៦. បាសាទិកសុត្តំ

៦. បាសាទិកសុត្តំ

១៦៤. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សក្កេសុ វិហរតិ វេធញ្ញា នាម សក្យា, តេសំ អម្ពវនេ បាសាទេ។

និគណ្ឋនាដបុត្តកាលង្កិរិយា

តេន ខោ បន សមយេន និគណ្ឋោ នាដបុត្តោ [នាថបុត្តោ (សី. បី.)] បាវាយំ អធុនាកាលង្កតោ ហោតិ។ តស្ស កាលង្កិរិយាយ ភិន្នា និគណ្ឋា ទ្វេធិកជាតា ភណ្ឌនជាតា កលហជាតា វិវាទាបន្នា អញ្ញមញ្ញំ មុខសត្តីហិ វិតុទន្តា វិហរន្តិ – ‘‘ន ត្វំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានាសិ, អហំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានាមិ, កិំ ត្វំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានិស្សសិ? មិច្ឆាបដិបន្នោ ត្វមសិ, អហមស្មិ សម្មាបដិបន្នោ។ សហិតំ មេ, អសហិតំ តេ។ បុរេវចនីយំ បច្ឆា អវច, បច្ឆាវចនីយំ បុរេ អវច។ អធិចិណ្ណំ តេ វិបរាវត្តំ, អារោបិតោ តេ វាទោ, និគ្គហិតោ ត្វមសិ, ចរ វាទប្បមោក្ខាយ, និព្ពេឋេហិ វា សចេ បហោសី’’តិ។ វធោយេវ ខោ [វធោយេវេកោ (ក.)] មញ្ញេ និគណ្ឋេសុ នាដបុត្តិយេសុ វត្តតិ [អនុវត្តតិ (ស្យា. ក.)]។ យេបិ និគណ្ឋស្ស នាដបុត្តស្ស សាវកា គិហី ឱទាតវសនា , តេបិ [តេ តេសុ (ក.)] និគណ្ឋេសុ នាដបុត្តិយេសុ និព្ពិន្នរូបា [និព្ពិន្ទរូបា (ក.)] វិរត្តរូបា បដិវានរូបា, យថា តំ ទុរក្ខាតេ ធម្មវិនយេ ទុប្បវេទិតេ អនិយ្យានិកេ អនុបសមសំវត្តនិកេ អសម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតេ ភិន្នថូបេ អប្បដិសរណេ។

១៦៥. អថ ខោ ចុន្ទោ សមណុទ្ទេសោ បាវាយំ វស្សំវុដ្ឋោ [វស្សំវុត្ថោ (សី. ស្យា. បី.)] យេន សាមគាមោ, យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ចុន្ទោ សមណុទ្ទេសោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘និគណ្ឋោ, ភន្តេ, នាដបុត្តោ បាវាយំ អធុនាកាលង្កតោ។ តស្ស កាលង្កិរិយាយ ភិន្នា និគណ្ឋា ទ្វេធិកជាតា…បេ.… ភិន្នថូបេ អប្បដិសរណេ’’តិ។

ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ ចុន្ទំ សមណុទ្ទេសំ ឯតទវោច – ‘‘អត្ថិ ខោ ឥទំ, អាវុសោ ចុន្ទ, កថាបាភតំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ។ អាយាមាវុសោ ចុន្ទ, យេន ភគវា តេនុបសង្កមិស្សាម; ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ ភគវតោ អារោចេស្សាមា’’តិ [អារោចេយ្យាមាតិ (ស្យា.)]។ ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ ចុន្ទោ សមណុទ្ទេសោ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស បច្ចស្សោសិ។

អថ ខោ អាយស្មា ច អានន្ទោ ចុន្ទោ ច សមណុទ្ទេសោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អយំ, ភន្តេ, ចុន្ទោ សមណុទ្ទេសោ ឯវមាហ, ‘និគណ្ឋោ, ភន្តេ, នាដបុត្តោ បាវាយំ អធុនាកាលង្កតោ, តស្ស កាលង្កិរិយាយ ភិន្នា និគណ្ឋា…បេ.… ភិន្នថូបេ អប្បដិសរណេ’’’តិ។

អសម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតធម្មវិនយោ

១៦៦. ‘‘ឯវំ ហេតំ, ចុន្ទ, ហោតិ ទុរក្ខាតេ ធម្មវិនយេ ទុប្បវេទិតេ អនិយ្យានិកេ អនុបសមសំវត្តនិកេ អសម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតេ។ ឥធ, ចុន្ទ, សត្ថា ច ហោតិ អសម្មាសម្ពុទ្ធោ, ធម្មោ ច ទុរក្ខាតោ ទុប្បវេទិតោ អនិយ្យានិកោ អនុបសមសំវត្តនិកោ អសម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតោ, សាវកោ ច តស្មិំ ធម្មេ ន ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ វិហរតិ ន សាមីចិប្បដិបន្នោ ន អនុធម្មចារី, វោក្កម្ម ច តម្ហា ធម្មា វត្តតិ។ សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘តស្ស តេ, អាវុសោ, លាភា, តស្ស តេ សុលទ្ធំ, សត្ថា ច តេ អសម្មាសម្ពុទ្ធោ, ធម្មោ ច ទុរក្ខាតោ ទុប្បវេទិតោ អនិយ្យានិកោ អនុបសមសំវត្តនិកោ អសម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតោ។ ត្វញ្ច តស្មិំ ធម្មេ ន ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ វិហរសិ, ន សាមីចិប្បដិបន្នោ, ន អនុធម្មចារី, វោក្កម្ម ច តម្ហា ធម្មា វត្តសី’តិ។ ឥតិ ខោ, ចុន្ទ, សត្ថាបិ តត្ថ គារយ្ហោ, ធម្មោបិ តត្ថ គារយ្ហោ, សាវកោ ច តត្ថ ឯវំ បាសំសោ។ យោ ខោ, ចុន្ទ, ឯវរូបំ សាវកំ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឯតាយស្មា តថា បដិបជ្ជតុ, យថា តេ សត្ថារា ធម្មោ ទេសិតោ បញ្ញត្តោ’តិ។ យោ ច សមាទបេតិ [សមាទាបេតិ (សី. ដ្ឋ.)], យញ្ច សមាទបេតិ, យោ ច សមាទបិតោ [សមាទាបិតោ (សី. ដ្ឋ.)] តថត្តាយ បដិបជ្ជតិ។ សព្ពេ តេ ពហុំ អបុញ្ញំ បសវន្តិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវំ ហេតំ, ចុន្ទ, ហោតិ ទុរក្ខាតេ ធម្មវិនយេ ទុប្បវេទិតេ អនិយ្យានិកេ អនុបសមសំវត្តនិកេ អសម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតេ។

១៦៧. ‘‘ឥធ បន, ចុន្ទ, សត្ថា ច ហោតិ អសម្មាសម្ពុទ្ធោ, ធម្មោ ច ទុរក្ខាតោ ទុប្បវេទិតោ អនិយ្យានិកោ អនុបសមសំវត្តនិកោ អសម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតោ, សាវកោ ច តស្មិំ ធម្មេ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ វិហរតិ សាមីចិប្បដិបន្នោ អនុធម្មចារី, សមាទាយ តំ ធម្មំ វត្តតិ។ សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘តស្ស តេ, អាវុសោ, អលាភា, តស្ស តេ ទុល្លទ្ធំ, សត្ថា ច តេ អសម្មាសម្ពុទ្ធោ , ធម្មោ ច ទុរក្ខាតោ ទុប្បវេទិតោ អនិយ្យានិកោ អនុបសមសំវត្តនិកោ អសម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតោ។ ត្វញ្ច តស្មិំ ធម្មេ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ វិហរសិ សាមីចិប្បដិបន្នោ អនុធម្មចារី, សមាទាយ តំ ធម្មំ វត្តសី’តិ។ ឥតិ ខោ, ចុន្ទ, សត្ថាបិ តត្ថ គារយ្ហោ, ធម្មោបិ តត្ថ គារយ្ហោ, សាវកោបិ តត្ថ ឯវំ គារយ្ហោ។ យោ ខោ, ចុន្ទ, ឯវរូបំ សាវកំ ឯវំ វទេយ្យ – ‘អទ្ធាយស្មា ញាយប្បដិបន្នោ ញាយមារាធេស្សតី’តិ។ យោ ច បសំសតិ, យញ្ច បសំសតិ, យោ ច បសំសិតោ ភិយ្យោសោ មត្តាយ វីរិយំ អារភតិ។ សព្ពេ តេ ពហុំ អបុញ្ញំ បសវន្តិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, ចុន្ទ, ហោតិ ទុរក្ខាតេ ធម្មវិនយេ ទុប្បវេទិតេ អនិយ្យានិកេ អនុបសមសំវត្តនិកេ អសម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតេ។

