៦. សេនាសនក្ខន្ធកំ
១. បឋមភាណវារោ
វិហារានុជាននំ
២៩៤. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ។ តេន ខោ បន សមយេន ភគវតា ភិក្ខូនំ សេនាសនំ អបញ្ញត្តំ ហោតិ។ តេ ច ភិក្ខូ តហំ តហំ វិហរន្តិ – អរញ្ញេ, រុក្ខមូលេ, បព្ពតេ, កន្ទរាយំ, គិរិគុហាយំ, សុសានេ, វនបត្ថេ, អជ្ឈោកាសេ, បលាលបុញ្ជេ។ តេ កាលស្សេវ តតោ តតោ ឧបនិក្ខមន្តិ – អរញ្ញា រុក្ខមូលា បព្ពតា កន្ទរា គិរិគុហា សុសានា វនបត្ថា អជ្ឈោកាសា បលាលបុញ្ជា, បាសាទិកេន អភិក្កន្តេន បដិក្កន្តេន, អាលោកិតេន វិលោកិតេន, សមិញ្ជិតេន បសារិតេន, ឱក្ខិត្តចក្ខូ, ឥរិយាបថសម្បន្នា។ តេន ខោ បន សមយេន រាជគហកោ សេដ្ឋី សេដ្ឋិ (ក.) កាលស្សេវ ឧយ្យានំ អគមាសិ។ អទ្ទសា ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី តេ ភិក្ខូ កាលស្សេវ តតោ តតោ ឧបនិក្ខមន្តេ – អរញ្ញា រុក្ខមូលា បព្ពតា កន្ទរា គិរិគុហា សុសានា វនបត្ថា អជ្ឈោកាសា បលាលបុញ្ជា, បាសាទិកេន អភិក្កន្តេន បដិក្កន្តេន, អាលោកិតេន វិលោកិតេន, សមិញ្ជិតេន បសារិតេន, ឱក្ខិត្តចក្ខូ, ឥរិយាបថសម្បន្នេ។ ទិស្វានស្ស ចិត្តំ បសីទិ។ អថ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី យេន តេ ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា តេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘សចាហំ, ភន្តេ, វិហារេ ការាបេយ្យំ, វសេយ្យាថ មេ វិហារេសូ’’តិ? ‘‘ន ខោ, គហបតិ, ភគវតា វិហារា អនុញ្ញាតា’’តិ។ ‘‘តេន ហិ, ភន្តេ, ភគវន្តំ បដិបុច្ឆិត្វា មម អារោចេយ្យាថា’’តិ។ ‘‘ឯវំ គហបតី’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ រាជគហកស្ស សេដ្ឋិស្ស បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ។ ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘រាជគហកោ, ភន្តេ, សេដ្ឋី វិហារេ ការាបេតុកាមោ។ កថំ នុ ខោ, ភន្តេ, អម្ហេហិ ភន្តេ (សី. ក.) បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ? អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ច លេណានិ បញ្ច សេនាសនានិ (ស្យា.) – វិហារំ, អឌ្ឍយោគំ, បាសាទំ, ហម្មិយំ, គុហ’’ន្តិ។
អថ ខោ តេ ភិក្ខូ យេន រាជគហកោ សេដ្ឋី តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា រាជគហកំ សេដ្ឋិំ ឯតទវោចុំ – ‘‘អនុញ្ញាតា ខោ, គហបតិ, ភគវតា វិហារា; យស្សទានិ កាលំ មញ្ញសី’’តិ។ អថ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី ឯកាហេនេវ សដ្ឋិវិហារេ បតិដ្ឋាបេសិ។ អថ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី តេ សដ្ឋិវិហារេ បរិយោសាបេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អធិវាសេតុ មេ, ភន្តេ, ភគវា ស្វាតនាយ ភត្តំ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេនា’’តិ។ អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន។ អថ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី ភគវតោ អធិវាសនំ វិទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ។
អថ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយាទាបេត្វា ភគវតោ កាលំ អារោចាបេសិ – ‘‘កាលោ, ភន្តេ, និដ្ឋិតំ ភត្ត’’ន្តិ។ អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន រាជគហកស្ស សេដ្ឋិស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន។ អថ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេត្វា សម្បវារេត្វា, ភគវន្តំ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ, ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឯតេ មេ, ភន្តេ, សដ្ឋិវិហារា បុញ្ញត្ថិកេន សគ្គត្ថិកេន ការាបិតា។ កថាហំ, ភន្តេ, តេសុ វិហារេសុ បដិបជ្ជាមី’’តិ? ‘‘តេន ហិ ត្វំ, គហបតិ, តេ សដ្ឋិវិហារេ អាគតានាគតស្ស ចាតុទ្ទិសស្ស សង្ឃស្ស បតិដ្ឋាបេហី’’តិ។ ‘‘ឯវំ ភន្តេ’’តិ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី ភគវតោ បដិស្សុត្វា តេ សដ្ឋិវិហារេ អាគតានាគតស្ស ចាតុទ្ទិសស្ស សង្ឃស្ស បតិដ្ឋាបេសិ។
២៩៥. អថ ខោ ភគវា រាជគហកំ សេដ្ឋិំ ឥមាហិ គាថាហិ អនុមោទិ –
‘‘សីតំ ឧណ្ហំ បដិហន្តិ បដិហនតិ (ក.), តតោ វាឡមិគានិ ច;
សរីសបេ ច មកសេ, សិសិរេ ចាបិ វុដ្ឋិយោ។
‘‘តតោ វាតាតបោ ឃោរេ, សញ្ជាតោ វាតាតបេ ឃោរេ, សញ្ជាតេ (ក. សទ្ទនីតិ) បដិហញ្ញតិ;
លេណត្ថញ្ច សុខត្ថញ្ច, ឈាយិតុញ្ច វិបស្សិតុំ។
‘‘វិហារទានំ សង្ឃស្ស, អគ្គំ ពុទ្ធេន ពុទ្ធេហិ (ស្យា.) វណ្ណិតំ;
តស្មា ហិ បណ្ឌិតោ, បោសោ សម្បស្សំ អត្ថមត្តនោ។
‘‘វិហារេ ការយេ រម្មេ, វាសយេត្ថ ពហុស្សុតេ;
តេសំ អន្នញ្ច បានញ្ច, វត្ថសេនាសនានិ ច;
ទទេយ្យ ឧជុភូតេសុ, វិប្បសន្នេន ចេតសា។
‘‘តេ តស្ស ធម្មំ ទេសេន្តិ, សព្ពទុក្ខាបនូទនំ;
យំ សោ ធម្មំ ឥធញ្ញាយ, បរិនិព្ពាតិ អនាសវោ’’តិ។
អថ ខោ ភគវា រាជគហកំ សេដ្ឋិំ ឥមាហិ គាថាហិ អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ។
២៩៦. អស្សោសុំ ខោ មនុស្សា – ‘‘ភគវតា កិរ វិហារា អនុញ្ញាតា’’តិ សក្កច្ចំ តេ សក្កច្ចំ (ស្យា. កំ.) វិហារេ ការាបេន្តិ។ តេ វិហារា អកវាដកា ហោន្តិ; អហីបិ វិច្ឆិកាបិ សតបទិយោបិ បវិសន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កវាដ’’ន្តិ។ ភិត្តិឆិទ្ទំ ករិត្វា វល្លិយាបិ រជ្ជុយាបិ កវាដំ ពន្ធន្តិ។ ឧន្ទូរេហិបិ ឧបចិកាហិបិ ខជ្ជន្តិ។ ខយិតពន្ធនានិ កវាដានិ បតន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បិដ្ឋសង្ឃាដំ ឧទុក្ខលិកំ ឧត្តរបាសក’’ន្តិ ។ កវាដា ន ផុសីយន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាវិញ្ឆនច្ឆិទ្ទំ អាវិញ្ឆនរជ្ជុ’’ន្តិ។ កវាដា ន ថកិយន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អគ្គឡវដ្ដិំ កបិសីសកំ សូចិកំ ឃដិក’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ន សក្កោន្តិ កវាដំ អបាបុរិតុំ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តាឡច្ឆិទ្ទំ។ តីណិ តាឡានិ – លោហតាឡំ, កដ្ឋតាឡំ, វិសាណតាឡ’’ន្តិ។ យេហិ យេបិ (សី. ស្យា.) តេ ឧគ្ឃាដេត្វា បវិសន្តិ វិសាណតាឡំ, យេហិ តេ ឧគ្ឃាដេត្វា បវិសន្តីតិ (ក.), វិហារា អគុត្តា ហោន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យន្តកំ សូចិក’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន វិហារា តិណច្ឆទនា ហោន្តិ; សីតកាលេ សីតា, ឧណ្ហកាលេ ឧណ្ហា។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឱគុម្ផេត្វា ឧល្លិត្តាវលិត្តំ កាតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន វិហារា អវាតបានកា ហោន្តិ អចក្ខុស្សា ទុគ្គន្ធា។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តីណិ វាតបានានិ – វេទិកាវាតបានំ, ជាលវាតបានំ, សលាកវាតបាន’’ន្តិ។ វាតបានន្តរិកាយ កាឡកាបិ វគ្គុលិយោបិ បវិសន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វាតបានចក្កលិក’’ន្តិ។ ចក្កលិកន្តរិកាយបិ កាឡកាបិ វគ្គុលិយោបិ បវិសន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វាតបានកវាដកំ វាតបានភិសិក’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ឆមាយំ សយន្តិ។ គត្តានិបិ ចីវរានិបិ បំសុកិតានិ ហោន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិណសន្ថារក’’ន្តិ។ តិណសន្ថារកោ ឧន្ទូរេហិបិ ឧបចិកាហិបិ ខជ្ជតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មិឌ្ឍិ’’ន្តិ មីឍន្តិ (សី.), មិឍិន្តិ (ស្យា.)។ មិឌ្ឍិយា គត្តានិ ទុក្ខា ហោន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ពិទលមញ្ចក’’ន្តិ។
មញ្ចបីឋាទិអនុជាននំ
២៩៧. តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស សោសានិកោ មសារកោ មញ្ចោ ឧប្បន្នោ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មសារកំ មញ្ច’’ន្តិ។ មសារកំ បីឋំ ឧប្បន្នំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មសារកំ បីឋ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស សោសានិកោ ពុន្ទិកាពទ្ធោ មញ្ចោ ឧប្បន្នោ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ពុន្ទិកាពទ្ធំ មញ្ច’’ន្តិ។ ពុន្ទិកាពទ្ធំ បីឋំ ឧប្បន្នំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ពុន្ទិកាពទ្ធំ បីឋ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស សោសានិកោ កុឡីរបាទកោ មញ្ចោ ឧប្បន្នោ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ , កុឡីរបាទកំ មញ្ច’’ន្តិ។ កុឡីរបាទកំ បីឋំ ឧប្បន្នំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ , កុឡីរបាទកំ បីឋ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស សោសានិកោ អាហច្ចបាទកោ មញ្ចោ ឧប្បន្នោ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ ឱរាចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាហច្ចបាទកំ មញ្ច’’ន្តិ។ អាហច្ចបាទកំ បីឋំ ឧប្បន្នំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាហច្ចបាទកំ បីឋ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស អាសន្ទិកោ ឧប្បន្នោ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាសន្ទិក’’ន្តិ។ ឧច្ចកោ អាសន្ទិកោ ឧប្បន្នោ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧច្ចកម្បិ អាសន្ទិក’’ន្តិ។ សត្តង្គោ ឧប្បន្នោ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សត្តង្គ’’ន្តិ។ ឧច្ចកោ សត្តង្គោ ឧប្បន្នោ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧច្ចកម្បិ សត្តង្គ’’ន្តិ។ ភទ្ទបីឋំ ឧប្បន្នំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ភទ្ទបីឋ’’ន្តិ។ បីឋិកា ឧប្បន្នា ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បីឋិក’’ន្តិ។ ឯឡកបាទកំ បីឋំ ឧប្បន្នំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឯឡកបាទកំ បីឋ’’ន្តិ។ អាមលកវដ្ដិកំ អាមលកវណ្ដិកំ (ស្យា.) បីឋំ ឧប្បន្នំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាមលកវដ្ដិកំ បីឋ’’ន្តិ។ ផលកំ ឧប្បន្នំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ផលក’’ន្តិ។ កោច្ឆំ ឧប្បន្នំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កោច្ឆ’’ន្តិ។ បលាលបីឋំ ឧប្បន្នំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បលាលបីឋ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ឧច្ចេ មញ្ចេ សយន្តិ។ មនុស្សា វិហារចារិកំ អាហិណ្ឌន្តា បស្សិត្វា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – សេយ្យថាបិ គិហី កាមភោគិនោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឧច្ចេ មញ្ចេ សយិតព្ពំ។ យោ សយេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ។
តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ នីចេ មញ្ចេ សយន្តោ អហិនា ទដ្ឋោ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មញ្ចបដិបាទក’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ឧច្ចេ មញ្ចបដិបាទកេ ធារេន្តិ, សហ មញ្ចបដិបាទកេហិ បវេធេន្តិ។ មនុស្សា វិហារចារិកំ អាហិណ្ឌន្តា បស្សិត្វា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – សេយ្យថាបិ គិហី កាមភោគិនោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឧច្ចា មញ្ចបដិបាទកា ធារេតព្ពា។ យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋង្គុលបរមំ មញ្ចបដិបាទក’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស សុត្តំ ឧប្បន្នំ ហោតិ ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សុត្តំ មញ្ចំ វេឋេតុ’’ន្តិ វេតុន្តិ (សី.)។ អង្គានិ ពហុសុត្តំ បរិយាទិយន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អង្គេ វិជ្ឈិត្វា អដ្ឋបទកំ វេឋេតុ’’ន្តិ។ ចោឡកំ ឧប្បន្នំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចិមិលិកំ កាតុ’’ន្តិ។ តូលិកា ឧប្បន្នា ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វិជដេត្វា ពិព្ពោហនំ ពិម្ពោហនំ (សី. ស្យា. ពិម្ព + ឱហនំ) កាតុំ។ តីណិ តូលានិ – រុក្ខតូលំ, លតាតូលំ, បោដកិតូល’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ អទ្ធកាយិកានិ អឌ្ឍកាយិកានិ (ក.) ពិព្ពោហនានិ ធារេន្តិ។ មនុស្សា វិហារចារិកំ អាហិណ្ឌន្តា បស្សិត្វា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – សេយ្យថាបិ គិហី កាមភោគិនោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អឌ្ឍកាយិកានិ ពិព្ពោហនានិ ធារេតព្ពានិ។ យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សីសប្បមាណំ ពិព្ពោហនំ កាតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន រាជគហេ គិរគ្គសមជ្ជោ ហោតិ។ មនុស្សា មហាមត្តានំ អត្ថាយ ភិសិយោ បដិយាទេន្តិ – ឧណ្ណភិសិំ, ចោឡភិសិំ, វាកភិសិំ, តិណភិសិំ, បណ្ណភិសិំ។ តេ វីតិវត្តេ សមជ្ជេ ឆវិំ ឧប្បាដេត្វា ហរន្តិ។ អទ្ទសាសុំ ខោ ភិក្ខូ សមជ្ជដ្ឋានេ ពហុំ ឧណ្ណម្បិ ចោឡកម្បិ វាកម្បិ តិណម្បិ បណ្ណម្បិ ឆដ្ដិតំ។ ទិស្វាន ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ភិសិយោ – ឧណ្ណភិសិំ, ចោឡភិសិំ, វាកភិសិំ, តិណភិសិំ, បណ្ណភិសិ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស សេនាសនបរិក្ខារិកំ ទុស្សំ ឧប្បន្នំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ភិសិំ ឱនន្ធិតុ’’ន្តិ ឱនទ្ធិតុំ (ស្យា.)។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ មញ្ចភិសិំ បីឋេ សន្ថរន្តិ, បីឋភិសិំ មញ្ចេ សន្ថរន្តិ។ ភិសិយោ បរិភិជ្ជន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឱនទ្ធមញ្ចំ ឱនទ្ធមញ្ចំ (ក.) ឯវមុបរិបិ ឱនទ្ធបីឋ’’ន្តិ។ ឧល្លោកំ អករិត្វា សន្ថរន្តិ, ហេដ្ឋតោ និបតន្តិ និបដន្តិ (ក.), និប្ផដន្តិ (សី.), និប្បាដេន្តិ (ស្យា.) …បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧល្លោកំ ករិត្វា សន្ថរិត្វា ភិសិំ ឱនន្ធិតុ’’ន្តិ។ ឆវិំ ឧប្បាដេត្វា ហរន្តិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ផោសិតុ’’ន្តិ។ ហរន្តិយេវ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ភត្តិកម្ម’’ន្តិ។ ហរន្តិយេវ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ហត្ថភត្តិកម្ម’’ន្តិ។ ហរន្តិយេវ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ហត្ថភត្តិ’’ន្តិ។
សេតវណ្ណាទិអនុជាននំ
២៩៨. តេន ខោ បន សមយេន តិត្ថិយានំ សេយ្យាយោ សេតវណ្ណា ហោន្តិ, កាឡវណ្ណកតា ភូមិ, គេរុកបរិកម្មកតា ភិត្តិ។ ពហូ មនុស្សា សេយ្យាបេក្ខកា គច្ឆន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វិហារេ សេតវណ្ណំ កាឡវណ្ណំ គេរុកបរិកម្ម’’ន្តិ ។
តេន ខោ បន សមយេន ផរុសាយ ភិត្តិយា សេតវណ្ណោ ន និបតតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ថុសបិណ្ឌំ ទត្វា បាណិកាយ បដិពាហេត្វា សេតវណ្ណំ និបាតេតុ’’ន្តិ។ សេតវណ្ណោ អនិពន្ធនីយោ ហោតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សណ្ហមត្តិកំ ទត្វា បាណិកាយ បដិពាហេត្វា សេតវណ្ណំ និបាតេតុ’’ន្តិ។ សេតវណ្ណោ អនិពន្ធនីយោ ហោតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឥក្កាសំ បិដ្ឋមទ្ទ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ផរុសាយ ភិត្តិយា គេរុកា ន និបតតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ថុសបិណ្ឌំ ទត្វា បាណិកាយ បដិពាហេត្វា គេរុកំ និបាតេតុ’’ន្តិ។ គេរុកា អនិពន្ធនីយា ហោតិ …បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កុណ្ឌកមត្តិកំ ទត្វា បាណិកាយ បដិពាហេត្វា គេរុកំ និបាតេតុ’’ន្តិ។ គេរុកា អនិពន្ធនីយា ហោតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សាសបកុដ្ដំ សិត្ថតេលក’’ន្តិ។ អច្ចុស្សន្នំ ហោតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចោឡកេន បច្ចុទ្ធរិតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ផរុសាយ ភូមិយា កាឡវណ្ណោ ន និបតតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ថុសបិណ្ឌំ ទត្វា បាណិកាយ បដិពាហេត្វា កាឡវណ្ណំ និបាតេតុ’’ន្តិ។ កាឡវណ្ណោ អនិពន្ធនីយោ ហោតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គណ្ឌុមត្តិកំ ទត្វា បាណិកាយ បដិពាហេត្វា កាឡវណ្ណំ និបាតេតុ’’ន្តិ។ កាឡវណ្ណោ អនិពន្ធនីយោ ហោតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឥក្កាសំ កសាវ’’ន្តិ។
បដិភានចិត្តបដិក្ខេបំ
២៩៩. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ វិហារេ បដិភានចិត្តំ ការាបេន្តិ – ឥត្ថិរូបកំ បុរិសរូបកំ។ មនុស្សា វិហារចារិកំ អាហិណ្ឌន្តា បស្សិត្វា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – សេយ្យថាបិ គិហី កាមភោគិនោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, បដិភានចិត្តំ ការាបេតព្ពំ – ឥត្ថិរូបកំ បុរិសរូបកំ។ យោ ការាបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មាលាកម្មំ លតាកម្មំ មករទន្តកំ បញ្ចបដិក’’ន្តិ។
ឥដ្ឋកាចយាទិអនុជាននំ
៣០០. តេន ខោ បន សមយេន វិហារា នីចវត្ថុកា ហោន្តិ, ឧទកេន ឱត្ថរិយ្យន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧច្ចវត្ថុកំ កាតុ’’ន្តិ។ ចយោ បរិបតតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចិនិតុំ តយោ ចយេ – ឥដ្ឋកាចយំ, សិលាចយំ, ទារុចយ’’ន្តិ។ អារោហន្តា វិហញ្ញន្តិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តយោ សោបានេ – ឥដ្ឋកាសោបានំ, សិលាសោបានំ, ទារុសោបាន’’ន្តិ។ អារោហន្តា បរិបតន្តិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាលម្ពនពាហ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន វិហារា អាឡកមន្ទា ហោន្តិ ។ ភិក្ខូ ហិរិយន្តិ និបជ្ជិតុំ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិរោករណិ’’ន្តិ។ តិរោករណិំ ឧក្ខិបិត្វា ឱលោកេន្តិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ , អឌ្ឍកុដ្ដក’’ន្តិ។ អឌ្ឍកុដ្ដកា ឧបរិតោ ឱលោកេន្តិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តយោ គព្ភេ – សិវិកាគព្ភំ, នាឡិកាគព្ភំ, ហម្មិយគព្ភ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ខុទ្ទកេ វិហារេ មជ្ឈេ គព្ភំ ករោន្តិ។ ឧបចារោ ន ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ខុទ្ទកេ វិហារេ ឯកមន្តំ គព្ភំ កាតុំ, មហល្លកេ មជ្ឈេ’’តិ។
តេន ខោ បន សមយេន វិហារស្ស កុដ្ដបាទោ ជីរតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ , ភិក្ខវេ, កុលង្កបាទក’’ន្តិ កុឡុង្កបាទកន្តិ (សី.)។ វិហារស្ស កុដ្ដោ ឱវស្សតិ…បេ.…‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បរិត្តាណកិដិកំ ឧទ្ទសុធ’’ន្តិ ឧទ្ធាសុធន្តិ (ស្យា.)។
តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្ស ភិក្ខុនោ តិណច្ឆទនា អហិ ខន្ធេ បតតិ។ សោ ភីតោ វិស្សរមកាសិ។ ភិក្ខូ ឧបធាវិត្វា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោចុំ – ‘‘កិស្ស ត្វំ, អាវុសោ, វិស្សរមកាសី’’តិ? អថ ខោ សោ ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ។ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វិតាន’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ មញ្ចបាទេបិ បីឋបាទេបិ ថវិកាយោ លគ្គេន្តិ។ ឧន្ទូរេហិបិ ឧបចិកាហិបិ ខជ្ជន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ភិត្តិខិលំ នាគទន្តក’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ មញ្ចេបិ បីឋេបិ ចីវរំ និក្ខិបន្តិ។ ចីវរំ បរិភិជ្ជិតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វិហារេ ចីវរវំសំ ចីវររជ្ជុ’’ន្តិ ។
តេន ខោ បន សមយេន វិហារា អនាឡិន្ទកា ហោន្តិ អប្បដិស្សរណា។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាឡិន្ទំ បឃនំ បកុដ្ដំ បកុឌ្ឌំ (សី.) ឱសារក’’ន្តិ។ អាឡិន្ទា បាកដា ហោន្តិ។ ភិក្ខូ ហិរិយន្តិ និបជ្ជិតុំ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សំសរណកិដិកំ ឧគ្ឃាដនកិដិក’’ន្តិ។
ឧបដ្ឋានសាលាអនុជាននំ
៣០១. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ អជ្ឈោកាសេ ភត្តវិស្សគ្គំ ករោន្តា សីតេនបិ ឧណ្ហេនបិ កិលមន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧបដ្ឋានសាល’’ន្តិ។ ឧបដ្ឋានសាលា នីចវត្ថុកា ហោតិ , ឧទកេន ឱត្ថរិយ្យតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧច្ចវត្ថុកំ កាតុ’’ន្តិ។ ចយោ បរិបតតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចិនិតុំ តយោ ចយេ – ឥដ្ឋកាចយំ, សិលាចយំ, ទារុចយ’’ន្តិ។ អារោហន្តា វិហញ្ញន្តិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តយោ សោបានេ – ឥដ្ឋកាសោបានំ, សិលាសោបានំ, ទារុសោបាន’’ន្តិ។ អារោហន្តា បរិបតន្តិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាលម្ពនពាហ’’ន្តិ។ ឧបដ្ឋានសាលាយ តិណចុណ្ណំ បរិបតតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឱគុម្ផេត្វា ឧល្លិត្តាវលិត្តំ កាតុំ – សេតវណ្ណំ កាឡវណ្ណំ គេរុកបរិកម្មំ មាលាកម្មំ លតាកម្មំ មករទន្តកំ បញ្ចបដិកំ ចីវរវំសំ ចីវររជ្ជុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ អជ្ឈោកាសេ ឆមាយ ចីវរំ បត្ថរន្តិ។ ចីវរំ បំសុកិតំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អជ្ឈោកាសេ ចីវរវំសំ ចីវររជ្ជុ’’ន្តិ។ បានីយំ ឱតប្បតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បានីយសាលំ បានីយមណ្ឌប’’ន្តិ។ បានីយសាលា នីចវត្ថុកា ហោតិ, ឧទកេន ឱត្ថរិយ្យតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧច្ចវត្ថុកំ កាតុ’’ន្តិ។ ចយោ បរិបតតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចិនិតុំ តយោ ចយេ – ឥដ្ឋកាចយំ, សិលាចយំ, ទារុចយ’’ន្តិ។ អារោហន្តា វិហញ្ញន្តិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តយោ សោបានេ – ឥដ្ឋកាសោបានំ, សិលាសោបានំ, ទារុសោបាន’’ន្តិ។ អារោហន្តា បរិបតន្តិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាលម្ពនពាហ’’ន្តិ។ បានីយសាលាយ តិណចុណ្ណំ បរិបតតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឱគុម្ផេត្វា ឧល្លិត្តាវលិត្តំ កាតុំ – សេតវណ្ណំ កាឡវណ្ណំ គេរុកបរិកម្មំ មាលាកម្មំ លតាកម្មំ មករទន្តកំ បញ្ចបដិកំ ចីវរវំសំ ចីវររជ្ជុ’’ន្តិ។ បានីយភាជនំ ន សំវិជ្ជតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បានីយសង្ខំ បានីយសរាវក’’ន្តិ។
បាការាទិអនុជាននំ
៣០២. តេន ខោ បន សមយេន វិហារា អបរិក្ខិត្តា ហោន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បរិក្ខិបិតុំ តយោ បាការេ – ឥដ្ឋកាបាការំ, សិលាបាការំ, ទារុបាការ’’ន្តិ។ កោដ្ឋកោ ន ហោតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កោដ្ឋក’’ន្តិ។ កោដ្ឋកោ នីចវត្ថុកោ ហោតិ, ឧទកេន ឱត្ថរិយ្យតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧច្ចវត្ថុកំ កាតុ’’ន្តិ។ កោដ្ឋកស្ស កវាដំ ន ហោតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កវាដំ បិដ្ឋសង្ឃាដំ ឧទុក្ខលិកំ ឧត្តរបាសកំ អគ្គឡវដ្ដិំ កបិសីសកំ សូចិកំ ឃដិកំ តាឡច្ឆិទ្ទំ អាវិញ្ឆនច្ឆិទ្ទំ អាវិញ្ឆនរជ្ជុ’’ន្តិ។ កោដ្ឋកេ តិណចុណ្ណំ បរិបតតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឱគុម្ផេត្វា ឧល្លិត្តាវលិត្តំ កាតុំ – សេតវណ្ណំ កាឡវណ្ណំ គេរុកបរិកម្មំ មាលាកម្មំ លតាកម្មំ មករទន្តកំ បញ្ចបដិក’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន បរិវេណំ ចិក្ខល្លំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មរុម្ពំ ឧបកិរិតុ’’ន្តិ។ ន បរិយាបុណន្តិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ , បទរសិលំ និក្ខិបិតុ’’ន្តិ។ ឧទកំ សន្តិដ្ឋតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧទកនិទ្ធមន’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ បរិវេណេ តហំ តហំ អគ្គិដ្ឋានំ ករោន្តិ។ បរិវេណំ ឧក្លាបំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឯកមន្តំ អគ្គិសាលំ កាតុ’’ន្តិ ។ អគ្គិសាលា នីចវត្ថុកា ហោតិ, ឧទកេន ឱត្ថរិយ្យតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧច្ចវត្ថុកំ កាតុ’’ន្តិ។ ចយោ បរិបតតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចិនិតុំ តយោ ចយេ – ឥដ្ឋកាចយំ, សិលាចយំ, ទារុចយ’’ន្តិ។ អារោហន្តា វិហញ្ញន្តិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តយោ សោបានេ – ឥដ្ឋកាសោបានំ, សិលាសោបានំ, ទារុសោបាន’’ន្តិ។ អារោហន្តា បរិបតន្តិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាលម្ពនពាហ’’ន្តិ។ អគ្គិសាលាយ កវាដំ ន ហោតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កវាដំ បិដ្ឋសង្ឃាដំ ឧទុក្ខលិកំ ឧត្តរបាសកំ អគ្គឡវដ្ដិំ កបិសីសកំ សូចិកំ ឃដិកំ តាឡច្ឆិទ្ទំ អាវិញ្ឆនច្ឆិទ្ទំ អាវិញ្ឆនរជ្ជុ’’ន្តិ។ អគ្គិសាលាយ តិណចុណ្ណំ បរិបតតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឱគុម្ផេត្វា ឧល្លិត្តាវលិត្តំ កាតុំ – សេតវណ្ណំ កាឡវណ្ណំ គេរុកបរិកម្មំ មាលាកម្មំ លតាកម្មំ មករទន្តកំ បញ្ចបដិកំ ចីវរវំសំ ចីវររជ្ជុ’’ន្តិ។
អារាមបរិក្ខេបអនុជាននំ
៣០៣. តេន ខោ បន សមយេន អារាមោ អបរិក្ខិត្តោ ហោតិ។ អជកាបិ បសុកាបិ ឧបរោបេ វិហេឋេន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បរិក្ខិបិតុំ តយោ វាដេ – វេឡុវាដំ, កណ្ឌកវាដំ វដេ វេឡុវដំ កណ្ឌកវដំ (ស្យា.), បរិខ’’ន្តិ។ កោដ្ឋកោ ន ហោតិ។ តថេវ អជកាបិ បសុកាបិ ឧបរោបេ វិហេឋេន្តិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កោដ្ឋកំ អបេសិំ យមកកវាដំ តោរណំ បលិឃ’’ន្តិ។ កោដ្ឋកេ តិណចុណ្ណំ បរិបតតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ , ភិក្ខវេ, ឱគុម្ផេត្វា ឧល្លិត្តាវលិត្តំ កាតុំ – សេតវណ្ណំ កាឡវណ្ណំ គេរុកបរិកម្មំ មាលាកម្មំ លតាកម្មំ មករទន្តកំ បញ្ចបដិក’’ន្តិ។ អារាមោ ចិក្ខល្លោ ហោតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មរុម្ពំ ឧបកិរិតុ’’ន្តិ។ ន បរិយាបុណន្តិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បទរសិលំ និក្ខិបិតុ’’ន្តិ។ ឧទកំ សន្តិដ្ឋតិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧទកនិទ្ធមន’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ សង្ឃស្ស អត្ថាយ សុធាមត្តិកាលេបនំ បាសាទំ ការេតុកាមោ ហោតិ។ អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កិំ នុ ខោ ភគវតា ឆទនំ អនុញ្ញាតំ, កិំ អននុញ្ញាត’’ន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ឆទនានិ – ឥដ្ឋកាឆទនំ, សិលាឆទនំ, សុធាឆទនំ, តិណច្ឆទនំ, បណ្ណច្ឆទន’’ន្តិ។
បឋមភាណវារោ និដ្ឋិតោ។
២. ទុតិយភាណវារោ
អនាថបិណ្ឌិកវត្ថុ
៣០៤. តេន ខោ បន សមយេន អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ រាជគហកស្ស សេដ្ឋិស្ស ភគិនិបតិកោ ហោតិ។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ រាជគហំ អគមាសិ កេនចិទេវ ករណីយេន។ តេន ខោ បន សមយេន រាជគហកេន សេដ្ឋិនា ស្វាតនាយ ពុទ្ធប្បមុខោ សង្ឃោ និមន្តិតោ ហោតិ។ អថ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី ទាសេ ច កម្មការេ កម្មករេ (សី. ស្យា.) ច អាណាបេសិ – ‘‘តេន ហិ, ភណេ, កាលស្សេវ ឧដ្ឋាយ យាគុយោ បចថ, ភត្តានិ បចថ, សូបានិ សម្បាទេថ, ឧត្តរិភង្គានិ សម្បាទេថា’’តិ។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកស្ស គហបតិស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘បុព្ពេ ខ្វាយំ គហបតិ មយិ អាគតេ សព្ពកិច្ចានិ និក្ខិបិត្វា មមញ្ញេវ សទ្ធិំ បដិសម្មោទតិ។ សោទានាយំ វិក្ខិត្តរូបោ ទាសេ ច កម្មការេ ច អាណាបេសិ – ‘តេន ហិ, ភណេ, កាលស្សេវ ឧដ្ឋាយ យាគុយោ បចថ, ភត្តានិ បចថ, សូបានិ សម្បាទេថ, ឧត្តរិភង្គានិ សម្បាទេថា’តិ។ កិំ នុ ខោ ឥមស្ស គហបតិស្ស អាវាហោ វា ភវិស្សតិ, វិវាហោ វា ភវិស្សតិ, មហាយញ្ញោ វា បច្ចុបដ្ឋិតោ , រាជា វា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ និមន្តិតោ ស្វាតនាយ សទ្ធិំ ពលកាយេនា’’តិ?
