបសង្កមេយ្យំ។ សចេ មំ សមណោ គោតមោ អាលបិស្សតិ, អហម្បិ តំ អាលបិស្សាមិ។ នោ ចេ មំ សមណោ គោតមោ អាលបិស្សតិ, អហម្បិ នាលបិស្សាមី’’តិ។ អថ ខោ មានត្ថទ្ធោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តុណ្ហីភូតោ ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ។ អថ ខោ ភគវា តំ នាលបិ។ អថ ខោ មានត្ថទ្ធោ ព្រាហ្មណោ – ‘នាយំ សមណោ គោតមោ កិញ្ចិ ជានាតី’តិ តតោវ បុន និវត្តិតុកាមោ អហោសិ។ អថ ខោ ភគវា មានត្ថទ្ធស្ស ព្រាហ្មណស្ស ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ មានត្ថទ្ធំ ព្រាហ្មណំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –
‘‘ន មានំ ព្រាហ្មណ សាធុ, អត្ថិកស្សីធ ព្រាហ្មណ;
យេន អត្ថេន អាគច្ឆិ, តមេវមនុព្រូហយេ’’តិ។
អថ ខោ មានត្ថទ្ធោ ព្រាហ្មណោ – ‘‘ចិត្តំ មេ សមណោ គោតមោ ជានាតី’’តិ តត្ថេវ ភគវតោ បាទេសុ សិរសា និបតិត្វា ភគវតោ បាទានិ មុខេន ច បរិចុម្ពតិ បាណីហិ ច បរិសម្ពាហតិ, នាមញ្ច សាវេតិ – ‘‘មានត្ថទ្ធាហំ, ភោ គោតម, មានត្ថទ្ធាហំ, ភោ គោតមា’’តិ។ អថ ខោ សា បរិសា អព្ភុតចិត្តជាតា [អព្ភុតចិត្តជាតា (សី. ស្យា. កំ. បី.), អច្ឆរិយព្ភុតចិត្តជាតា (ក.)] អហោសិ – ‘អច្ឆរិយំ វត ភោ, អព្ភុតំ វត ភោ! អយញ្ហិ មានត្ថទ្ធោ ព្រាហ្មណោ នេវ មាតរំ អភិវាទេតិ, ន បិតរំ អភិវាទេតិ, ន អាចរិយំ អភិវាទេតិ, ន ជេដ្ឋភាតរំ អភិវាទេតិ; អថ ច បន សមណេ គោតមេ ឯវរូបំ បរមនិបច្ចការំ ករោតី’តិ។ អថ ខោ ភគវា មានត្ថទ្ធំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោច – ‘‘អលំ, ព្រាហ្មណ , ឧដ្ឋេហិ, សកេ អាសនេ និសីទ។ យតោ តេ មយិ ចិត្តំ បសន្ន’’ន្តិ។ អថ ខោ មានត្ថទ្ធោ ព្រាហ្មណោ សកេ អាសនេ និសីទិត្វា ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –
‘‘កេសុ ន មានំ កយិរាថ, កេសុ ចស្ស សគារវោ;
ក្យស្ស អបចិតា អស្សុ, ក្យស្សុ សាធុ សុបូជិតា’’តិ។
‘‘មាតរិ បិតរិ ចាបិ, អថោ ជេដ្ឋម្ហិ ភាតរិ;
អាចរិយេ ចតុត្ថម្ហិ,
តេសុ ន មានំ កយិរាថ;
តេសុ អស្ស សគារវោ,
ត្យស្ស អបចិតា អស្សុ;
ត្យស្សុ សាធុ សុបូជិតា។
‘‘អរហន្តេ សីតីភូតេ, កតកិច្ចេ អនាសវេ;
និហច្ច មានំ អថទ្ធោ, តេ នមស្សេ អនុត្តរេ’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, មានត្ថទ្ធោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ។
៦. បច្ចនីកសុត្តំ
២០២. សាវត្ថិនិទានំ ។ តេន ខោ បន សមយេន បច្ចនីកសាតោ នាម ព្រាហ្មណោ សាវត្ថិយំ បដិវសតិ។ អថ ខោ បច្ចនីកសាតស្ស ព្រាហ្មណស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘យំនូនាហំ យេន សមណោ គោតមោ តេនុបសង្កមេយ្យំ។ យំ យទេវ សមណោ គោតមោ ភាសិស្សតិ តំ តទេវស្សាហំ [តទេវ សាហំ (ក.)] បច្ចនីកាស្ស’’ន្តិ [បច្ចនីកស្សន្តិ (បី.), បច្ចនីកសាតន្តិ (ក.)]។ តេន ខោ បន សមយេន ភគវា អព្ភោកាសេ ចង្កមតិ។ អថ ខោ បច្ចនីកសាតោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ចង្កមន្តំ ឯតទវោច – ‘ភណ សមណធម្ម’ន្តិ។
‘‘ន បច្ចនីកសាតេន, សុវិជានំ សុភាសិតំ;