សម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតធម្មវិនយោ

១៦៨. ‘‘ឥធ បន, ចុន្ទ, សត្ថា ច ហោតិ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, ធម្មោ ច ស្វាក្ខាតោ សុប្បវេទិតោ និយ្យានិកោ ឧបសមសំវត្តនិកោ សម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតោ, សាវកោ ច តស្មិំ ធម្មេ ន ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ វិហរតិ, ន សាមីចិប្បដិបន្នោ, ន អនុធម្មចារី, វោក្កម្ម ច តម្ហា ធម្មា វត្តតិ។ សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘តស្ស តេ, អាវុសោ, អលាភា, តស្ស តេ ទុល្លទ្ធំ, សត្ថា ច តេ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, ធម្មោ ច ស្វាក្ខាតោ សុប្បវេទិតោ និយ្យានិកោ ឧបសមសំវត្តនិកោ សម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតោ។ ត្វញ្ច តស្មិំ ធម្មេ ន ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ វិហរសិ, ន សាមីចិប្បដិបន្នោ, ន អនុធម្មចារី, វោក្កម្ម ច តម្ហា ធម្មា វត្តសី’តិ។ ឥតិ ខោ, ចុន្ទ, សត្ថាបិ តត្ថ បាសំសោ, ធម្មោបិ តត្ថ បាសំសោ, សាវកោ ច តត្ថ ឯវំ គារយ្ហោ។ យោ ខោ, ចុន្ទ, ឯវរូបំ សាវកំ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឯតាយស្មា តថា បដិបជ្ជតុ យថា តេ សត្ថារា ធម្មោ ទេសិតោ បញ្ញត្តោ’តិ។ យោ ច សមាទបេតិ, យញ្ច សមាទបេតិ, យោ ច សមាទបិតោ តថត្តាយ បដិបជ្ជតិ។ សព្ពេ តេ ពហុំ បុញ្ញំ បសវន្តិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ , ចុន្ទ, ហោតិ ស្វាក្ខាតេ ធម្មវិនយេ សុប្បវេទិតេ និយ្យានិកេ ឧបសមសំវត្តនិកេ សម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតេ។

១៦៩. ‘‘ឥធ បន, ចុន្ទ, សត្ថា ច ហោតិ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, ធម្មោ ច ស្វាក្ខាតោ សុប្បវេទិតោ និយ្យានិកោ ឧបសមសំវត្តនិកោ សម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតោ, សាវកោ ច តស្មិំ ធម្មេ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ វិហរតិ សាមីចិប្បដិបន្នោ អនុធម្មចារី, សមាទាយ តំ ធម្មំ វត្តតិ។ សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘តស្ស តេ, អាវុសោ, លាភា, តស្ស តេ សុលទ្ធំ, សត្ថា ច តេ [សត្ថា ច តេ អរហំ (ស្យា.)] សម្មាសម្ពុទ្ធោ , ធម្មោ ច ស្វាក្ខាតោ សុប្បវេទិតោ និយ្យានិកោ ឧបសមសំវត្តនិកោ សម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតោ។ ត្វញ្ច តស្មិំ ធម្មេ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ វិហរសិ សាមីចិប្បដិបន្នោ អនុធម្មចារី, សមាទាយ តំ ធម្មំ វត្តសី’តិ។ ឥតិ ខោ, ចុន្ទ, សត្ថាបិ តត្ថ បាសំសោ, ធម្មោបិ តត្ថ បាសំសោ, សាវកោបិ តត្ថ ឯវំ បាសំសោ។ យោ ខោ, ចុន្ទ, ឯវរូបំ សាវកំ ឯវំ វទេយ្យ – ‘អទ្ធាយស្មា ញាយប្បដិបន្នោ ញាយមារាធេស្សតី’តិ។ យោ ច បសំសតិ, យញ្ច បសំសតិ, យោ ច បសំសិតោ [បសត្ថោ (ស្យា.)] ភិយ្យោសោ មត្តាយ វីរិយំ អារភតិ។ សព្ពេ តេ ពហុំ បុញ្ញំ បសវន្តិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, ចុន្ទ, ហោតិ ស្វាក្ខាតេ ធម្មវិនយេ សុប្បវេទិតេ និយ្យានិកេ ឧបសមសំវត្តនិកេ សម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតេ។

សាវកានុតប្បសត្ថុ

១៧០. ‘‘ឥធ បន, ចុន្ទ, សត្ថា ច លោកេ ឧទបាទិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, ធម្មោ ច ស្វាក្ខាតោ សុប្បវេទិតោ និយ្យានិកោ ឧបសមសំវត្តនិកោ សម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតោ, អវិញ្ញាបិតត្ថា ចស្ស ហោន្តិ សាវកា សទ្ធម្មេ, ន ច តេសំ កេវលំ បរិបូរំ ព្រហ្មចរិយំ អាវិកតំ ហោតិ ឧត្តានីកតំ សព្ពសង្គាហបទកតំ សប្បាដិហីរកតំ យាវ ទេវមនុស្សេហិ សុប្បកាសិតំ។ អថ នេសំ សត្ថុនោ អន្តរធានំ ហោតិ។ ឯវរូបោ ខោ, ចុន្ទ, សត្ថា សាវកានំ កាលង្កតោ អនុតប្បោ ហោតិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? សត្ថា ច នោ លោកេ ឧទបាទិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, ធម្មោ ច ស្វាក្ខាតោ សុប្បវេទិតោ និយ្យានិកោ ឧបសមសំវត្តនិកោ សម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតោ, អវិញ្ញាបិតត្ថា ចម្ហ សទ្ធម្មេ, ន ច នោ កេវលំ បរិបូរំ ព្រហ្មចរិយំ អាវិកតំ ហោតិ ឧត្តានីកតំ សព្ពសង្គាហបទកតំ សប្បាដិហីរកតំ យាវ ទេវមនុស្សេហិ សុប្បកាសិតំ។ អថ នោ សត្ថុនោ អន្តរធានំ ហោតីតិ។ ឯវរូបោ ខោ, ចុន្ទ, សត្ថា សាវកានំ កាលង្កតោ អនុតប្បោ ហោតិ។

សាវកាននុតប្បសត្ថុ

១៧១. ‘‘ឥធ បន, ចុន្ទ, សត្ថា ច លោកេ ឧទបាទិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ។ ធម្មោ ច ស្វាក្ខាតោ សុប្បវេទិតោ និយ្យានិកោ ឧបសមសំវត្តនិកោ សម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតោ។ វិញ្ញាបិតត្ថា ចស្ស ហោន្តិ សាវកា សទ្ធម្មេ, កេវលញ្ច តេសំ បរិបូរំ ព្រហ្មចរិយំ អាវិកតំ ហោតិ ឧត្តានីកតំ សព្ពសង្គាហបទកតំ សប្បាដិហីរកតំ យាវ ទេវមនុស្សេហិ សុប្បកាសិតំ។ អថ នេសំ សត្ថុនោ អន្តរធានំ ហោតិ។ ឯវរូបោ ខោ, ចុន្ទ, សត្ថា សាវកានំ កាលង្កតោ អននុតប្បោ ហោតិ ។ តំ កិស្ស ហេតុ? សត្ថា ច នោ លោកេ ឧទបាទិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ។ ធម្មោ ច ស្វាក្ខាតោ សុប្បវេទិតោ និយ្យានិកោ ឧបសមសំវត្តនិកោ សម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតោ។ វិញ្ញាបិតត្ថា ចម្ហ សទ្ធម្មេ, កេវលញ្ច នោ បរិបូរំ ព្រហ្មចរិយំ អាវិកតំ ហោតិ ឧត្តានីកតំ សព្ពសង្គាហបទកតំ សប្បាដិហីរកតំ យាវ ទេវមនុស្សេហិ សុប្បកាសិតំ ។ អថ នោ សត្ថុនោ អន្តរធានំ ហោតីតិ។ ឯវរូបោ ខោ, ចុន្ទ, សត្ថា សាវកានំ កាលង្កតោ អននុតប្បោ ហោតិ។

ព្រហ្មចរិយអបរិបូរាទិកថា

១៧២. ‘‘ឯតេហិ ចេបិ, ចុន្ទ, អង្គេហិ សមន្នាគតំ ព្រហ្មចរិយំ ហោតិ, នោ ច ខោ សត្ថា ហោតិ ថេរោ រត្តញ្ញូ ចិរបព្ពជិតោ អទ្ធគតោ វយោអនុប្បត្តោ។ ឯវំ តំ ព្រហ្មចរិយំ អបរិបូរំ ហោតិ តេនង្គេន។

‘‘យតោ ច ខោ, ចុន្ទ, ឯតេហិ ចេវ អង្គេហិ សមន្នាគតំ ព្រហ្មចរិយំ ហោតិ, សត្ថា ច ហោតិ ថេរោ រត្តញ្ញូ ចិរបព្ពជិតោ អទ្ធគតោ វយោអនុប្បត្តោ។ ឯវំ តំ ព្រហ្មចរិយំ បរិបូរំ ហោតិ តេនង្គេន។