អថ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី ទាសេ ច កម្មការេ ច អាណាបេត្វា យេន អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អនាថបិណ្ឌិកេន គហបតិនា សទ្ធិំ បដិសម្មោទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ រាជគហកំ សេដ្ឋិំ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ ឯតទវោច – ‘‘បុព្ពេ ខោ ត្វំ, គហបតិ, មយិ អាគតេ សព្ពកិច្ចានិ និក្ខិបិត្វា មមញ្ញេវ សទ្ធិំ បដិសម្មោទសិ។ សោទានិ ត្វំ វិក្ខិត្តរូបោ ទាសេ ច កម្មការេ ច អាណាបេសិ – ‘តេន ហិ, ភណេ, កាលស្សេវ ឧដ្ឋាយ យាគុយោ បចថ, ភត្តានិ បចថ, សូបានិ សម្បាទេថ, ឧត្តរិភង្គានិ សម្បាទេថា’តិ។ កិំ នុ ខោ តេ, គហបតិ, អាវាហោ វា ភវិស្សតិ, វិវាហោ វា ភវិស្សតិ, មហាយញ្ញោ វា បច្ចុបដ្ឋិតោ, រាជា វា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ និមន្តិតោ ស្វាតនាយ សទ្ធិំ ពលកាយេនា’’តិ? ‘‘ន មេ, គហបតិ, អាវាហោ វា ភវិស្សតិ, នាបិ វិវាហោ វា ភវិស្សតិ, នាបិ រាជា វា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ និមន្តិតោ ស្វាតនាយ សទ្ធិំ ពលកាយេន; អបិ ច មេ មហាយញ្ញោ បច្ចុបដ្ឋិតោ; ស្វាតនាយ ពុទ្ធប្បមុខោ សង្ឃោ និមន្តិតោ’’តិ។ ‘‘ពុទ្ធោតិ ត្វំ, គហបតិ, វទេសី’’តិ? ‘‘ពុទ្ធោ ត្យាហំ, គហបតិ, វទាមី’’តិ។ ‘‘ពុទ្ធោតិ ត្វំ, គហបតិ, វទេសី’’តិ? ‘‘ពុទ្ធោ ត្យាហំ, គហបតិ, វទាមី’’តិ។ ‘‘ពុទ្ធោតិ ត្វំ, គហបតិ, វទេសី’’តិ? ‘‘ពុទ្ធោ ត្យាហំ, គហបតិ, វទាមី’’តិ។ ‘‘ឃោសោបិ ខោ ឯសោ, គហបតិ, ទុល្លភោ លោកស្មិំ យទិទំ – ពុទ្ធោ ពុទ្ធោតិ។ សក្កា នុ ខោ, គហបតិ, ឥមំ កាលំ តំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធ’’ន្តិ? ‘‘អកាលោ ខោ, គហបតិ, ឥមំ កាលំ តំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ។ ស្វេទានិ ត្វំ កាលេន តំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សសិ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធ’’ន្តិ។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ – ស្វេទានាហំ កាលេន តំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សាមិ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធន្តិ – ពុទ្ធគតាយ សតិយា និបជ្ជិត្វា រត្តិយា សុទំ តិក្ខត្តុំ វុដ្ឋាសិ បភាតំ មញ្ញមានោ។
៣០៥. សំ. និ. ១.២៤២ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ យេន សិវកទ្វារំ សីវទ្វារំ (សី.), សីតវនទ្វារំ (ស្យា.) តេនុបសង្កមិ។ អមនុស្សា ទ្វារំ វិវរិំសុ។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកស្ស គហបតិស្ស នគរម្ហា និក្ខន្តស្ស អាលោកោ អន្តរធាយិ, អន្ធការោ បាតុរហោសិ, ភយំ ឆម្ភិតត្តំ លោមហំសោ ឧទបាទិ; តតោវ បុន និវត្តិតុកាមោ អហោសិ។ អថ ខោ សិវកោ សីវកោ (សី. ស្យា.) យក្ខោ អន្តរហិតោ សទ្ទមនុស្សាវេសិ –
‘‘សតំ ហត្ថី សតំ អស្សា, សតំ អស្សតរីរថា;
សតំ កញ្ញាសហស្សានិ, អាមុក្កមណិកុណ្ឌលា;
ឯកស្ស បទវីតិហារស្ស, កលំ នាគ្ឃន្តិ សោឡសិំ សោឡសិន្តិ (សី. ក.)។
‘‘អភិក្កម គហបតិ អភិក្កម គហបតិ;
អភិក្កន្តំ តេ សេយ្យោ នោ បដិក្កន្ត’’ន្តិ។
អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកស្ស គហបតិស្ស អន្ធការោ អន្តរធាយិ, អាលោកោ បាតុរហោសិ។ យំ អហោសិ ភយំ ឆម្ភិតត្តំ លោមហំសោ សោ បដិប្បស្សម្ភិ។ ទុតិយម្បិ ខោ…បេ.… តតិយម្បិ ខោ…បេ.… អនាថបិណ្ឌិកស្ស គហបតិស្ស អាលោកោ អន្តរធាយិ, អន្ធការោ បាតុរហោសិ, ភយំ ឆម្ភិតត្តំ លោមហំសោ ឧទបាទិ, តតោវ បុន និវត្តិតុកាមោ អហោសិ។ តតិយម្បិ ខោ សិវកោ យក្ខោ អន្តរហិតោ សទ្ទមនុស្សាវេសិ –
‘‘សតំ ហត្ថី សតំ អស្សា, សតំ អស្សតរីរថា;
សតំ កញ្ញាសហស្សានិ, អាមុក្កមណិកុណ្ឌលា;
ឯកស្ស បទវីតិហារស្ស, កលំ នាគ្ឃន្តិ សោឡសិំ។
‘‘អភិក្កម គហបតិ អភិក្កម គហបតិ,
អភិក្កន្តំ តេ សេយ្យោ នោ បដិក្កន្ត’’ន្តិ។
តតិយម្បិ ខោ អនាថបិណ្ឌិកស្ស គហបតិស្ស អន្ធការោ អន្តរធាយិ , អាលោកោ បាតុរហោសិ, យំ អហោសិ ភយំ ឆម្ភិតត្តំ លោមហំសោ, សោ បដិប្បស្សម្ភិ។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ យេន សីតវនំ តេនុបសង្កមិ។ តេន ខោ បន សមយេន ភគវា រត្តិយា បច្ចូសសមយំ បច្ចុដ្ឋាយ អជ្ឈោកាសេ ចង្កមតិ។ អទ្ទសា ខោ ភគវា អនាថបិណ្ឌិកំ គហបតិំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ។ ទិស្វាន ចង្កមា ឱរោហិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ។ និសជ្ជ ខោ ភគវា អនាថបិណ្ឌិកំ គហបតិំ ឯតទវោច – ‘‘ឯហិ សុទត្តា’’តិ។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ – នាមេន មំ ភគវា អាលបតីតិ – ហដ្ឋោ ឧទគ្គោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវតោ បាទេសុ សិរសា និបតិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កច្ចិ, ភន្តេ, ភគវា សុខំ សយិត្ថា’’តិ?
សំ. និ. ១.២៤២ ‘‘សព្ពទា វេ សុខំ សេតិ, ព្រាហ្មណោ បរិនិព្ពុតោ;
យោ ន លិម្បតិ កាមេសុ, សីតិភូតោ និរូបធិ។
‘‘សព្ពា អាសត្តិយោ ឆេត្វា, វិនេយ្យ ហទយេ ទរំ;
ឧបសន្តោ សុខំ សេតិ, សន្តិំ បប្បុយ្យ ចេតសា’’តិ ចេតសោតិ (សី. ស្យា.)។
អថ ខោ ភគវា អនាថបិណ្ឌិកស្ស គហបតិស្ស អនុបុព្ពិំ កថំ អានុបុព្ពិកថំ (សី.) កថេសិ, សេយ្យថិទំ – ទានកថំ សីលកថំ សគ្គកថំ, កាមានំ អាទីនវំ ឱការំ សំកិលេសំ, នេក្ខម្មេ អានិសំសំ បកាសេសិ។ យទា ភគវា អញ្ញាសិ អនាថបិណ្ឌិកំ គហបតិំ កល្លចិត្តំ មុទុចិត្តំ វិនីវរណចិត្តំ ឧទគ្គចិត្តំ បសន្នចិត្តំ, អថ យា ពុទ្ធានំ សាមុក្កំសិកា ធម្មទេសនា តំ បកាសេសិ – ទុក្ខំ, សមុទយំ, និរោធំ, មគ្គំ។ សេយ្យថាបិ នាម សុទ្ធំ វត្ថំ អបគតកាឡកំ សម្មទេវ រជនំ បដិគ្គណ្ហេយ្យ, ឯវមេវ អនាថបិណ្ឌិកស្ស គហបតិស្ស តស្មិំយេវ អាសនេ វិរជំ វីតមលំ ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទិ – យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ, សព្ពំ តំ និរោធធម្មន្តិ។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ ទិដ្ឋធម្មោ បត្តធម្មោ វិទិតធម្មោ បរិយោគាឡ្ហធម្មោ តិណ្ណវិចិកិច្ឆោ វិគតកថំកថោ វេសារជ្ជប្បត្តោ អបរប្បច្ចយោ សត្ថុសាសនេ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ ភន្តេ, អភិក្កន្តំ ភន្តេ! សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ – ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ – ឯវមេវំ ភគវតា អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ។ ឯសាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ, ធម្មញ្ច, ភិក្ខុសង្ឃញ្ច។ ឧបាសកំ មំ ភគវា ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គតំ។ អធិវាសេតុ ច មេ, ភន្តេ, ភគវា ស្វាតនាយ ភត្តំ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេនា’’តិ។ អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន។
អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ ភគវតោ អធិវាសនំ វិទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ។ អស្សោសិ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី – ‘‘អនាថបិណ្ឌិកេន កិរ គហបតិនា ស្វាតនាយ ពុទ្ធប្បមុខោ សង្ឃោ និមន្តិតោ’’តិ។
៣០៦. អថ ខោ រាជគហកោ សេដ្ឋី អនាថបិណ្ឌិកំ គហបតិំ ឯតទវោច – ‘‘តយា កិរ, គហបតិ, ស្វាតនាយ ពុទ្ធប្បមុខោ សង្ឃោ និមន្តិតោ។ ត្វញ្ចាសិ អាគន្តុកោ។ ទេមិ តេ, គហបតិ, វេយ្យាយិកំ យេន ត្វំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស ភត្តំ ករេយ្យាសី’’តិ។ ‘‘អលំ, គហបតិ អត្ថិ មេ វេយ្យាយិកំ យេនាហំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស ភត្តំ ករិស្សាមី’’តិ។
អស្សោសិ ខោ រាជគហកោ នេគមោ – ‘‘អនាថបិណ្ឌិកេន កិរ គហបតិនា ស្វាតនាយ ពុទ្ធប្បមុខោ សង្ឃោ និមន្តិតោ’’តិ។ អថ ខោ រាជគហកោ នេគមោ អនាថបិណ្ឌិកំ គហបតិំ ឯតទវោច – ‘‘តយា កិរ, គហបតិ, ស្វាតនាយ ពុទ្ធប្បមុខោ សង្ឃោ និមន្តិតោ។ ត្វញ្ចាសិ អាគន្តុកោ។ ទេមិ តេ, គហបតិ, វេយ្យាយិកំ យេន ត្វំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស ភត្តំ ករេយ្យាសី’’តិ។ ‘‘អលំ អយ្យ; អត្ថិ មេ វេយ្យាយិកំ យេនាហំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស ភត្តំ ករិស្សាមី’’តិ។
អស្សោសិ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ – ‘‘អនាថបិណ្ឌិកេន កិរ គហបតិនា ស្វាតនាយ ពុទ្ធប្បមុខោ សង្ឃោ និមន្តិតោ’’តិ។ អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ អនាថបិណ្ឌិកំ គហបតិំ ឯតទវោច – ‘‘តយា កិរ, គហបតិ, ស្វាតនាយ ពុទ្ធប្បមុខោ សង្ឃោ និមន្តិតោ។ ត្វញ្ចាសិ អាគន្តុកោ។ ទេមិ តេ, គហបតិ, វេយ្យាយិកំ យេន ត្វំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស ភត្តំ ករេយ្យាសី’’តិ។ ‘‘អលំ ទេវ; អត្ថិ មេ វេយ្យាយិកំ យេនាហំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស ភត្តំ ករិស្សាមី’’តិ។
អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន រាជគហកស្ស សេដ្ឋិស្ស និវេសនេ បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយាទាបេត្វា ភគវតោ កាលំ អារោចាបេសិ – ‘‘កាលោ, ភន្តេ, និដ្ឋិតំ ភត្ត’’ន្តិ។ អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន រាជគហកស្ស សេដ្ឋិស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេត្វា សម្បវារេត្វា, ភគវន្តំ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ, ឯកមន្តំ និសីទិ ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អធិវាសេតុ មេ, ភន្តេ, ភគវា សាវត្ថិយំ វស្សាវាសំ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេនា’’តិ។ ‘‘សុញ្ញាគារេ ខោ, គហបតិ, តថាគតា អភិរមន្តី’’តិ។ ‘‘អញ្ញាតំ ភគវា, អញ្ញាតំ សុគតា’’តិ។ អថ ខោ ភគវា អនាថបិណ្ឌិកំ គហបតិំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេត្វា សមាទបេត្វា សមុត្តេជេត្វា សម្បហំសេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ។