ឧបក្កិលិដ្ឋចិត្តេន, សារម្ភពហុលេន ច។
‘‘យោ ច វិនេយ្យ សារម្ភំ, អប្បសាទញ្ច ចេតសោ;
អាឃាតំ បដិនិស្សជ្ជ, ស វេ [សចេ (ស្យា. កំ. ក.)] ជញ្ញា សុភាសិត’’ន្តិ។
ឯវំ វុត្តេ, បច្ចនីកសាតោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ។
៧. នវកម្មិកសុត្តំ
២០៣. ឯកំ សមយំ ភគវា កោសលេសុ វិហរតិ អញ្ញតរស្មិំ វនសណ្ឌេ ។ តេន ខោ បន សមយេន នវកម្មិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ តស្មិំ វនសណ្ឌេ កម្មន្តំ ការាបេតិ។ អទ្ទសា ខោ នវកម្មិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ អញ្ញតរស្មិំ សាលរុក្ខមូលេ និសិន្នំ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា។ ទិស្វានស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អហំ ខោ ឥមស្មិំ វនសណ្ឌេ កម្មន្តំ ការាបេន្តោ រមាមិ។ អយំ សមណោ គោតមោ កិំ ការាបេន្តោ រមតី’’តិ? អថ ខោ នវកម្មិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ។ ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –
‘‘កេ នុ កម្មន្តា ករីយន្តិ, ភិក្ខុ សាលវនេ តវ;
យទេកកោ អរញ្ញស្មិំ, រតិំ វិន្ទតិ គោតមោ’’តិ។
‘‘ន មេ វនស្មិំ ករណីយមត្ថិ,
ឧច្ឆិន្នមូលំ មេ វនំ វិសូកំ;
ស្វាហំ វនេ និព្ពនថោ វិសល្លោ,
ឯកោ រមេ អរតិំ វិប្បហាយា’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, នវកម្មិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ។
៨. កដ្ឋហារសុត្តំ
២០៤. ឯកំ សមយំ ភគវា កោសលេសុ វិហរតិ អញ្ញតរស្មិំ វនសណ្ឌេ។ តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្ស ភារទ្វាជគោត្តស្ស ព្រាហ្មណស្ស សម្ពហុលា អន្តេវាសិកា កដ្ឋហារកា មាណវកា យេន វនសណ្ឌោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា អទ្ទសំសុ ភគវន្តំ តស្មិំ វនសណ្ឌេ និសិន្នំ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា។ ទិស្វាន យេន ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភារទ្វាជគោត្តំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោចុំ – ‘‘យគ្ឃេ, ភវំ ជានេយ្យាសិ! អសុកស្មិំ វនសណ្ឌេ សមណោ និសិន្នោ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា’’។ អថ ខោ ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ តេហិ មាណវកេហិ សទ្ធិំ យេន សោ វនសណ្ឌោ តេនុបសង្កមិ។ អទ្ទសា ខោ ភគវន្តំ តស្មិំ វនសណ្ឌេ និសិន្នំ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា។ ទិស្វាន យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –
‘‘គម្ភីររូបេ ពហុភេរវេ វនេ,
សុញ្ញំ អរញ្ញំ វិជនំ វិគាហិយ;
សុចារុរូបំ វត ភិក្ខុ ឈាយសិ។
‘‘ន យត្ថ គីតំ នបិ យត្ថ វាទិតំ,
ឯកោ អរញ្ញេ វនវស្សិតោ មុនិ;
អច្ឆេររូបំ បដិភាតិ មំ ឥទំ,
យទេកកោ បីតិមនោ វនេ វសេ។
អាកង្ខមានោ តិទិវំ អនុត្តរំ;
តបោ ឥធ កុព្ពសិ ព្រហ្មបត្តិយា’’តិ។
‘‘យា កាចិ កង្ខា អភិនន្ទនា វា,
អនេកធាតូសុ បុថូ សទាសិតា;
អញ្ញាណមូលប្បភវា បជប្បិតា,
សព្ពា មយា ព្យន្តិកតា សមូលិកា។