១៧៣. ‘‘ឯតេហិ ចេបិ, ចុន្ទ, អង្គេហិ សមន្នាគតំ ព្រហ្មចរិយំ ហោតិ, សត្ថា ច ហោតិ ថេរោ រត្តញ្ញូ ចិរបព្ពជិតោ អទ្ធគតោ វយោអនុប្បត្តោ , នោ ច ខ្វស្ស ថេរា ភិក្ខូ សាវកា ហោន្តិ វិយត្តា វិនីតា វិសារទា បត្តយោគក្ខេមា។ អលំ សមក្ខាតុំ សទ្ធម្មស្ស, អលំ ឧប្បន្នំ បរប្បវាទំ សហធម្មេហិ សុនិគ្គហិតំ និគ្គហេត្វា សប្បាដិហារិយំ ធម្មំ ទេសេតុំ។ ឯវំ តំ ព្រហ្មចរិយំ អបរិបូរំ ហោតិ តេនង្គេន។

‘‘យតោ ច ខោ, ចុន្ទ, ឯតេហិ ចេវ អង្គេហិ សមន្នាគតំ ព្រហ្មចរិយំ ហោតិ, សត្ថា ច ហោតិ ថេរោ រត្តញ្ញូ ចិរបព្ពជិតោ អទ្ធគតោ វយោអនុប្បត្តោ, ថេរា ចស្ស ភិក្ខូ សាវកា ហោន្តិ វិយត្តា វិនីតា វិសារទា បត្តយោគក្ខេមា។ អលំ សមក្ខាតុំ សទ្ធម្មស្ស, អលំ ឧប្បន្នំ បរប្បវាទំ សហធម្មេហិ សុនិគ្គហិតំ និគ្គហេត្វា សប្បាដិហារិយំ ធម្មំ ទេសេតុំ។ ឯវំ តំ ព្រហ្មចរិយំ បរិបូរំ ហោតិ តេនង្គេន។

១៧៤. ‘‘ឯតេហិ ចេបិ, ចុន្ទ, អង្គេហិ សមន្នាគតំ ព្រហ្មចរិយំ ហោតិ, សត្ថា ច ហោតិ ថេរោ រត្តញ្ញូ ចិរបព្ពជិតោ អទ្ធគតោ វយោអនុប្បត្តោ, ថេរា ចស្ស ភិក្ខូ សាវកា ហោន្តិ វិយត្តា វិនីតា វិសារទា បត្តយោគក្ខេមា។ អលំ សមក្ខាតុំ សទ្ធម្មស្ស, អលំ ឧប្បន្នំ បរប្បវាទំ សហធម្មេហិ សុនិគ្គហិតំ និគ្គហេត្វា សប្បាដិហារិយំ ធម្មំ ទេសេតុំ។ នោ ច ខ្វស្ស មជ្ឈិមា ភិក្ខូ សាវកា ហោន្តិ…បេ.… មជ្ឈិមា ចស្ស ភិក្ខូ សាវកា ហោន្តិ, នោ ច ខ្វស្ស នវា ភិក្ខូ សាវកា ហោន្តិ…បេ.… នវា ចស្ស ភិក្ខូ សាវកា ហោន្តិ, នោ ច ខ្វស្ស ថេរា ភិក្ខុនិយោ សាវិកា ហោន្តិ…បេ.… ថេរា ចស្ស ភិក្ខុនិយោ សាវិកា ហោន្តិ, នោ ច ខ្វស្ស មជ្ឈិមា ភិក្ខុនិយោ សាវិកា ហោន្តិ…បេ.… មជ្ឈិមា ចស្ស ភិក្ខុនិយោ សាវិកា ហោន្តិ , នោ ច ខ្វស្ស នវា ភិក្ខុនិយោ សាវិកា ហោន្តិ…បេ.… នវា ចស្ស ភិក្ខុនិយោ សាវិកា ហោន្តិ, នោ ច ខ្វស្ស ឧបាសកា សាវកា ហោន្តិ គិហី ឱទាតវសនា ព្រហ្មចារិនោ…បេ.… ឧបាសកា ចស្ស សាវកា ហោន្តិ គិហី ឱទាតវសនា ព្រហ្មចារិនោ, នោ ច ខ្វស្ស ឧបាសកា សាវកា ហោន្តិ គិហី ឱទាតវសនា កាមភោគិនោ…បេ.… ឧបាសកា ចស្ស សាវកា ហោន្តិ គិហី ឱទាតវសនា កាមភោគិនោ, នោ ច ខ្វស្ស ឧបាសិកា សាវិកា ហោន្តិ គិហិនិយោ ឱទាតវសនា ព្រហ្មចារិនិយោ…បេ.… ឧបាសិកា ចស្ស សាវិកា ហោន្តិ គិហិនិយោ ឱទាតវសនា ព្រហ្មចារិនិយោ, នោ ច ខ្វស្ស ឧបាសិកា សាវិកា ហោន្តិ គិហិនិយោ ឱទាតវសនា កាមភោគិនិយោ…បេ.… ឧបាសិកា ចស្ស សាវិកា ហោន្តិ គិហិនិយោ ឱទាតវសនា កាមភោគិនិយោ, នោ ច ខ្វស្ស ព្រហ្មចរិយំ ហោតិ ឥទ្ធញ្ចេវ ផីតញ្ច វិត្ថារិកំ ពាហុជញ្ញំ បុថុភូតំ យាវ ទេវមនុស្សេហិ សុប្បកាសិតំ…បេ.… ព្រហ្មចរិយញ្ចស្ស ហោតិ ឥទ្ធញ្ចេវ ផីតញ្ច វិត្ថារិកំ ពាហុជញ្ញំ បុថុភូតំ យាវ ទេវមនុស្សេហិ សុប្បកាសិតំ, នោ ច ខោ លាភគ្គយសគ្គប្បត្តំ។ ឯវំ តំ ព្រហ្មចរិយំ អបរិបូរំ ហោតិ តេនង្គេន។

‘‘យតោ ច ខោ, ចុន្ទ, ឯតេហិ ចេវ អង្គេហិ សមន្នាគតំ ព្រហ្មចរិយំ ហោតិ, សត្ថា ច ហោតិ ថេរោ រត្តញ្ញូ ចិរបព្ពជិតោ អទ្ធគតោ វយោអនុប្បត្តោ, ថេរា ចស្ស ភិក្ខូ សាវកា ហោន្តិ វិយត្តា វិនីតា វិសារទា បត្តយោគក្ខេមា។ អលំ សមក្ខាតុំ សទ្ធម្មស្ស, អលំ ឧប្បន្នំ បរប្បវាទំ សហធម្មេហិ សុនិគ្គហិតំ និគ្គហេត្វា សប្បាដិហារិយំ ធម្មំ ទេសេតុំ។ មជ្ឈិមា ចស្ស ភិក្ខូ សាវកា ហោន្តិ…បេ.… នវា ចស្ស ភិក្ខូ សាវកា ហោន្តិ…បេ.… ថេរា ចស្ស ភិក្ខុនិយោ សាវិកា ហោន្តិ…បេ.… មជ្ឈិមា ចស្ស ភិក្ខុនិយោ សាវិកា ហោន្តិ…បេ.… នវា ចស្ស ភិក្ខុនិយោ សាវិកា ហោន្តិ…បេ.… ឧបាសកា ចស្ស សាវកា ហោន្តិ…បេ.… គិហី ឱទាតវសនា ព្រហ្មចារិនោ ។ ឧបាសកា ចស្ស សាវកា ហោន្តិ គិហី ឱទាតវសនា កាមភោគិនោ…បេ.… ឧបាសិកា ចស្ស សាវិកា ហោន្តិ គិហិនិយោ ឱទាតវសនា ព្រហ្មចារិនិយោ…បេ.… ឧបាសិកា ចស្ស សាវិកា ហោន្តិ គិហិនិយោ ឱទាតវសនា កាមភោគិនិយោ…បេ.… ព្រហ្មចរិយញ្ចស្ស ហោតិ ឥទ្ធញ្ចេវ ផីតញ្ច វិត្ថារិកំ ពាហុជញ្ញំ បុថុភូតំ យាវ ទេវមនុស្សេហិ សុប្បកាសិតំ, លាភគ្គប្បត្តញ្ច យសគ្គប្បត្តញ្ច។ ឯវំ តំ ព្រហ្មចរិយំ បរិបូរំ ហោតិ តេនង្គេន។

១៧៥. ‘‘អហំ ខោ បន, ចុន្ទ, ឯតរហិ សត្ថា លោកេ ឧប្បន្នោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ។ ធម្មោ ច ស្វាក្ខាតោ សុប្បវេទិតោ និយ្យានិកោ ឧបសមសំវត្តនិកោ សម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតោ។ វិញ្ញាបិតត្ថា ច មេ សាវកា សទ្ធម្មេ, កេវលញ្ច តេសំ បរិបូរំ ព្រហ្មចរិយំ អាវិកតំ ឧត្តានីកតំ សព្ពសង្គាហបទកតំ សប្បាដិហីរកតំ យាវ ទេវមនុស្សេហិ សុប្បកាសិតំ។ អហំ ខោ បន, ចុន្ទ, ឯតរហិ សត្ថា ថេរោ រត្តញ្ញូ ចិរបព្ពជិតោ អទ្ធគតោ វយោអនុប្បត្តោ។