៣០៧. តេន ខោ បន សមយេន អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ ពហុមិត្តោ ហោតិ ពហុសហាយោ អាទេយ្យវាចោ។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ រាជគហេ តំ ករណីយំ តីរេត្វា យេន សាវត្ថិ តេន បក្កាមិ។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ អន្តរាមគ្គេ មនុស្សេ អាណាបេសិ – ‘‘អារាមេ , អយ្យា, ករោថ, វិហារេ បតិដ្ឋាបេថ, ទានានិ បដ្ឋបេថ។ ពុទ្ធោ លោកេ ឧប្បន្នោ។ សោ ច មយា ភគវា និមន្តិតោ ឥមិនា មគ្គេន អាគច្ឆិស្សតី’’តិ។ អថ ខោ តេ មនុស្សា អនាថបិណ្ឌិកេន គហបតិនា ឧយ្យោជិតា អារាមេ អកំសុ, វិហារេ បតិដ្ឋាបេសុំ, ទានានិ បដ្ឋបេសុំ។
អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ សាវត្ថិំ គន្ត្វា សមន្តា សាវត្ថិំ អនុវិលោកេសិ – ‘‘កត្ថ នុ ខោ ភគវា វិហរេយ្យ? យំ អស្ស គាមតោ នេវ អតិទូរេ ន អច្ចាសន្នេ, គមនាគមនសម្បន្នំ, អត្ថិកានំ អត្ថិកានំ មនុស្សានំ អភិក្កមនីយំ, ទិវា អប្បាកិណ្ណំ, រត្តិំ អប្បសទ្ទំ, អប្បនិគ្ឃោសំ, វិជនវាតំ, មនុស្សរាហស្សេយ្យកំ, បដិសល្លានសារុប្ប’’ន្តិ។
អទ្ទសា ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ ជេតស្ស កុមារស្ស រាជកុមារស្ស (សី. ស្យា. កំ.) ឧយ្យានំ – គាមតោ នេវ អតិទូរេ ន អច្ចាសន្នេ, គមនាគមនសម្បន្នំ, អត្ថិកានំ អត្ថិកានំ មនុស្សានំ អភិក្កមនីយំ, ទិវា អប្បាកិណ្ណំ, រត្តិំ អប្បសទ្ទំ, អប្បនិគ្ឃោសំ, វិជនវាតំ, មនុស្សរាហស្សេយ្យកំ, បដិសល្លានសារុប្បំ។ ទិស្វាន យេន ជេតោ កុមារោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ជេតំ កុមារំ ឯតទវោច – ‘‘ទេហិ មេ, អយ្យបុត្ត, ឧយ្យានំ អារាមំ កាតុ’’ន្តិ កេតុំ (វជីរពុទ្ធិដីកាយំ)។ ‘‘អទេយ្យោ, គហបតិ, អារាមោ អបិ កោដិសន្ថរេនា’’តិ។ ‘‘គហិតោ, អយ្យបុត្ត, អារាមោ’’តិ។ ‘‘ន, គហបតិ, គហិតោ អារាមោ’’តិ។ គហិតោ ន គហិតោតិ វោហារិកេ មហាមត្តេ បុច្ឆិំសុ។ មហាមត្តា ឯវមាហំសុ – ‘‘យតោ តយា , អយ្យបុត្ត, អគ្ឃោ កតោ, គហិតោ អារាមោ’’តិ។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ សកដេហិ ហិរញ្ញំ និព្ពាហាបេត្វា ជេតវនំ កោដិសន្ថរំ សន្ថរាបេសិ។ សកិំ នីហដំ ហិរញ្ញំ ថោកស្ស ឱកាសស្ស កោដ្ឋកសាមន្តា នប្បហោតិ។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ មនុស្សេ អាណាបេសិ – ‘‘គច្ឆថ, ភណេ, ហិរញ្ញំ អាហរថ; ឥមំ ឱកាសំ សន្ថរិស្សាមា’’តិ។
អថ ខោ ជេតស្ស កុមារស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ន ខោ ឥទំ ឱរកំ ភវិស្សតិ, យថាយំ គហបតិ តាវ ពហុំ ហិរញ្ញំ បរិច្ចជតី’’តិ។ អនាថបិណ្ឌិកំ គហបតិំ ឯតទវោច – ‘‘អលំ, គហបតិ; មា តំ ឱកាសំ សន្ថរាបេសិ។ ទេហិ មេ ឯតំ ឱកាសំ។ មមេតំ ទានំ ភវិស្សតី’’តិ។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ – អយំ ខោ ជេតោ កុមារោ អភិញ្ញាតោ ញាតមនុស្សោ; មហត្ថិកោ ខោ បន ឯវរូបានំ ញាតមនុស្សានំ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ បសាទោតិ – តំ ឱកាសំ ជេតស្ស កុមារស្ស បាទាសិ អទាសិ (ស្យា.)។ អថ ខោ ជេតោ កុមារោ តស្មិំ ឱកាសេ កោដ្ឋកំ មាបេសិ។
អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ ជេតវនេ វិហារេ ការាបេសិ, បរិវេណានិ ការាបេសិ, កោដ្ឋកេ ការាបេសិ, ឧបដ្ឋានសាលាយោ ការាបេសិ, អគ្គិសាលាយោ ការាបេសិ, កប្បិយកុដិយោ ការាបេសិ, វច្ចកុដិយោ ការាបេសិ, ចង្កមេ ការាបេសិ, ចង្កមនសាលាយោ ការាបេសិ, ឧទបានេ ការាបេសិ, ឧទបានសាលាយោ ការាបេសិ, ជន្តាឃរេ ការាបេសិ, ជន្តាឃរសាលាយោ ការាបេសិ, បោក្ខរណិយោ ការាបេសិ, មណ្ឌបេ ការាបេសិ។
នវកម្មទានំ
៣០៨. អថ ខោ ភគវា រាជគហេ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន វេសាលី តេន ចារិកំ បក្កាមិ។ អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន វេសាលី តទវសរិ។ តត្រ សុទំ ភគវា វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ។ តេន ខោ បន សមយេន មនុស្សា សក្កច្ចំ នវកម្មំ ករោន្តិ។ យេបិ ភិក្ខូ នវកម្មំ អធិដ្ឋេន្តិ តេបិ សក្កច្ចំ ឧបដ្ឋេន្តិ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារេន ។ អថ ខោ អញ្ញតរស្ស ទលិទ្ទស្ស តុន្នវាយស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ន ខោ ឥទំ ឱរកំ ភវិស្សតិ, យថយិមេ មនុស្សា សក្កច្ចំ នវកម្មំ ករោន្តិ; យំនូនាហម្បិ នវកម្មំ ករេយ្យ’’ន្តិ។ អថ ខោ សោ ទលិទ្ទោ តុន្នវាយោ សាមំ ចិក្ខល្លំ មទ្ទិត្វា ឥដ្ឋកាយោ ចិនិត្វា កុដ្ដំ ឧដ្ឋាបេសិ។ តេន អកុសលកេន ចិតា វង្កា ភិត្តិ បរិបតិ។ ទុតិយម្បិ ខោ…បេ.… តតិយម្បិ ខោ សោ ទលិទ្ទោ តុន្នវាយោ សាមំ ចិក្ខល្លំ មទ្ទិត្វា ឥដ្ឋកាយោ ចិនិត្វា កុដ្ដំ ឧដ្ឋាបេសិ។ តេន អកុសលកេន ចិតា វង្កា ភិត្តិ បរិបតិ។ អថ ខោ សោ ទលិទ្ទោ តុន្នវាយោ ឧជ្ឈាយតិ ខិយ្យតិ វិបាចេតិ – ‘‘យេ ឥមេសំ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ ទេន្តិ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ, តេ ឥមេ ឱវទន្តិ អនុសាសន្តិ, តេសញ្ច នវកម្មំ អធិដ្ឋេន្តិ។ អហំ បនម្ហិ ទលិទ្ទោ។ ន មំ កោចិ ឱវទតិ វា អនុសាសតិ វា នវកម្មំ វា អធិដ្ឋេតី’’តិ។ អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តស្ស ទលិទ្ទស្ស តុន្នវាយស្ស ឧជ្ឈាយន្តស្ស ខិយ្យន្តស្ស វិបាចេន្តស្ស។ អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, នវកម្មំ ទាតុំ។ នវកម្មិកោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧស្សុក្កំ អាបជ្ជិស្សតិ – ‘កិន្តិ នុ ខោ វិហារោ ខិប្បំ បរិយោសានំ គច្ឆេយ្យា’តិ; ខណ្ឌំ ផុល្លំ បដិសង្ខរិស្សតិ។ ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ទាតព្ពំ។ បឋមំ ភិក្ខុ យាចិតព្ពោ, យាចិត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –
៣០៩. ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមស្ស គហបតិនោ វិហារំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ នវកម្មំ ទទេយ្យ។ ឯសា ញត្តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមស្ស គហបតិនោ វិហារំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ នវកម្មំ ទេតិ។ យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស គហបតិនោ វិហារំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ នវកម្មស្ស ទានំ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ។
‘‘ទិន្នោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមស្ស គហបតិនោ វិហារោ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ នវកម្មំ។ ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ។
អគ្គាសនាទិអនុជាននំ
៣១០. អថ ខោ ភគវា វេសាលិយំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន សាវត្ថិ តេន ចារិកំ បក្កាមិ ។ តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ អន្តេវាសិកា ភិក្ខូ ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស បុរតោ បុរតោ គន្ត្វា វិហារេ បរិគ្គណ្ហន្តិ, សេយ្យាយោ បរិគ្គណ្ហន្តិ – ឥទំ អម្ហាកំ ឧបជ្ឈាយានំ ភវិស្សតិ, ឥទំ អម្ហាកំ អាចរិយានំ ភវិស្សតិ, ឥទំ អម្ហាកំ ភវិស្សតី’’តិ។
អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ គន្ត្វា វិហារេសុ បរិគ្គហិតេសុ, សេយ្យាសុ បរិគ្គហិតាសុ, សេយ្យំ អលភមានោ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសីទិ។ អថ ខោ ភគវា រត្តិយា បច្ចូសសមយំ បច្ចុដ្ឋាយ ឧក្កាសិ។ អាយស្មាបិ សារិបុត្តោ ឧក្កាសិ។ ‘‘កោ ឯត្ថា’’តិ? ‘‘អហំ, ភគវា, សារិបុត្តោ’’តិ។ ‘‘កិស្ស ត្វំ, សារិបុត្តំ, ឥធ និសិន្នោ’’តិ? អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ។ អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ភិក្ខុសង្ឃំ សន្និបាតាបេត្វា ភិក្ខូ បដិបុច្ឆិ – ‘‘សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ, ឆព្ពគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ អន្តេវាសិកា ភិក្ខូ ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស បុរតោ បុរតោ គន្ត្វា វិហារេ បរិគ្គណ្ហន្តិ, សេយ្យាយោ បរិគ្គណ្ហន្តិ – ឥទំ អម្ហាកំ ឧបជ្ឈាយានំ ភវិស្សតិ, ឥទំ អម្ហាកំ អាចរិយានំ ភវិស្សតិ, ឥទំ អម្ហាកំ ភវិស្សតី’’តិ? ‘‘សច្ចំ ភគវា’’តិ។ វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ.… ‘‘កថញ្ហិ នាម តេ, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសា ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស បុរតោ បុរតោ គន្ត្វា វិហារេ បរិគ្គហេស្សន្តិ, សេយ្យាយោ បរិគ្គហេស្សន្តិ – ឥទំ អម្ហាកំ ឧបជ្ឈាយានំ ភវិស្សតិ, ឥទំ អម្ហាកំ អាចរិយានំ ភវិស្សតិ, ឥទំ អម្ហាកំ ភវិស្សតីតិ! នេតំ, ភិក្ខវេ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ.… វិគរហិត្វា…បេ.… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘កោ, ភិក្ខវេ, អរហតិ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌ’’ន្តិ?
ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘យោ, ភគវា, ខត្តិយកុលា បព្ពជិតោ សោ អរហតិ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌ’’ន្តិ។ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘យោ, ភគវា, ព្រាហ្មណកុលា បព្ពជិតោ សោ អរហតិ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌ’’ន្តិ។ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘យោ, ភគវា, គហបតិកុលា បព្ពជិតោ សោ អរហតិ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌ’’ន្តិ។ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘យោ, ភគវា, សុត្តន្តិកោ សោ អរហតិ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌ’’ន្តិ។ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘យោ, ភគវា, វិនយធរោ សោ អរហតិ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌ’’ន្តិ។ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘យោ, ភគវា, ធម្មកថិកោ សោ អរហតិ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌ’’ន្តិ។ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘យោ, ភគវា, បឋមស្ស ឈានស្ស លាភី សោ អរហតិ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌ’’ន្តិ។ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘យោ, ភគវា, ទុតិយស្ស ឈានស្ស លាភី សោ អរហតិ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌ’’ន្តិ។ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘យោ, ភគវា, តតិយស្ស ឈានស្ស លាភី សោ អរហតិ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌ’’ន្តិ។ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘យោ, ភគវា, ចតុត្ថស្ស ឈានស្ស លាភី សោ អរហតិ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌ’’ន្តិ។ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘យោ, ភគវា, សោតាបន្នោ សោ អរហតិ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌ’’ន្តិ។ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘យោ, ភគវា, សកទាគាមី…បេ.… យោ, ភគវា, អនាគាមី…បេ.… យោ, ភគវា , អរហា សោ អរហតិ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌ’’ន្តិ។ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘យោ, ភគវា, តេវិជ្ជោ សោ អរហតិ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌ’’ន្តិ។ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘យោ, ភគវា, ឆឡភិញ្ញោ សោ អរហតិ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌ’’ន្តិ។
៣១១. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភូតបុព្ពំ, ភិក្ខវេ, ហិមវន្តបទេសេ ហិមវន្តបស្សេ (សី. ស្យា.) មហានិគ្រោធោ អហោសិ។ តំ តយោ សហាយា ឧបនិស្សាយ វិហរិំសុ – តិត្តិរោ ច, មក្កដោ ច, ហត្ថិនាគោ ច។ តេ អញ្ញមញ្ញំ អគារវា អប្បតិស្សា អសភាគវុត្តិកា វិហរន្តិ។ អថ ខោ, ភិក្ខវេ, តេសំ សហាយានំ ឯតទហោសិ – ‘អហោ នូន មយំ ជានេយ្យាម យំ អម្ហាកំ ជាតិយា មហន្តតរំ តំ មយំ សក្ករេយ្យាម គរុំ ករេយ្យាម មានេយ្យាម បូជេយ្យាម, តស្ស ច មយំ ឱវាទេ តិដ្ឋេយ្យាមា’តិ។
‘‘អថ ខោ, ភិក្ខវេ, តិត្តិរោ ច មក្កដោ ច ហត្ថិនាគំ បុច្ឆិំសុ – ‘ត្វំ, សម្ម, កិំ បោរាណំ សរសី’តិ? ‘យទាហំ, សម្មា, បោតោ ហោមិ, ឥមំ និគ្រោធំ អន្តរា សត្ថីនំ អន្តរាសត្ថិកំ (សី.) ករិត្វា អតិក្កមាមិ, អគ្គង្កុរកំ មេ ឧទរំ ឆុបតិ។ ឥមាហំ, សម្មា, បោរាណំ សរាមី’តិ។
‘‘អថ ខោ, ភិក្ខវេ, តិត្តិរោ ច ហត្ថិនាគោ ច មក្កដំ បុច្ឆិំសុ – ‘ត្វំ, សម្ម, កិំ បោរាណំ សរសី’តិ? ‘យទាហំ, សម្មា, ឆាបោ ហោមិ, ឆមាយំ និសីទិត្វា ឥមស្ស និគ្រោធស្ស អគ្គង្កុរកំ ខាទាមិ។ ឥមាហំ, សម្មា, បោរាណំ សរាមី’តិ។
‘‘អថ ខោ, ភិក្ខវេ, មក្កដោ ច ហត្ថិនាគោ ច តិត្តិរំ បុច្ឆិំសុ – ‘ត្វំ, សម្ម, កិំ បោរាណំ សរសី’តិ? ‘អមុកស្មិំ, សម្មា, ឱកាសេ មហានិគ្រោធោ អហោសិ។ តតោ អហំ ផលំ ភក្ខិត្វា ឥមស្មិំ ឱកាសេ វច្ចំ អកាសិំ; តស្សាយំ និគ្រោធោ ជាតោ។ តទាហំ, សម្មា, ជាតិយា មហន្តតរោ’តិ ។
‘‘អថ ខោ, ភិក្ខវេ, មក្កដោ ច ហត្ថិនាគោ ច តិត្តិរំ ឯតទវោចុំ – ‘ត្វំ, សម្ម, អម្ហាកំ ជាតិយា មហន្តតរោ។ តំ មយំ សក្ករិស្សាម គរុំ ករិស្សាម មានេស្សាម បូជេស្សាម, តុយ្ហញ្ច មយំ ឱវាទេ បតិដ្ឋិស្សាមា’តិ។ អថ ខោ, ភិក្ខវេ, តិត្តិរោ មក្កដញ្ច ហត្ថិនាគញ្ច បញ្ចសុ សីលេសុ សមាទបេសិ, អត្តនា ច បញ្ចសុ សីលេសុ សមាទាយ វត្តតិ។ តេ អញ្ញមញ្ញំ សគារវា សប្បតិស្សា សភាគវុត្តិកា វិហរិត្វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជិំសុ។ ឯវំ ខោ តំ, ភិក្ខវេ, តិត្តិរិយំ នាម ព្រហ្មចរិយំ អហោសិ។
ជា. ១.១.៣៧ ‘‘យេ វុឌ្ឍមបចាយន្តិ, នរា ធម្មស្ស កោវិទា;
ទិដ្ឋេ ធម្មេ ច បាសំសា, សម្បរាយេ ច សុគ្គតី’’តិ។
‘‘តេ ហិ នាម, ភិក្ខវេ, តិរច្ឆានគតា បាណា អញ្ញមញ្ញំ សគារវា សប្បតិស្សា សភាគវុត្តិកា វិហរិស្សន្តិ។ ឥធ ខោ តំ, ភិក្ខវេ, សោភេថ យំ តុម្ហេ ឯវំ ស្វាក្ខាតេ ធម្មវិនយេ បព្ពជិតា សមានា អញ្ញមញ្ញំ អគារវា អប្បតិស្សា អសភាគវុត្តិកា វិហរេយ្យាថ? នេតំ, ភិក្ខវេ , អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ.… វិគរហិត្វា…បេ.… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យថាវុឌ្ឍំ អភិវាទនំ, បច្ចុដ្ឋានំ, អញ្ជលិកម្មំ, សាមីចិកម្មំ, អគ្គាសនំ, អគ្គោទកំ, អគ្គបិណ្ឌំ។ ន ច, ភិក្ខវេ, សង្ឃិកំ យថាវុឌ្ឍំ បដិពាហិតព្ពំ។ យោ បដិពាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ។
អវន្ទិយាទិបុគ្គលា
៣១២. ‘‘ទសយិមេ , ភិក្ខវេ, អវន្ទិយា – បុរេ ឧបសម្បន្នេន បច្ឆា ឧបសម្បន្នោ អវន្ទិយោ, អនុបសម្បន្នោ អវន្ទិយោ, នានាសំវាសកោ វុឌ្ឍតរោ អធម្មវាទី អវន្ទិយោ, មាតុគាមោ អវន្ទិយោ, បណ្ឌកោ អវន្ទិយោ, បារិវាសិកោ អវន្ទិយោ, មូលាយបដិកស្សនារហោ អវន្ទិយោ, មានត្តារហោ អវន្ទិយោ, មានត្តចារិកោ អវន្ទិយោ, អព្ភានារហោ អវន្ទិយោ។ ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ទស អវន្ទិយា។
‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, វន្ទិយា – បច្ឆា ឧបសម្បន្នេន បុរេ ឧបសម្បន្នោ វន្ទិយោ, នានាសំវាសកោ វុឌ្ឍតរោ ធម្មវាទី វន្ទិយោ, សទេវកេ ភិក្ខវេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វន្ទិយោ។ ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ វន្ទិយា’’តិ។
អាសនប្បដិពាហនបដិក្ខេបំ
៣១៣. តេន ខោ បន សមយេន មនុស្សា សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស មណ្ឌបេ បដិយាទេន្តិ, សន្ថរេ បដិយាទេន្តិ, ឱកាសេ បដិយាទេន្តិ។ ឆព្ពគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ អន្តេវាសិកា ភិក្ខូ – ‘សង្ឃិកញ្ញេវ ភគវតា យថាវុឌ្ឍំ អនុញ្ញាតំ , នោ ឧទ្ទិស្សកត’ន្តិ ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស បុរតោ បុរតោ គន្ត្វា មណ្ឌបេបិ បរិគ្គណ្ហន្តិ, សន្ថរេបិ បរិគ្គណ្ហន្តិ, ឱកាសេបិ បរិគ្គណ្ហន្តិ – ឥទំ អម្ហាកំ ឧបជ្ឈាយានំ ភវិស្សតិ, ឥទំ អម្ហាកំ អាចរិយានំ ភវិស្សតិ, ឥទំ អម្ហាកំ ភវិស្សតីតិ។ អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ គន្ត្វា មណ្ឌបេសុ បរិគ្គហិតេសុ, សន្ថរេសុ បរិគ្គហិតេសុ, ឱកាសេសុ បរិគ្គហិតេសុ, ឱកាសំ អលភមានោ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសីទិ។ អថ ខោ ភគវា រត្តិយា បច្ចូសសមយំ បច្ចុដ្ឋាយ ឧក្កាសិ។ អាយស្មាបិ សារិបុត្តោ ឧក្កាសិ។ ‘‘កោ ឯត្ថា’’តិ? ‘‘អហំ, ភគវា, សារិបុត្តោ’’តិ។ ‘‘កិស្ស ត្វំ, សារិបុត្ត, ឥធ និសិន្នោ’’តិ? អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ។ អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ភិក្ខុសង្ឃំ សន្និបាតាបេត្វា ភិក្ខូ បដិបុច្ឆិ – ‘‘សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ, ឆព្ពគ្គិយានំ ភិក្ខូនំ អន្តេវាសិកា ភិក្ខូ – ‘សង្ឃិកញ្ញេវ ភគវតា យថាវុឌ្ឍំ អនុញ្ញាតំ, នោ ឧទ្ទិស្សកត’ន្តិ ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស បុរតោ បុរតោ គន្ត្វា មណ្ឌបេ បរិគ្គណ្ហន្តិ, សន្ថរេ បរិគ្គណ្ហន្តិ, ឱកាសេ បរិគ្គណ្ហន្តិ – ឥទំ អម្ហាកំ ឧបជ្ឈាយានំ ភវិស្សតិ, ឥទំ អម្ហាកំ អាចរិយានំ ភវិស្សតិ, ឥទំ អម្ហាកំ ភវិស្សតី’’តិ? ‘‘សច្ចំ ភគវា’’តិ…បេ.… វិគរហិត្វា…បេ.… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឧទ្ទិស្សកតម្បិ យថាវុឌ្ឍំ បដិពាហេតព្ពំ។ យោ បដិពាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ។
គិហិវិកតអនុជាននំ
៣១៤. តេន ខោ បន សមយេន មនុស្សា ភត្តគ្គេ អន្តរឃរេ ឧច្ចាសយនមហាសយនានិ បញ្ញបេន្តិ, សេយ្យថិទំ – អាសន្ទិំ, បល្លង្កំ, គោនកំ, ចិត្តកំ, បដិកំ, បដលិកំ, តូលិកំ, វិកតិកំ, ឧទ្ទលោមិំ, ឯកន្តលោមិំ, កដ្ដិស្សំ, កោសេយ្យំ កោសេយ្យំ កម្ពលំ (សី. ស្យា.), កុត្តកំ, ហត្ថត្ថរំ, អស្សត្ថរំ, រថត្ថរំ, អជិនបវេណិំ, កទលិមិគបវរបច្ចត្ថរណំ, សឧត្តរច្ឆទំ, ឧភតោលោហិតកូបធានំ។ ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា នាភិនិសីទន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឋបេត្វា តីណិ – អាសន្ទិំ, បល្លង្កំ, តូលិកំ – គិហិវិកតំ គិហិវិកដំ (សី. ក.), អវសេសំ គិហិវិកដំ (ស្យា.) អភិនិសីទិតុំ, នត្វេវ អភិនិបជ្ជិតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន មនុស្សា ភត្តគ្គេ អន្តរឃរេ តូលោនទ្ធំ មញ្ចម្បិ បីឋម្បិ បញ្ញបេន្តិ ។ ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា នាភិនិសីទន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិហិវិកតំ អភិនិសីទិតុំ, នត្វេវ អភិនិបជ្ជិតុ’’ន្តិ។