‘‘ស្វាហំ អកង្ខោ អសិតោ អនូបយោ,
សព្ពេសុ ធម្មេសុ វិសុទ្ធទស្សនោ;
បប្បុយ្យ សម្ពោធិមនុត្តរំ សិវំ,
ឈាយាមហំ ព្រហ្ម រហោ វិសារទោ’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ។
៩. មាតុបោសកសុត្តំ
២០៥. សាវត្ថិនិទានំ។ អថ ខោ មាតុបោសកោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ មាតុបោសកោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហញ្ហិ, ភោ គោតម, ធម្មេន ភិក្ខំ បរិយេសាមិ, ធម្មេន ភិក្ខំ បរិយេសិត្វា មាតាបិតរោ បោសេមិ។ កច្ចាហំ, ភោ គោតម, ឯវំការី កិច្ចការី ហោមី’’តិ? ‘‘តគ្ឃ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, ឯវំការី កិច្ចការី ហោសិ។ យោ ខោ, ព្រាហ្មណ, ធម្មេន ភិក្ខំ បរិយេសតិ, ធម្មេន ភិក្ខំ បរិយេសិត្វា មាតាបិតរោ បោសេតិ, ពហុំ សោ បុញ្ញំ បសវតី’’តិ។
‘‘យោ មាតរំ បិតរំ វា, មច្ចោ ធម្មេន បោសតិ;
តាយ នំ បារិចរិយាយ, មាតាបិតូសុ បណ្ឌិតា;
ឥធេវ នំ បសំសន្តិ, បេច្ច សគ្គេ បមោទតី’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, មាតុបោសកោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ។
១០. ភិក្ខកសុត្តំ
២០៦. សាវត្ថិនិទានំ។ អថ ខោ ភិក្ខកោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ភិក្ខកោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហម្បិ ខោ, ភោ គោតម, ភិក្ខកោ, ភវម្បិ ភិក្ខកោ, ឥធ នោ កិំ នានាករណ’’ន្តិ?
‘‘ន តេន ភិក្ខកោ ហោតិ, យាវតា ភិក្ខតេ បរេ;
វិស្សំ ធម្មំ សមាទាយ, ភិក្ខុ ហោតិ ន តាវតា។
‘‘យោធ បុញ្ញញ្ច បាបញ្ច, ពាហិត្វា ព្រហ្មចរិយំ;
សង្ខាយ លោកេ ចរតិ, ស វេ ភិក្ខូតិ វុច្ចតី’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, ភិក្ខកោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ។
១១. សង្គារវសុត្តំ
២០៧. សាវត្ថិនិទានំ។ តេន ខោ បន សមយេន សង្គារវោ នាម ព្រាហ្មណោ សាវត្ថិយំ បដិវសតិ ឧទកសុទ្ធិកោ, ឧទកេន បរិសុទ្ធិំ បច្ចេតិ, សាយំ បាតំ ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតិ។ អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ។ សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធ, ភន្តេ, សង្គារវោ នាម ព្រាហ្មណោ សាវត្ថិយំ បដិវសតិ ឧទកសុទ្ធិកោ , ឧទកេន សុទ្ធិំ បច្ចេតិ, សាយំ បាតំ ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតិ។ សាធុ, ភន្តេ, ភគវា យេន សង្គារវស្ស ព្រាហ្មណស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមតុ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’តិ។ អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន។
អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន សង្គារវស្ស ព្រាហ្មណស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ។ អថ ខោ សង្គារវោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ សង្គារវំ ព្រាហ្មណំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, ឧទកសុទ្ធិកោ, ឧទកេន សុទ្ធិំ បច្ចេសិ, សាយំ បាតំ ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរសី’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភោ គោតម’’។ ‘‘កិំ បន ត្វំ, ព្រាហ្មណ, អត្ថវសំ សម្បស្សមានោ ឧទកសុទ្ធិកោ, ឧទកសុទ្ធិំ បច្ចេសិ, សាយំ បាតំ ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរសី’’តិ? ‘‘ឥធ មេ, ភោ គោតម [ឥធ មេ ភោ គោតម អហំ (បី. ក.)], យំ ទិវា បាបកម្មំ កតំ ហោតិ, តំ សាយំ ន្ហានេន [នហានេន (សី. ស្យា. កំ. បី.)] បវាហេមិ, យំ រត្តិំ បាបកម្មំ កតំ ហោតិ តំ បាតំ ន្ហានេន បវាហេមិ។ ឥមំ ខ្វាហំ, ភោ គោតម, អត្ថវសំ សម្បស្សមានោ ឧទកសុទ្ធិកោ, ឧទកេន សុទ្ធិំ បច្ចេមិ, សាយំ បាតំ ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរាមី’’តិ។
‘‘ធម្មោ រហទោ ព្រាហ្មណ សីលតិត្ថោ,
អនាវិលោ សព្ភិ សតំ បសត្ថោ;
យត្ថ ហវេ វេទគុនោ សិនាតា,
អនល្លគត្តាវ [អនល្លីនគត្តាវ (ក.)] តរន្តិ បារ’’ន្តិ។
ឯវំ វុត្តេ, សង្គារវោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ.… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ។
១២. ខោមទុស្សសុត្តំ
២០៨. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សក្កេសុ វិហរតិ ខោមទុស្សំ នាមំ សក្យានំ និគមោ។ អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ ខោមទុស្សំ និគមំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ។ តេន ខោ បន សមយេន ខោមទុស្សកា ព្រាហ្មណគហបតិកា សភាយំ សន្និបតិតា ហោន្តិ កេនចិទេវ ករណីយេន, ទេវោ ច ឯកមេកំ ផុសាយតិ។ អថ ខោ ភគវា យេន សា សភា តេនុបសង្កមិ។ អទ្ទសំសុ ខោមទុស្សកា ព្រាហ្មណគហបតិកា ភគវន្តំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ។ ទិស្វាន ឯតទវោចុំ – ‘‘កេ ច មុណ្ឌកា សមណកា, កេ ច សភាធម្មំ ជានិស្សន្តី’’តិ? អថ ខោ ភគវា ខោមទុស្សកេ ព្រាហ្មណគហបតិកេ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –
‘‘នេសា សភា យត្ថ ន សន្តិ សន្តោ,
សន្តោ ន តេ យេ ន វទន្តិ ធម្មំ;
រាគញ្ច ទោសញ្ច បហាយ មោហំ,
ធម្មំ វទន្តា ច ភវន្តិ សន្តោ’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ, ខោមទុស្សកា ព្រាហ្មណគហបតិកា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម; សេយ្យថាបិ, ភោ គោតម, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ – ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ, ឯវមេវំ ភោតា គោតមេន អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ។ ឯតេ មយំ ភវន្តំ គោតមំ សរណំ គច្ឆាម ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច។ ឧបាសកេ នោ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតេ សរណំ គតេ’’តិ។
ឧបាសកវគ្គោ ទុតិយោ។
តស្សុទ្ទានំ –
កសិ ឧទយោ ទេវហិតោ, អញ្ញតរមហាសាលំ;
មានថទ្ធំ បច្ចនីកំ, នវកម្មិកកដ្ឋហារំ;
មាតុបោសកំ ភិក្ខកោ, សង្គារវោ ច ខោមទុស្សេន ទ្វាទសាតិ។
ព្រាហ្មណសំយុត្តំ សមត្តំ។