‘‘សន្តិ ខោ បន មេ, ចុន្ទ, ឯតរហិ ថេរា ភិក្ខូ សាវកា ហោន្តិ វិយត្តា វិនីតា វិសារទា បត្តយោគក្ខេមា។ អលំ សមក្ខាតុំ សទ្ធម្មស្ស, អលំ ឧប្បន្នំ បរប្បវាទំ សហធម្មេហិ សុនិគ្គហិតំ និគ្គហេត្វា សប្បាដិហារិយំ ធម្មំ ទេសេតុំ។ សន្តិ ខោ បន មេ, ចុន្ទ , ឯតរហិ មជ្ឈិមា ភិក្ខូ សាវកា…បេ.… សន្តិ ខោ បន មេ, ចុន្ទ, ឯតរហិ នវា ភិក្ខូ សាវកា…បេ.… សន្តិ ខោ បន មេ, ចុន្ទ, ឯតរហិ ថេរា ភិក្ខុនិយោ សាវិកា…បេ.… សន្តិ ខោ បន មេ, ចុន្ទ, ឯតរហិ មជ្ឈិមា ភិក្ខុនិយោ សាវិកា…បេ.… សន្តិ ខោ បន មេ, ចុន្ទ, ឯតរហិ នវា ភិក្ខុនិយោ សាវិកា…បេ.… សន្តិ ខោ បន មេ, ចុន្ទ, ឯតរហិ ឧបាសកា សាវកា គិហី ឱទាតវសនា ព្រហ្មចារិនោ…បេ.… សន្តិ ខោ បន មេ, ចុន្ទ, ឯតរហិ ឧបាសកា សាវកា គិហី ឱទាតវសនា កាមភោគិនោ…បេ.… សន្តិ ខោ បន មេ, ចុន្ទ, ឯតរហិ ឧបាសិកា សាវិកា គិហិនិយោ ឱទាតវសនា ព្រហ្មចារិនិយោ…បេ.… សន្តិ ខោ បន មេ, ចុន្ទ, ឯតរហិ ឧបាសិកា សាវិកា គិហិនិយោ ឱទាតវសនា កាមភោគិនិយោ…បេ.… ឯតរហិ ខោ បន មេ, ចុន្ទ, ព្រហ្មចរិយំ ឥទ្ធញ្ចេវ ផីតញ្ច វិត្ថារិកំ ពាហុជញ្ញំ បុថុភូតំ យាវ ទេវមនុស្សេហិ សុប្បកាសិតំ។

១៧៦. ‘‘យាវតា ខោ, ចុន្ទ, ឯតរហិ សត្ថារោ លោកេ ឧប្បន្នា, នាហំ, ចុន្ទ, អញ្ញំ ឯកសត្ថារម្បិ សមនុបស្សាមិ ឯវំលាភគ្គយសគ្គប្បត្តំ យថរិវាហំ។ យាវតា ខោ បន, ចុន្ទ, ឯតរហិ សង្ឃោ វា គណោ វា លោកេ ឧប្បន្នោ; នាហំ, ចុន្ទ, អញ្ញំ ឯកំ សំឃម្បិ សមនុបស្សាមិ ឯវំលាភគ្គយសគ្គប្បត្តំ យថរិវាយំ, ចុន្ទ, ភិក្ខុសង្ឃោ។ យំ ខោ តំ, ចុន្ទ, សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘សព្ពាការសម្បន្នំ សព្ពាការបរិបូរំ អនូនមនធិកំ ស្វាក្ខាតំ កេវលំ បរិបូរំ ព្រហ្មចរិយំ សុប្បកាសិត’ន្តិ។ ឥទមេវ តំ សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘សព្ពាការសម្បន្នំ…បេ.… សុប្បកាសិត’ន្តិ។

‘‘ឧទកោ [ឧទ្ទកោ (សី. ស្យា. បី.)] សុទំ, ចុន្ទ, រាមបុត្តោ ឯវំ វាចំ ភាសតិ – ‘បស្សំ ន បស្សតី’តិ។ កិញ្ច បស្សំ ន បស្សតីតិ? ខុរស្ស សាធុនិសិតស្ស តលមស្ស បស្សតិ, ធារញ្ច ខ្វស្ស ន បស្សតិ។ ឥទំ វុច្ចតិ – ‘បស្សំ ន បស្សតី’តិ។ យំ ខោ បនេតំ, ចុន្ទ, ឧទកេន រាមបុត្តេន ភាសិតំ ហីនំ គម្មំ បោថុជ្ជនិកំ អនរិយំ អនត្ថសំហិតំ ខុរមេវ សន្ធាយ។ យញ្ច តំ [យញ្ចេតំ (ស្យា. ក.)], ចុន្ទ, សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘បស្សំ ន បស្សតី’តិ, ឥទមេវ តំ [ឥទមេវេតំ (ក.)] សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘បស្សំ ន បស្សតី’តិ។ កិញ្ច បស្សំ ន បស្សតីតិ? ឯវំ សព្ពាការសម្បន្នំ សព្ពាការបរិបូរំ អនូនមនធិកំ ស្វាក្ខាតំ កេវលំ បរិបូរំ ព្រហ្មចរិយំ សុប្បកាសិតន្តិ, ឥតិ ហេតំ បស្សតិ [សុប្បកាសិតំ, ឥតិ ហេតំ ន បស្សតីតិ (ស្យា. ក.)]។ ឥទមេត្ថ អបកឌ្ឍេយ្យ, ឯវំ តំ បរិសុទ្ធតរំ អស្សាតិ, ឥតិ ហេតំ ន បស្សតិ [ន បស្សតីតិ (ស្យា. ក.)]។ ឥទមេត្ថ ឧបកឌ្ឍេយ្យ, ឯវំ តំ បរិបូរំ [បរិសុទ្ធតរំ (ស្យា. ក.), បរិបូរតរំ (?)] អស្សាតិ, ឥតិ ហេតំ ន បស្សតិ។ ឥទំ វុច្ចតិ ចុន្ទ – ‘បស្សំ ន បស្សតី’តិ។ យំ ខោ តំ, ចុន្ទ, សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘សព្ពាការសម្បន្នំ…បេ.… ព្រហ្មចរិយំ សុប្បកាសិត’ន្តិ។ ឥទមេវ តំ សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘សព្ពាការសម្បន្នំ សព្ពាការបរិបូរំ អនូនមនធិកំ ស្វាក្ខាតំ កេវលំ បរិបូរំ ព្រហ្មចរិយំ សុប្បកាសិត’ន្តិ។

សង្គាយិតព្ពធម្មោ

១៧៧. តស្មាតិហ, ចុន្ទ, យេ វោ មយា ធម្មា អភិញ្ញា ទេសិតា, តត្ថ សព្ពេហេវ សង្គម្ម សមាគម្ម អត្ថេន អត្ថំ ព្យញ្ជនេន ព្យញ្ជនំ សង្គាយិតព្ពំ ន វិវទិតព្ពំ, យថយិទំ ព្រហ្មចរិយំ អទ្ធនិយំ អស្ស ចិរដ្ឋិតិកំ, តទស្ស ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សានំ។ កតមេ ច តេ, ចុន្ទ , ធម្មា មយា អភិញ្ញា ទេសិតា, យត្ថ សព្ពេហេវ សង្គម្ម សមាគម្ម អត្ថេន អត្ថំ ព្យញ្ជនេន ព្យញ្ជនំ សង្គាយិតព្ពំ ន វិវទិតព្ពំ, យថយិទំ ព្រហ្មចរិយំ អទ្ធនិយំ អស្ស ចិរដ្ឋិតិកំ, តទស្ស ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សានំ? សេយ្យថិទំ – ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា, ចត្តារោ សម្មប្បធានា, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា, បញ្ចិន្ទ្រិយានិ, បញ្ច ពលានិ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា , អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ។ ឥមេ ខោ តេ, ចុន្ទ, ធម្មា មយា អភិញ្ញា ទេសិតា។ យត្ថ សព្ពេហេវ សង្គម្ម សមាគម្ម អត្ថេន អត្ថំ ព្យញ្ជនេន ព្យញ្ជនំ សង្គាយិតព្ពំ ន វិវទិតព្ពំ, យថយិទំ ព្រហ្មចរិយំ អទ្ធនិយំ អស្ស ចិរដ្ឋិតិកំ, តទស្ស ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សានំ។

សញ្ញាបេតព្ពវិធិ

១៧៨. ‘‘តេសញ្ច វោ, ចុន្ទ, សមគ្គានំ សម្មោទមានានំ អវិវទមានានំ សិក្ខតំ [សិក្ខិតព្ពំ (ពហូសុ)] អញ្ញតរោ សព្រហ្មចារី សង្ឃេ ធម្មំ ភាសេយ្យ។ តត្រ ចេ តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘អយំ ខោ អាយស្មា អត្ថញ្ចេវ មិច្ឆា គណ្ហាតិ, ព្យញ្ជនានិ ច មិច្ឆា រោបេតី’តិ។ តស្ស នេវ អភិនន្ទិតព្ពំ ន បដិក្កោសិតព្ពំ, អនភិនន្ទិត្វា អប្បដិក្កោសិត្វា សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘ឥមស្ស នុ ខោ, អាវុសោ, អត្ថស្ស ឥមានិ វា ព្យញ្ជនានិ ឯតានិ វា ព្យញ្ជនានិ កតមានិ ឱបាយិកតរានិ, ឥមេសញ្ច [ឥមេសំ វា (ស្យា. បី. ក.), ឥមេសំ (សី.)] ព្យញ្ជនានំ អយំ វា អត្ថោ ឯសោ វា អត្ថោ កតមោ ឱបាយិកតរោ’តិ ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឥមស្ស ខោ, អាវុសោ, អត្ថស្ស ឥមានេវ ព្យញ្ជនានិ ឱបាយិកតរានិ, យា ចេវ [យញ្ចេវ (សី. ក.), ដីកា ឱលោកេតព្ពា] ឯតានិ; ឥមេសញ្ច [ឥមេទំ (សព្ពត្ថ)] ព្យញ្ជនានំ អយមេវ អត្ថោ ឱបាយិកតរោ, យា ចេវ [យញ្ចេវ (សី. ក.), ដីកា ឱលោកេតព្ពា] ឯសោ’តិ។ សោ នេវ ឧស្សាទេតព្ពោ ន អបសាទេតព្ពោ, អនុស្សាទេត្វា អនបសាទេត្វា ស្វេវ សាធុកំ សញ្ញាបេតព្ពោ តស្ស ច អត្ថស្ស តេសញ្ច ព្យញ្ជនានំ និសន្តិយា។

១៧៩. ‘‘អបរោបិ ចេ, ចុន្ទ, សព្រហ្មចារី សង្ឃេ ធម្មំ ភាសេយ្យ។ តត្រ ចេ តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘អយំ ខោ អាយស្មា អត្ថញ្ហិ ខោ មិច្ឆា គណ្ហាតិ ព្យញ្ជនានិ សម្មា រោបេតី’តិ។ តស្ស នេវ អភិនន្ទិតព្ពំ ន បដិក្កោសិតព្ពំ, អនភិនន្ទិត្វា អប្បដិក្កោសិត្វា សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘ឥមេសំ នុ ខោ, អាវុសោ, ព្យញ្ជនានំ អយំ វា អត្ថោ ឯសោ វា អត្ថោ កតមោ ឱបាយិកតរោ’តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឥមេសំ ខោ, អាវុសោ, ព្យញ្ជនានំ អយមេវ អត្ថោ ឱបាយិកតរោ, យា ចេវ ឯសោ’តិ។ សោ នេវ ឧស្សាទេតព្ពោ ន អបសាទេតព្ពោ, អនុស្សាទេត្វា អនបសាទេត្វា ស្វេវ សាធុកំ សញ្ញាបេតព្ពោ តស្សេវ អត្ថស្ស និសន្តិយា។

១៨០. ‘‘អបរោបិ ចេ, ចុន្ទ, សព្រហ្មចារី សង្ឃេ ធម្មំ ភាសេយ្យ។ តត្រ ចេ តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘អយំ ខោ អាយស្មា អត្ថញ្ហិ ខោ សម្មា គណ្ហាតិ ព្យញ្ជនានិ មិច្ឆា រោបេតី’តិ។ តស្ស នេវ អភិនន្ទិតព្ពំ ន បដិក្កោសិតព្ពំ; អនភិនន្ទិត្វា អប្បដិក្កោសិត្វា សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘ឥមស្ស នុ ខោ, អាវុសោ, អត្ថស្ស ឥមានិ វា ព្យញ្ជនានិ ឯតានិ វា ព្យញ្ជនានិ កតមានិ ឱបាយិកតរានី’តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឥមស្ស ខោ, អាវុសោ, អត្ថស្ស ឥមានេវ ព្យញ្ជនានិ ឱបយិកតរានិ, យានិ ចេវ ឯតានី’តិ ។ សោ នេវ ឧស្សាទេតព្ពោ ន អបសាទេតព្ពោ; អនុស្សាទេត្វា អនបសាទេត្វា ស្វេវ សាធុកំ សញ្ញាបេតព្ពោ តេសញ្ញេវ ព្យញ្ជនានំ និសន្តិយា។

១៨១. ‘‘អបរោបិ ចេ, ចុន្ទ, សព្រហ្មចារី សង្ឃេ ធម្មំ ភាសេយ្យ។ តត្រ ចេ តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘អយំ ខោ អាយស្មា អត្ថញ្ចេវ សម្មា គណ្ហាតិ ព្យញ្ជនានិ ច សម្មា រោបេតី’តិ។ តស្ស ‘សាធូ’តិ ភាសិតំ អភិនន្ទិតព្ពំ អនុមោទិតព្ពំ; តស្ស ‘សាធូ’តិ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘លាភា នោ អាវុសោ, សុលទ្ធំ នោ អាវុសោ, យេ មយំ អាយស្មន្តំ តាទិសំ សព្រហ្មចារិំ បស្សាម ឯវំ អត្ថុបេតំ ព្យញ្ជនុបេត’ន្តិ។

បច្ចយានុញ្ញាតការណំ

១៨២. ‘‘ន វោ អហំ, ចុន្ទ, ទិដ្ឋធម្មិកានំយេវ អាសវានំ សំវរាយ ធម្មំ ទេសេមិ។ ន បនាហំ, ចុន្ទ, សម្បរាយិកានំយេវ អាសវានំ បដិឃាតាយ ធម្មំ ទេសេមិ។ ទិដ្ឋធម្មិកានំ ចេវាហំ, ចុន្ទ, អាសវានំ សំវរាយ ធម្មំ ទេសេមិ; សម្បរាយិកានញ្ច អាសវានំ បដិឃាតាយ។ តស្មាតិហ, ចុន្ទ, យំ វោ មយា ចីវរំ អនុញ្ញាតំ, អលំ វោ តំ – យាវទេវ សីតស្ស បដិឃាតាយ, ឧណ្ហស្ស បដិឃាតាយ, ឌំសមកសវាតាតបសរីសប [សិរិំសប (ស្យា.)] សម្ផស្សានំ បដិឃាតាយ, យាវទេវ ហិរិកោបីនបដិច្ឆាទនត្ថំ។ យោ វោ មយា បិណ្ឌបាតោ អនុញ្ញាតោ, អលំ វោ សោ យាវទេវ ឥមស្ស កាយស្ស ឋិតិយា យាបនាយ វិហិំសូបរតិយា ព្រហ្មចរិយានុគ្គហាយ, ឥតិ បុរាណញ្ច វេទនំ បដិហង្ខាមិ, នវញ្ច វេទនំ ន ឧប្បាទេស្សាមិ, យាត្រា ច មេ ភវិស្សតិ អនវជ្ជតា ច ផាសុវិហារោ ច [ចាតិ (ពហូសុ)]។ យំ វោ មយា សេនាសនំ អនុញ្ញាតំ, អលំ វោ តំ យាវទេវ សីតស្ស បដិឃាតាយ, ឧណ្ហស្ស បដិឃាតាយ, ឌំសមកសវាតាតបសរីសបសម្ផស្សានំ បដិឃាតាយ, យាវទេវ ឧតុបរិស្សយវិនោទន បដិសល្លានារាមត្ថំ។ យោ វោ មយា គិលានបច្ចយភេសជ្ជ បរិក្ខារោ អនុញ្ញាតោ, អលំ វោ សោ យាវទេវ ឧប្បន្នានំ វេយ្យាពាធិកានំ វេទនានំ បដិឃាតាយ អព្យាបជ្ជបរមតាយ [អព្យាបជ្ឈបរមតាយាតិ (សី. ស្យា. បី.), អព្យាពជ្ឈបរមតាយ (?)]។

សុខល្លិកានុយោគោ

១៨៣. ‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, ចុន្ទ, វិជ្ជតិ យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘សុខល្លិកានុយោគមនុយុត្តា សមណា សក្យបុត្តិយា វិហរន្តី’តិ។ ឯវំវាទិនោ [វទមានា (ស្យា.)], ចុន្ទ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘កតមោ សោ , អាវុសោ, សុខល្លិកានុយោគោ? សុខល្លិកានុយោគា ហិ ពហូ អនេកវិហិតា នានប្បការកា’តិ។

‘‘ចត្តារោមេ, ចុន្ទ, សុខល្លិកានុយោគា ហីនា គម្មា បោថុជ្ជនិកា អនរិយា អនត្ថសំហិតា ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តន្តិ។ កតមេ ចត្តារោ?

‘‘ឥធ, ចុន្ទ, ឯកច្ចោ ពាលោ បាណេ វធិត្វា វធិត្វា អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ។ អយំ បឋមោ សុខល្លិកានុយោគោ។

‘‘បុន ចបរំ, ចុន្ទ, ឥធេកច្ចោ អទិន្នំ អាទិយិត្វា អាទិយិត្វា អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ។ អយំ ទុតិយោ សុខល្លិកានុយោគោ។

‘‘បុន ចបរំ, ចុន្ទ, ឥធេកច្ចោ មុសា ភណិត្វា ភណិត្វា អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ។ អយំ តតិយោ សុខល្លិកានុយោគោ។

‘‘បុន ចបរំ, ចុន្ទ, ឥធេកច្ចោ បញ្ចហិ កាមគុណេហិ សមប្បិតោ សមង្គីភូតោ បរិចារេតិ។ អយំ ចតុត្ថោ សុខល្លិកានុយោគោ។

‘‘ឥមេ ខោ, ចុន្ទ, ចត្តារោ សុខល្លិកានុយោគា ហីនា គម្មា បោថុជ្ជនិកា អនរិយា អនត្ថសំហិតា ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តន្តិ។

‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, ចុន្ទ, វិជ្ជតិ យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘‘ឥមេ ចត្តារោ សុខល្លិកានុយោគេ អនុយុត្តា សមណា សក្យបុត្តិយា វិហរន្តី’តិ។ តេ វោ [តេ (សី. បី.)] ‘មាហេវំ’ តិស្សុ វចនីយា។ ន តេ វោ សម្មា វទមានា វទេយ្យុំ, អព្ភាចិក្ខេយ្យុំ អសតា អភូតេន។

១៨៤. ‘‘ចត្តារោមេ, ចុន្ទ, សុខល្លិកានុយោគា ឯកន្តនិព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តន្តិ។ កតមេ ចត្តារោ?

‘‘ឥធ , ចុន្ទ, ភិក្ខុ វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកជំ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយំ បឋមោ សុខល្លិកានុយោគោ។

‘‘បុន ចបរំ, ចុន្ទ, ភិក្ខុ វិតក្កវិចារានំ វូបសមា…បេ.… ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយំ ទុតិយោ សុខល្លិកានុយោគោ។

‘‘បុន ចបរំ, ចុន្ទ, ភិក្ខុ បីតិយា ច វិរាគា…បេ.… តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយំ តតិយោ សុខល្លិកានុយោគោ។

‘‘បុន ចបរំ, ចុន្ទ, ភិក្ខុ សុខស្ស ច បហានា ទុក្ខស្ស ច បហានា…បេ.… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយំ ចតុត្ថោ សុខល្លិកានុយោគោ។

‘‘ឥមេ ខោ, ចុន្ទ, ចត្តារោ សុខល្លិកានុយោគា ឯកន្តនិព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តន្តិ។

‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, ចុន្ទ, វិជ្ជតិ យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘‘ឥមេ ចត្តារោ សុខល្លិកានុយោគេ អនុយុត្តា សមណា សក្យបុត្តិយា វិហរន្តី’តិ។ តេ វោ ‘ឯវំ’ តិស្សុ វចនីយា។ សម្មា តេ វោ វទមានា វទេយ្យុំ, ន តេ វោ អព្ភាចិក្ខេយ្យុំ អសតា អភូតេន។

សុខល្លិកានុយោគានិសំសោ

១៨៥. ‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, ចុន្ទ, វិជ្ជតិ, យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘ឥមេ បនាវុសោ, ចត្តារោ សុខល្លិកានុយោគេ អនុយុត្តានំ វិហរតំ កតិ ផលានិ កតានិសំសា បាដិកង្ខា’តិ? ឯវំវាទិនោ, ចុន្ទ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘ឥមេ ខោ, អាវុសោ, ចត្តារោ សុខល្លិកានុយោគេ អនុយុត្តានំ វិហរតំ ចត្តារិ ផលានិ ចត្តារោ អានិសំសា បាដិកង្ខា។ កតមេ ចត្តារោ? ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នោ ហោតិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ។ ឥទំ បឋមំ ផលំ, បឋមោ អានិសំសោ។ បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមី ហោតិ, សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករោតិ។ ឥទំ ទុតិយំ ផលំ, ទុតិយោ អានិសំសោ។ បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកោ ហោតិ, តត្ថ បរិនិព្ពាយី អនាវត្តិធម្មោ តស្មា លោកា។ ឥទំ តតិយំ ផលំ, តតិយោ អានិសំសោ។ បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ ឥទំ ចតុត្ថំ ផលំ ចតុត្ថោ អានិសំសោ។ ឥមេ ខោ, អាវុសោ, ចត្តារោ សុខល្លិកានុយោគេ អនុយុត្តានំ វិហរតំ ឥមានិ ចត្តារិ ផលានិ, ចត្តារោ អានិសំសា បាដិកង្ខា’’តិ។

ខីណាសវអភព្ពឋានំ

១៨៦. ‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, ចុន្ទ, វិជ្ជតិ យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘អដ្ឋិតធម្មា សមណា សក្យបុត្តិយា វិហរន្តី’តិ។ ឯវំវាទិនោ, ចុន្ទ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘អត្ថិ ខោ, អាវុសោ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន សាវកានំ ធម្មា ទេសិតា បញ្ញត្តា យាវជីវំ អនតិក្កមនីយា។ សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, ឥន្ទខីលោ វា អយោខីលោ វា គម្ភីរនេមោ សុនិខាតោ អចលោ អសម្បវេធី។ ឯវមេវ ខោ, អាវុសោ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន សាវកានំ ធម្មា ទេសិតា បញ្ញត្តា យាវជីវំ អនតិក្កមនីយា។ យោ សោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ អរហំ ខីណាសវោ វុសិតវា កតករណីយោ ឱហិតភារោ អនុប្បត្តសទត្ថោ បរិក្ខីណភវសំយោជនោ សម្មទញ្ញា វិមុត្តោ, អភព្ពោ សោ នវ ឋានានិ អជ្ឈាចរិតុំ។ អភព្ពោ, អាវុសោ, ខីណាសវោ ភិក្ខុ សញ្ចិច្ច បាណំ ជីវិតា វោរោបេតុំ; អភព្ពោ ខីណាសវោ ភិក្ខុ អទិន្នំ ថេយ្យសង្ខាតំ អាទិយិតុំ; អភព្ពោ ខីណាសវោ ភិក្ខុ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិតុំ; អភព្ពោ ខីណាសវោ ភិក្ខុ សម្បជានមុសា ភាសិតុំ; អភព្ពោ ខីណាសវោ ភិក្ខុ សន្និធិការកំ កាមេ បរិភុញ្ជិតុំ សេយ្យថាបិ បុព្ពេ អាគារិកភូតោ; អភព្ពោ ខីណាសវោ ភិក្ខុ ឆន្ទាគតិំ គន្តុំ; អភព្ពោ ខីណាសវោ ភិក្ខុ ទោសាគតិំ គន្តុំ; អភព្ពោ ខីណាសវោ ភិក្ខុ មោហាគតិំ គន្តុំ; អភព្ពោ ខីណាសវោ ភិក្ខុ ភយាគតិំ គន្តុំ។ យោ សោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ អរហំ ខីណាសវោ វុសិតវា កតករណីយោ ឱហិតភារោ អនុប្បត្តសទត្ថោ បរិក្ខីណភវសំយោជនោ សម្មទញ្ញា វិមុត្តោ, អភព្ពោ សោ ឥមានិ នវ ឋានានិ អជ្ឈាចរិតុ’’ន្តិ។

បញ្ហាព្យាករណំ

១៨៧. ‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, ចុន្ទ, វិជ្ជតិ, យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘អតីតំ ខោ អទ្ធានំ អារព្ភ សមណោ គោតមោ អតីរកំ ញាណទស្សនំ បញ្ញបេតិ, នោ ច ខោ អនាគតំ អទ្ធានំ អារព្ភ អតីរកំ ញាណទស្សនំ បញ្ញបេតិ, តយិទំ កិំសុ តយិទំ កថំសូ’តិ? តេ ច អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា អញ្ញវិហិតកេន ញាណទស្សនេន អញ្ញវិហិតកំ ញាណទស្សនំ បញ្ញបេតព្ពំ មញ្ញន្តិ យថរិវ ពាលា អព្យត្តា។ អតីតំ ខោ, ចុន្ទ, អទ្ធានំ អារព្ភ តថាគតស្ស សតានុសារិ ញាណំ ហោតិ; សោ យាវតកំ អាកង្ខតិ តាវតកំ អនុស្សរតិ។ អនាគតញ្ច ខោ អទ្ធានំ អារព្ភ តថាគតស្ស ពោធិជំ ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ – ‘អយមន្តិមា ជាតិ, នត្ថិទានិ បុនព្ភវោ’តិ។ ‘អតីតំ ចេបិ, ចុន្ទ, ហោតិ អភូតំ អតច្ឆំ អនត្ថសំហិតំ, ន តំ តថាគតោ ព្យាករោតិ។ អតីតំ ចេបិ, ចុន្ទ, ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ អនត្ថសំហិតំ, តម្បិ តថាគតោ ន ព្យាករោតិ។ អតីតំ ចេបិ ចុន្ទ, ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ អត្ថសំហិតំ, តត្រ កាលញ្ញូ តថាគតោ ហោតិ តស្ស បញ្ហស្ស វេយ្យាករណាយ។ អនាគតំ ចេបិ, ចុន្ទ, ហោតិ អភូតំ អតច្ឆំ អនត្ថសំហិតំ, ន តំ តថាគតោ ព្យាករោតិ…បេ.… តស្ស បញ្ហស្ស វេយ្យាករណាយ។ បច្ចុប្បន្នំ ចេបិ, ចុន្ទ, ហោតិ អភូតំ អតច្ឆំ អនត្ថសំហិតំ, ន តំ តថាគតោ ព្យាករោតិ។ បច្ចុប្បន្នំ ចេបិ, ចុន្ទ, ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ អនត្ថសំហិតំ, តម្បិ តថាគតោ ន ព្យាករោតិ។ បច្ចុប្បន្នំ ចេបិ, ចុន្ទ, ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ អត្ថសំហិតំ, តត្រ កាលញ្ញូ តថាគតោ ហោតិ តស្ស បញ្ហស្ស វេយ្យាករណាយ។

១៨៨. ‘‘ឥតិ ខោ, ចុន្ទ, អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ តថាគតោ កាលវាទី [កាលវាទី សច្ចវាទី (ស្យា.)] ភូតវាទី អត្ថវាទី ធម្មវាទី វិនយវាទី, តស្មា ‘តថាគតោ’តិ វុច្ចតិ។ យញ្ច ខោ, ចុន្ទ, សទេវកស្ស លោកស្ស សមារកស្ស សព្រហ្មកស្ស សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, សព្ពំ តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធំ, តស្មា ‘តថាគតោ’តិ វុច្ចតិ។ យញ្ច, ចុន្ទ, រត្តិំ តថាគតោ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុជ្ឈតិ, យញ្ច រត្តិំ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាយតិ, យំ ឯតស្មិំ អន្តរេ ភាសតិ លបតិ និទ្ទិសតិ។ សព្ពំ តំ តថេវ ហោតិ នោ អញ្ញថា, តស្មា ‘តថាគតោ’តិ វុច្ចតិ។ យថាវាទី, ចុន្ទ, តថាគតោ តថាការី, យថាការី តថាវាទី។ ឥតិ យថាវាទី តថាការី, យថាការី តថាវាទី, តស្មា ‘តថាគតោ’តិ វុច្ចតិ។ សទេវកេ លោកេ, ចុន្ទ, សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ តថាគតោ អភិភូ អនភិភូតោ អញ្ញទត្ថុទសោ វសវត្តី, តស្មា ‘តថាគតោ’តិ វុច្ចតិ។

អព្យាកតដ្ឋានំ

១៨៩. ‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, ចុន្ទ, វិជ្ជតិ យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘កិំ នុ ខោ, អាវុសោ, ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ? ឯវំវាទិនោ, ចុន្ទ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘អព្យាកតំ ខោ, អាវុសោ, ភគវតា – ‘‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’’ន្តិ។

‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, ចុន្ទ, វិជ្ជតិ, យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘កិំ បនាវុសោ, ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ? ឯវំវាទិនោ, ចុន្ទ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘ឯតម្បិ ខោ, អាវុសោ, ភគវតា អព្យាកតំ – ‘‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’’ន្តិ។

‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, ចុន្ទ, វិជ្ជតិ, យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘កិំ បនាវុសោ, ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ? ឯវំវាទិនោ, ចុន្ទ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘អព្យាកតំ ខោ ឯតំ, អាវុសោ, ភគវតា – ‘‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’’ន្តិ។

‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, ចុន្ទ, វិជ្ជតិ, យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘កិំ បនាវុសោ, នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ? ឯវំវាទិនោ, ចុន្ទ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘ឯតម្បិ ខោ, អាវុសោ, ភគវតា អព្យាកតំ – ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’’ន្តិ។

‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, ចុន្ទ, វិជ្ជតិ, យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘កស្មា បនេតំ, អាវុសោ, សមណេន គោតមេន អព្យាកត’ន្តិ? ឯវំវាទិនោ, ចុន្ទ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘ន ហេតំ, អាវុសោ, អត្ថសំហិតំ ន ធម្មសំហិតំ ន អាទិព្រហ្មចរិយកំ ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តតិ, តស្មា តំ ភគវតា អព្យាកត’ន្តិ។

ព្យាកតដ្ឋានំ

១៩០. ‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, ចុន្ទ, វិជ្ជតិ, យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘កិំ បនាវុសោ, សមណេន គោតមេន ព្យាកត’ន្តិ? ឯវំវាទិនោ, ចុន្ទ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘ឥទំ ទុក្ខន្តិ ខោ, អាវុសោ, ភគវតា ព្យាកតំ, អយំ ទុក្ខសមុទយោតិ ខោ, អាវុសោ, ភគវតា ព្យាកតំ, អយំ ទុក្ខនិរោធោតិ ខោ, អាវុសោ, ភគវតា ព្យាកតំ, អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទាតិ ខោ, អាវុសោ, ភគវតា ព្យាកត’ន្តិ។

‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, ចុន្ទ, វិជ្ជតិ, យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘កស្មា បនេតំ, អាវុសោ, សមណេន គោតមេន ព្យាកត’ន្តិ? ឯវំវាទិនោ, ចុន្ទ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘ឯតញ្ហិ, អាវុសោ, អត្ថសំហិតំ, ឯតំ ធម្មសំហិតំ, ឯតំ អាទិព្រហ្មចរិយកំ ឯកន្តនិព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តតិ។ តស្មា តំ ភគវតា ព្យាកត’ន្តិ។

បុព្ពន្តសហគតទិដ្ឋិនិស្សយា

១៩១. ‘‘យេបិ តេ, ចុន្ទ, បុព្ពន្តសហគតា ទិដ្ឋិនិស្សយា, តេបិ វោ មយា ព្យាកតា, យថា តេ ព្យាកាតព្ពា។ យថា ច តេ ន ព្យាកាតព្ពា, កិំ វោ អហំ តេ តថា [តត្ថ (ស្យា. ក.)] ព្យាករិស្សាមិ? យេបិ តេ, ចុន្ទ, អបរន្តសហគតា ទិដ្ឋិនិស្សយា, តេបិ វោ មយា ព្យាកតា, យថា តេ ព្យាកាតព្ពា។ យថា ច តេ ន ព្យាកាតព្ពា, កិំ វោ អហំ តេ តថា ព្យាករិស្សាមិ? កតមេ ច តេ, ចុន្ទ, បុព្ពន្តសហគតា ទិដ្ឋិនិស្សយា, យេ វោ មយា ព្យាកតា, យថា តេ ព្យាកាតព្ពា។ (យថា ច តេ ន ព្យាកាតព្ពា, កិំ វោ អហំ តេ តថា ព្យាករិស្សាមិ) [(យថា ច តេ ន ព្យាកាតព្ពា) សព្ពត្ថ]? សន្តិ ខោ, ចុន្ទ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ។ សន្តិ បន, ចុន្ទ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘អសស្សតោ អត្តា ច លោកោ ច…បេ.… សស្សតោ ច អសស្សតោ ច អត្តា ច លោកោ ច… នេវ សស្សតោ នាសស្សតោ អត្តា ច លោកោ ច… សយំកតោ អត្តា ច លោកោ ច… បរំកតោ អត្តា ច លោកោ ច… សយំកតោ ច បរំកតោ ច អត្តា ច លោកោ ច… អសយំការោ អបរំការោ អធិច្ចសមុប្បន្នោ អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ។ សស្សតំ សុខទុក្ខំ… អសស្សតំ សុខទុក្ខំ… សស្សតញ្ច អសស្សតញ្ច សុខទុក្ខំ… នេវសស្សតំ នាសស្សតំ សុខទុក្ខំ… សយំកតំ សុខទុក្ខំ… បរំកតំ សុខទុក្ខំ… សយំកតញ្ច បរំកតញ្ច សុខទុក្ខំ… អសយំការំ អបរំការំ អធិច្ចសមុប្បន្នំ សុខទុក្ខំ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ។

១៩២. ‘‘តត្រ, ចុន្ទ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ។ ត្យាហំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទាមិ – ‘អត្ថិ នុ ខោ ឥទំ, អាវុសោ, វុច្ចតិ – ‘‘សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ចា’’តិ? យញ្ច ខោ តេ ឯវមាហំសុ – ‘ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ។ តំ តេសំ នានុជានាមិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? អញ្ញថាសញ្ញិនោបិ ហេត្ថ, ចុន្ទ, សន្តេកេ សត្តា។ ឥមាយបិ ខោ អហំ, ចុន្ទ, បញ្ញត្តិយា នេវ អត្តនា សមសមំ សមនុបស្សាមិ កុតោ ភិយ្យោ។ អថ ខោ អហមេវ តត្ថ ភិយ្យោ យទិទំ អធិបញ្ញត្តិ។

១៩៣. ‘‘តត្រ, ចុន្ទ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘អសស្សតោ អត្តា ច លោកោ ច…បេ.… សស្សតោ ច អសស្សតោ ច អត្តា ច លោកោ ច… នេវសស្សតោ នាសស្សតោ អត្តា ច លោកោ ច… សយំកតោ អត្តា ច លោកោ ច… បរំកតោ អត្តា ច លោកោ ច… សយំកតោ ច បរំកតោ ច អត្តា ច លោកោ ច… អសយំការោ អបរំការោ អធិច្ចសមុប្បន្នោ អត្តា ច លោកោ ច… សស្សតំ សុខទុក្ខំ… អសស្សតំ សុខទុក្ខំ… សស្សតញ្ច អសស្សតញ្ច សុខទុក្ខំ… នេវសស្សតំ នាសស្សតំ សុខទុក្ខំ… សយំកតំ សុខទុក្ខំ… បរំកតំ សុខទុក្ខំ… សយំកតញ្ច បរំកតញ្ច សុខទុក្ខំ… អសយំការំ អបរំការំ អធិច្ចសមុប្បន្នំ សុខទុក្ខំ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ។ ត្យាហំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទាមិ – ‘អត្ថិ នុ ខោ ឥទំ, អាវុសោ, វុច្ចតិ – ‘‘អសយំការំ អបរំការំ អធិច្ចសមុប្បន្នំ សុខទុក្ខ’’’ន្តិ? យញ្ច ខោ តេ ឯវមាហំសុ – ‘ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ។ តំ តេសំ នានុជានាមិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? អញ្ញថាសញ្ញិនោបិ ហេត្ថ, ចុន្ទ, សន្តេកេ សត្តា។ ឥមាយបិ ខោ អហំ, ចុន្ទ, បញ្ញត្តិយា នេវ អត្តនា សមសមំ សមនុបស្សាមិ កុតោ ភិយ្យោ។ អថ ខោ អហមេវ តត្ថ ភិយ្យោ យទិទំ អធិបញ្ញត្តិ។ ឥមេ ខោ តេ, ចុន្ទ, បុព្ពន្តសហគតា ទិដ្ឋិនិស្សយា, យេ វោ មយា ព្យាកតា, យថា តេ ព្យាកាតព្ពា ។ យថា ច តេ ន ព្យាកាតព្ពា, កិំ វោ អហំ តេ តថា ព្យាករិស្សាមីតិ [ព្យាករិស្សាមីតិ (សី. ក.)]?

អបរន្តសហគតទិដ្ឋិនិស្សយា

១៩៤. ‘‘កតមេ ច តេ, ចុន្ទ, អបរន្តសហគតា ទិដ្ឋិនិស្សយា, យេ វោ មយា ព្យាកតា, យថា តេ ព្យាកាតព្ពា។ (យថា ច តេ ន ព្យាកាតព្ពា, កិំ វោ អហំ តេ តថា ព្យាករិស្សាមី) [( ) ឯត្ថន្តរេ បាឋោ សព្ពត្ថបិ បរិបុណ្ណោ ទិស្សតិ]? សន្តិ, ចុន្ទ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘រូបី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ។ សន្តិ បន, ចុន្ទ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘អរូបី អត្តា ហោតិ…បេ.… រូបី ច អរូបី ច អត្តា ហោតិ… នេវរូបី នារូបី អត្តា ហោតិ… សញ្ញី អត្តា ហោតិ… អសញ្ញី អត្តា ហោតិ… នេវសញ្ញីនាសញ្ញី អត្តា ហោតិ… អត្តា ឧច្ឆិជ្ជតិ វិនស្សតិ ន ហោតិ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ។ តត្រ, ចុន្ទ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘រូបី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ។ ត្យាហំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទាមិ – ‘អត្ថិ នុ ខោ ឥទំ, អាវុសោ, វុច្ចតិ – ‘‘រូបី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា’’’តិ? យញ្ច ខោ តេ ឯវមាហំសុ – ‘ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ។ តំ តេសំ នានុជានាមិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? អញ្ញថាសញ្ញិនោបិ ហេត្ថ, ចុន្ទ, សន្តេកេ សត្តា។ ឥមាយបិ ខោ អហំ, ចុន្ទ, បញ្ញត្តិយា នេវ អត្តនា សមសមំ សមនុបស្សាមិ កុតោ ភិយ្យោ។ អថ ខោ អហមេវ តត្ថ ភិយ្យោ យទិទំ អធិបញ្ញត្តិ។

១៩៥. ‘‘តត្រ, ចុន្ទ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘អរូបី អត្តា ហោតិ…បេ.… រូបី ច អរូបី ច អត្តា ហោតិ… នេវរូបីនារូបី អត្តា ហោតិ… សញ្ញី អត្តា ហោតិ… អសញ្ញី អត្តា ហោតិ… នេវសញ្ញីនាសញ្ញី អត្តា ហោតិ… អត្តា ឧច្ឆិជ្ជតិ វិនស្សតិ ន ហោតិ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ។ ត្យាហំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទាមិ – ‘អត្ថិ នុ ខោ ឥទំ, អាវុសោ, វុច្ចតិ – ‘‘អត្តា ឧច្ឆិជ្ជតិ វិនស្សតិ ន ហោតិ បរំ មរណា’’’តិ? យញ្ច ខោ តេ, ចុន្ទ, ឯវមាហំសុ – ‘ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ។ តំ តេសំ នានុជានាមិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? អញ្ញថាសញ្ញិនោបិ ហេត្ថ, ចុន្ទ, សន្តេកេ សត្តា។ ឥមាយបិ ខោ អហំ, ចុន្ទ, បញ្ញត្តិយា នេវ អត្តនា សមសមំ សមនុបស្សាមិ, កុតោ ភិយ្យោ។ អថ ខោ អហមេវ តត្ថ ភិយ្យោ យទិទំ អធិបញ្ញត្តិ។ ឥមេ ខោ តេ, ចុន្ទ, អបរន្តសហគតា ទិដ្ឋិនិស្សយា, យេ វោ មយា ព្យាកតា , យថា តេ ព្យាកាតព្ពា។ យថា ច តេ ន ព្យាកាតព្ពា, កិំ វោ អហំ តេ តថា ព្យាករិស្សាមីតិ [ព្យាករិស្សាមីតិ (សី. ក.)]?

១៩៦. ‘‘ឥមេសញ្ច, ចុន្ទ, បុព្ពន្តសហគតានំ ទិដ្ឋិនិស្សយានំ ឥមេសញ្ច អបរន្តសហគតានំ ទិដ្ឋិនិស្សយានំ បហានាយ សមតិក្កមាយ ឯវំ មយា ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ទេសិតា បញ្ញត្តា។ កតមេ ចត្តារោ? ឥធ, ចុន្ទ, ភិក្ខុ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ។ វេទនាសុ វេទនានុបស្សី…បេ.… ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សី… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ។ ឥមេសញ្ច ចុន្ទ, បុព្ពន្តសហគតានំ ទិដ្ឋិនិស្សយានំ ឥមេសញ្ច អបរន្តសហគតានំ ទិដ្ឋិនិស្សយានំ បហានាយ សមតិក្កមាយ។ ឯវំ មយា ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ទេសិតា បញ្ញត្តា’’តិ។

១៩៧. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ឧបវាណោ ភគវតោ បិដ្ឋិតោ ឋិតោ ហោតិ ភគវន្តំ ពីជយមានោ។ អថ ខោ អាយស្មា ឧបវាណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! បាសាទិកោ វតាយំ, ភន្តេ, ធម្មបរិយាយោ; សុបាសាទិកោ វតាយំ ភន្តេ, ធម្មបរិយាយោ, កោ នាមាយំ ភន្តេ ធម្មបរិយាយោ’’តិ? ‘‘តស្មាតិហ ត្វំ, ឧបវាណ, ឥមំ ធម្មបរិយាយំ ‘បាសាទិកោ’ ត្វេវ នំ ធារេហី’’តិ។ ឥទមវោច ភគវា។ អត្តមនោ អាយស្មា ឧបវាណោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទីតិ។

បាសាទិកសុត្តំ និដ្ឋិតំ ឆដ្ឋំ។