ជេតវនវិហារានុមោទនា
៣១៥. អថ ខោ ភគវា អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន សាវត្ថិ តទវសរិ។ តត្រ សុទំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អធិវាសេតុ មេ, ភន្តេ, ភគវា ស្វាតនាយ ភត្តំ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេនា’’តិ។ អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ ភគវតោ អធិវាសនំ វិទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយាទាបេត្វា ភគវតោ កាលំ អារោចាបេសិ – ‘‘កាលោ, ភន្តេ, និដ្ឋិតំ ភត្ត’’ន្តិ។ អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន អនាថបិណ្ឌិកស្ស គហបតិស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន។ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេត្វា សម្បវារេត្វា, ភគវន្តំ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ, ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កថាហំ, ភន្តេ, ជេតវនេ បដិបជ្ជាមី’’តិ? ‘‘តេន ហិ ត្វំ, គហបតិ, ជេតវនំ អាគតានាគតស្ស ចាតុទ្ទិសស្ស សង្ឃស្ស បតិដ្ឋបេហី’’តិ។ ‘‘ឯវំ ភន្តេ’’តិ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ ភគវតោ បដិស្សុត្វា ជេតវនំ អាគតានាគតស្ស ចាតុទ្ទិសស្ស សង្ឃស្ស បតិដ្ឋាបេសិ។
អថ ខោ ភគវា អនាថបិណ្ឌិកំ គហបតិំ ឥមាហិ គាថាហិ អនុមោទិ –
‘‘សីតំ ឧណ្ហំ បដិហន្តិ, តតោ វាឡមិគានិ ច;
សរីសបេ ច មកសេ, សិសិរេ ចាបិ វុដ្ឋិយោ។
‘‘តតោ វាតាតបោ ឃោរោ, សញ្ជាតោ បដិហញ្ញតិ;
លេណត្ថញ្ច សុខត្ថញ្ច, ឈាយិតុញ្ច វិបស្សិតុំ។
‘‘វិហារទានំ សង្ឃស្ស, អគ្គំ ពុទ្ធេន វណ្ណិតំ;
តស្មា ហិ បណ្ឌិតោ បោសោ, សម្បស្សំ អត្ថមត្តនោ។
‘‘វិហារេ ការយេ រម្មេ, វាសយេត្ថ ពហុស្សុតេ;
តេសំ អន្នញ្ច បានញ្ច, វត្ថសេនាសនានិ ច;
ទទេយ្យ ឧជុភូតេសុ, វិប្បសន្នេន ចេតសា។
‘‘តេ តស្ស ធម្មំ ទេសេន្តិ, សព្ពទុក្ខាបនូទនំ;
យំ សោ ធម្មំ ឥធញ្ញាយ, បរិនិព្ពាតិ អនាសវោ’’តិ។
អថ ខោ ភគវា អនាថបិណ្ឌិកំ គហបតិំ ឥមាហិ គាថាហិ អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ។
អាសនប្បដិពាហនាទិ
៣១៦. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្ស អាជីវកសាវកស្ស មហាមត្តស្ស សង្ឃភត្តំ ហោតិ។ អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ បច្ឆា អាគន្ត្វា វិប្បកតភោជនំ អានន្តរិកំ ភិក្ខុំ វុដ្ឋាបេសិ។ ភត្តគ្គំ កោលាហលំ អហោសិ។ អថ ខោ សោ មហាមត្តោ ឧជ្ឈាយតិ ខិយ្យតិ វិបាចេតិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម សមណា សក្យបុត្តិយា បច្ឆា អាគន្ត្វា វិប្បកតភោជនំ អានន្តរិកំ ភិក្ខុំ វុដ្ឋាបេស្សន្តិ! ភត្តគ្គំ កោលាហលំ អហោសិ។ ននុ នាម លព្ភា អញ្ញត្រាបិ និសិន្នេន យាវទត្ថំ ភុញ្ជិតុ’’ន្តិ? អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តស្ស មហាមត្តស្ស ឧជ្ឈាយន្តស្ស ខិយ្យន្តស្ស វិបាចេន្តស្ស។ យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ.… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ បច្ឆា អាគន្ត្វា វិប្បកតភោជនំ អានន្តរិកំ ភិក្ខុំ វុដ្ឋាបេស្សតិ! ភត្តគ្គំ កោលាហលំ អហោសី’’តិ។ អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, ឧបនន្ទ, បច្ឆា អាគន្ត្វា វិប្បកតភោជនំ អានន្តរិកំ ភិក្ខុំ វុដ្ឋាបេសិ, ភត្តគ្គំ កោលាហលំ អហោសី’’តិ? ‘‘សច្ចំ ភគវា’’តិ។ វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ.… ‘‘កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, បច្ឆា អាគន្ត្វា វិប្បកតភោជនំ អានន្តរិកំ ភិក្ខុំ វុដ្ឋាបេស្សសិ? ភត្តគ្គំ កោលាហលំ អហោសិ។ នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ.… វិគរហិត្វា…បេ.… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ន, ភិក្ខវេ, វិប្បកតភោជនោ ភោជនោ អានន្តរិកោ (ស្យា.) ភិក្ខុ វុដ្ឋាបេតព្ពោ។ យោ វុដ្ឋាបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស។ សចេ វុដ្ឋាបេតិ, បវារិតោ ច ហោតិ, ‘គច្ឆ ឧទកំ អាហរា’តិ វត្តព្ពោ។ ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ។ នោ ចេ លភេថ, សាធុកំ សិត្ថានិ គិលិត្វា វុឌ្ឍតរស្ស ភិក្ខុនោ អាសនំ ទាតព្ពំ។ ន ត្វេវាហំ, ភិក្ខវេ, កេនចិ បរិយាយេន វុឌ្ឍតរស្ស ភិក្ខុនោ អាសនំ បដិពាហិតព្ពន្តិ វទាមិ។ យោ បដិពាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ’’។
តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ គិលានេ ភិក្ខូ វុដ្ឋាបេន្តិ។ គិលានា ឯវំ វទេន្តិ – ‘‘ន មយំ, អាវុសោ, សក្កោម វុដ្ឋាតុំ, គិលានាម្ហា’’តិ។ ‘‘មយំ អាយស្មន្តេ វុដ្ឋាបេស្សាមា’’តិ បរិគ្គហេត្វា វុដ្ឋាបេត្វា ឋិតកេ មុញ្ចន្តិ។ គិលានា មុច្ឆិតា បបតន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, គិលានោ វុដ្ឋាបេតព្ពោ។ យោ វុដ្ឋាបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ‘គិលានា មយម្ហា អវុដ្ឋាបនីយា’តិ វរសេយ្យាយោ បលិពុទ្ធេន្តិ បលិពុន្ធន្តិ (ក.)។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានស្ស បតិរូបំ សេយ្យំ ទាតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ លេសកប្បេន សេនាសនំ បដិពាហន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, លេសកប្បេន សេនាសនំ បដិពាហិតព្ពំ។ យោ បដិពាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ។
បាចិ. ១២២ តេន ខោ បន សមយេន សត្តរសវគ្គិយា ភិក្ខូ អញ្ញតរំ បច្ចន្តិមំ មហាវិហារំ បដិសង្ខរោន្តិ – ‘ឥធ មយំ វស្សំ វសិស្សាមា’តិ។ អទ្ទសំសុ អទ្ទសាសុំ (ក.) ខោ ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សត្តរសវគ្គិយេ ភិក្ខូ វិហារំ អញ្ញតរំ វិហារំ (ក.) បដិសង្ខរោន្តេ។ ទិស្វាន ឯវមាហំសុ – ‘‘ឥមេ, អាវុសោ, សត្តរសវគ្គិយា ភិក្ខូ វិហារំ បដិសង្ខរោន្តិ។ ហន្ទ នេ វុដ្ឋាបេស្សាមា’’តិ។ ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘‘អាគមេថាវុសោ, យាវ បដិសង្ខរោន្តិ, បដិសង្ខតេ វុដ្ឋាបេស្សាមា’’តិ។ អថ ខោ ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សត្តរសវគ្គិយេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឧដ្ឋេថាវុសោ, អម្ហាកំ វិហារោ បាបុណាតី’’តិ។ ‘‘ននុ, អាវុសោ, បដិកច្ចេវ អាចិក្ខិតព្ពំ? មយញ្ចញ្ញំ បដិសង្ខរេយ្យាមា’’តិ។ ‘‘ននុ, អាវុសោ, សង្ឃិកោ វិហារោ’’តិ? ‘‘អាមាវុសោ, សង្ឃិកោ វិហារោ’’តិ។ ‘‘ឧដ្ឋេថាវុសោ, អម្ហាកំ វិហារោ បាបុណាតី’’តិ។ ‘‘មហល្លកោ, អាវុសោ, វិហារោ; តុម្ហេបិ វសថ, មយម្បិ វសិស្សាមា’’តិ។ ‘‘ឧដ្ឋេថាវុសោ, អម្ហាកំ វិហារោ បាបុណាតី’’តិ កុបិតា អនត្តមនា គីវាយំ គហេត្វា និក្កឌ្ឍន្តិ។ តេ និក្កឌ្ឍិយមានា រោទន្តិ។ ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘កិស្ស តុម្ហេ, អាវុសោ, រោទថា’’តិ? ‘‘ឥមេ, អាវុសោ, ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ កុបិតា អនត្តមនា អម្ហេ សង្ឃិកា វិហារា និក្កឌ្ឍន្តី’’តិ។ យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ.… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ កុបិតា អនត្តមនា ភិក្ខូ សង្ឃិកា វិហារា និក្កឌ្ឍិស្សន្តី’’តិ! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ.… ‘‘សច្ចំ កិរ, តុម្ហេ ភិក្ខវេ, កុបិតា អនត្តមនា សង្ឃិកា វិហារា ភិក្ខូ និក្កឌ្ឍថា’’តិ? ‘‘សច្ចំ ភគវា’’តិ…បេ.… វិគរហិត្វា…បេ.… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ន, ភិក្ខវេ, កុបិតេន អនត្តមនេន ភិក្ខុ សង្ឃិកា វិហារា និក្កឌ្ឍិតព្ពោ។ យោ និក្កឌ្ឍេយ្យ, យថាធម្មោ ការេតព្ពោ។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សេនាសនំ គាហេតុ’’ន្តិ។
សេនាសនគ្គាហាបកសម្មុតិ
៣១៧. អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘កេន នុ ខោ សេនាសនំ គាហេតព្ព’’ន្តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ …បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតំ ភិក្ខុំ សេនាសនគ្គាហាបកំ សម្មន្និតុំ – យោ ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន មោហាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ភយាគតិំ គច្ឆេយ្យ, គហិតាគហិតញ្ច ជានេយ្យ។ ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពោ –
‘‘បឋមំ ភិក្ខុ យាចិតព្ពោ, យាចិត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ សេនាសនគ្គាហាបកំ សម្មន្នេយ្យ។ ឯសា ញត្តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ សេនាសនគ្គាហាបកំ សម្មន្នតិ។ យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ សេនាសនគ្គាហាបកស្ស សម្មុតិ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ។
‘‘សម្មតោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ សេនាសនគ្គាហាបកោ។ ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ ។
៣១៨. អថ ខោ សេនាសនគ្គាហាបកានំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កថំ នុ ខោ សេនាសនំ គាហេតព្ព’’ន្តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បឋមំ ភិក្ខូ គណេតុំ , ភិក្ខូ គណេត្វា សេយ្យា គណេតុំ, សេយ្យា គណេត្វា សេយ្យគ្គេន គាហេតុ’’ន្តិ។ សេយ្យគ្គេន គាហេន្តា សេយ្យា ឧស្សារយិំសុ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វិហារគ្គេន គាហេតុ’’ន្តិ។ វិហារគ្គេន គាហេន្តា វិហារា ឧស្សារយិំសុ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បរិវេណគ្គេន គាហេតុ’’ន្តិ។ បរិវេណគ្គេន គាហេន្តា បរិវេណា ឧស្សារយិំសុ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អនុភាគម្បិ ទាតុំ។ គហិតេ អនុភាគេ អញ្ញោ ភិក្ខុ អាគច្ឆតិ, ន អកាមា ទាតព្ពោ’’តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ និស្សីមេ ឋិតស្ស សេនាសនំ គាហេន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, និស្សីមេ ឋិតស្ស សេនាសនំ គាហេតព្ពំ។ យោ គាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ សេនាសនំ គហេត្វា សព្ពកាលំ បដិពាហន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, សេនាសនំ គហេត្វា សព្ពកាលំ បដិពាហេតព្ពំ។ យោ បដិពាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វស្សានំ តេមាសំ បដិពាហិតុំ, ឧតុកាលំ បន ន បដិពាហិតុ’’ន្តិ។
អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កតិ នុ ខោ សេនាសនគ្គាហា’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘តយោ មេ, ភិក្ខវេ, សេនាសនគ្គាហា – បុរិមកោ, បច្ឆិមកោ, អន្តរាមុត្តកោ។ អបរជ្ជុគតាយ អាសាឡ្ហិយា បុរិមកោ គាហេតព្ពោ។ មាសគតាយ អាសាឡ្ហិយា បច្ឆិមកោ គាហេតព្ពោ។ អបរជ្ជុគតាយ បវារណាយ អាយតិំ វស្សាវាសត្ថាយ អន្តរាមុត្តកោ គាហេតព្ពោ។ ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ សេនាសនគ្គាហា’’តិ។
ទុតិយភាណវារោ និដ្ឋិតោ។
៣. តតិយភាណវារោ
៣១៩. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ សាវត្ថិយំ សេនាសនំ គហេត្វា អញ្ញតរំ គាមកាវាសំ អគមាសិ។ តត្ថបិ សេនាសនំ អគ្គហេសិ។ អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘អយំ, អាវុសោ, អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ ភណ្ឌនការកោ កលហការកោ វិវាទការកោ ភស្សការកោ សង្ឃេ អធិករណការកោ។ សចាយំ ឥធ វស្សំ វសិស្សតិ, សព្ពេវ មយំ ន ផាសុ ភវិស្សាម។ ហន្ទ នំ បុច្ឆាមា’’តិ។ អថ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ ឧបនន្ទំ សក្យបុត្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ននុ តយា, អាវុសោ ឧបនន្ទ, សាវត្ថិយំ សេនាសនំ គហិត’’ន្តិ? ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ។ ‘‘កិំ បន ត្វំ, អាវុសោ ឧបនន្ទ, ឯកោ ទ្វេ បដិពាហសី’’តិ? ‘‘ឥធទានាហំ អាវុសោ, មុញ្ចាមិ; តត្ថ គណ្ហាមី’’តិ។ យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ.… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ ឯកោ ទ្វេ បដិពាហេស្សតី’’តិ! ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ.… ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, ឧបនន្ទ, ឯកោ ទ្វេ បដិពាហសី’’តិ? ‘‘សច្ចំ ភគវា’’តិ។ វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ.… ‘‘កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, ឯកោ ទ្វេ បដិពាហិស្សសិ? តត្ថ តយា, មោឃបុរិស, គហិតំ ឥធ មុត្តំ, ឥធ តយា គហិតំ តត្រ មុត្តំ។ ឯវំ ខោ ត្វំ, មោឃបុរិស, ឧភយត្ថ បរិពាហិរោ។ នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ.… វិគរហិត្វា…បេ.… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឯកេន ទ្វេ បដិពាហេតព្ពា។ យោ បដិពាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ។
៣២០. បាចិ. ៤៣៨ តេន ខោ បន សមយេន ភគវា ភិក្ខូនំ អនេកបរិយាយេន វិនយកថំ កថេតិ, វិនយស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, វិនយបរិយត្តិយា វណ្ណំ ភាសតិ, អាទិស្ស អាទិស្ស អាយស្មតោ ឧបាលិស្ស វណ្ណំ ភាសតិ។ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘ភគវា ខោ អនេកបរិយាយេន វិនយកថំ កថេតិ, វិនយស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, វិនយបរិយត្តិយា វណ្ណំ ភាសតិ, អាទិស្ស អាទិស្ស អាយស្មតោ ឧបាលិស្ស វណ្ណំ ភាសតិ។ ហន្ទ មយំ, អាវុសោ, អាយស្មតោ ឧបាលិស្ស សន្តិកេ វិនយំ បរិយាបុណាមា’’តិ។ តេធ តេ ច (ស្យា. ក.) ពហូ ភិក្ខូ ថេរា ច នវា ច មជ្ឈិមា ច អាយស្មតោ ឧបាលិស្ស សន្តិកេ វិនយំ បរិយាបុណន្តិ។ អាយស្មា ឧបាលិ ឋិតកោវ ឧទ្ទិសតិ ថេរានំ ភិក្ខូនំ គារវេន។ ថេរាបិ ភិក្ខូ ឋិតកាវ ឧទ្ទិសាបេន្តិ ធម្មគារវេន។ តត្ថ ថេរា ចេវ ភិក្ខូ កិលមន្តិ, អាយស្មា ច ឧបាលិ កិលមតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, នវកេន ភិក្ខុនា ឧទ្ទិសន្តេន សមកេ វា អាសនេ និសីទិតុំ, ឧច្ចតរេ វា ធម្មគារវេន; ថេរេន ភិក្ខុនា ឧទ្ទិសាបេន្តេន សមកេ វា អាសនេ និសីទិតុំ, នីចតរេ វា ធម្មគារវេនា’’តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ពហូ ភិក្ខូ អាយស្មតោ ឧបាលិស្ស សន្តិកេ ឋិតកា ឧទ្ទេសំ បដិមានេន្តា កិលមន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សមានាសនិកេហិ សហ និសីទិតុ’’ន្តិ។ អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កិត្តាវតា នុ ខោ សមានាសនិកោ ហោតី’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិវស្សន្តរេន សហ និសីទិតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ សមានាសនិកា មញ្ចេ ឯកមញ្ចេ (ស្យា.) និសីទិត្វា មញ្ចំ ភិន្ទិំសុ, បីឋេ ឯកបីឋេ (ស្យា.) និសីទិត្វា បីឋំ ភិន្ទិំសុ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិវគ្គស្ស មញ្ចំ, តិវគ្គស្ស បីឋ’’ន្តិ។ តិវគ្គោបិ មញ្ចេ និសីទិត្វា មញ្ចំ ភិន្ទិ, បីឋេ និសីទិត្វា បីឋំ ភិន្ទិ…បេ.… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ទុវគ្គស្ស មញ្ចំ, ទុវគ្គស្ស បីឋ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ អសមានាសនិកេហិ សហ ទីឃាសនេ និសីទិតុំ កុក្កុច្ចាយន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឋបេត្វា បណ្ឌកំ, មាតុគាមំ, ឧភតោព្យញ្ជនកំ, អសមានាសនិកេហិ សហ ទីឃាសនេ និសីទិតុ’’ន្តិ។ អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កិត្តកំ បច្ឆិមំ នុ ខោ ទីឃាសនំ ហោតី’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យំ តិណ្ណំ បហោតិ, ឯត្តកំ បច្ឆិមំ ទីឃាសន’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន វិសាខា មិគារមាតា សង្ឃស្ស អត្ថាយ សាឡិន្ទំ បាសាទំ ការាបេតុកាមា ហោតិ ហត្ថិនខកំ។ អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កិំ នុ ខោ ភគវតា បាសាទបរិភោគោ អនុញ្ញាតោ កិំ អននុញ្ញាតោ’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សព្ពំ បាសាទបរិភោគ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស អយ្យិកា កាលង្កតា ហោតិ។ តស្ស កាលង្កិរិយាយ សង្ឃស្ស ពហុំ អកប្បិយភណ្ឌំ ឧប្បន្នំ ហោតិ, សេយ្យថិទំ – អាសន្ទិ, បល្លង្កោ, គោនកោ , ចិត្តកោ, បដិកា, បដលិកា, តូលិកា, វិកតិកា, ឧទ្ទលោមី, ឯកន្តលោមី, កដ្ដិស្សំ, កោសេយ្យំ, កុត្តកំ, ហត្ថត្ថរំ, អស្សត្ថរំ, រថត្ថរំ, អជិនប្បវេណិ, កទលិមិគប្បវរបច្ចត្ថរណំ, សឧត្តរច្ឆទំ, ឧភតោលោហិតកូបធានំ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាសន្ទិយា បាទេ ឆិន្ទិត្វា បរិភុញ្ជិតុំ, បល្លង្កស្ស វាឡេ ភិន្ទិត្វា បរិភុញ្ជិតុំ, តូលិកំ វិជដេត្វា ពិព្ពោហនំ កាតុំ, អវសេសំ ភូមត្ថរណំ សុម្មត្ថរណំ (សី. ស្យា.) កាតុ’’ន្តិ។
អវិស្សជ្ជិយវត្ថុ
៣២១. តេន ខោ បន សមយេន សាវត្ថិយា អវិទូរេ អញ្ញតរស្មិំ គាមកាវាសេ អាវាសិកា ភិក្ខូ ឧបទ្ទុតា ហោន្តិ អាគន្តុកគមិកានំ ភិក្ខូនំ សេនាសនំ បញ្ញបេន្តា។ អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘ឯតរហិ ខោ មយំ, អាវុសោ, ឧបទ្ទុតា អាគន្តុកគមិកានំ ភិក្ខូនំ សេនាសនំ បញ្ញបេន្តា។ ហន្ទ មយំ, អាវុសោ, សព្ពំ សង្ឃិកំ សេនាសនំ ឯកស្ស ទេម។ តស្ស សន្តកំ បរិភុញ្ជិស្សាមា’’តិ។ តេ សព្ពំ សង្ឃិកំ សេនាសនំ ឯកស្ស អទំសុ។ អាគន្តុកា ភិក្ខូ តេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘អម្ហាកំ, អាវុសោ, សេនាសនំ បញ្ញាបេថា’’តិ។ ‘‘នត្ថាវុសោ, សង្ឃិកំ សេនាសនំ; សព្ពំ អម្ហេហិ ឯកស្ស ទិន្ន’’ន្តិ។ ‘‘កិំ បន តុម្ហេ, អាវុសោ, សង្ឃិកំ សេនាសនំ វិស្សជ្ជេថា’’តិ? ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ។ យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ.… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភិក្ខូ សង្ឃិកំ សេនាសនំ វិស្សជ្ជេស្សន្តី’’តិ វិស្សជ្ជិស្សន្តីតិ (ក.)! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ.… ‘‘សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ សង្ឃិកំ សេនាសនំ វិស្សជ្ជេន្តី’’តិ? ‘‘សច្ចំ ភគវា’’តិ។ វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ.… ‘‘កថញ្ហិ នាម តេ, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសា សង្ឃិកំ សេនាសនំ វិស្សជ្ជេស្សន្តិ? នេតំ, ភិក្ខវេ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ.… វិគរហិត្វា…បេ.… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ –
‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, អវិស្សជ្ជិយានិ, ន វិស្សជ្ជេតព្ពានិ ន វិស្សជ្ជិតព្ពានិ (ក.), សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា។ វិស្សជ្ជិតានិបិ អវិស្សជ្ជិតានិ ហោន្តិ។ យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស។ កតមានិ បញ្ច? អារាមោ, អារាមវត្ថុ – ឥទំ បឋមំ អវិស្សជ្ជិយំ, ន វិស្សជ្ជេតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា។ វិស្សជ្ជិតម្បិ អវិស្សជ្ជិតំ ហោតិ។ យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស។
‘‘វិហារោ, វិហារវត្ថុ – ឥទំ ទុតិយំ អវិស្សជ្ជិយំ, ន វិស្សជ្ជេតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គល្លេន វា។ វិស្សជ្ជិតម្បិ អវិស្សជ្ជិតំ ហោតិ។ យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស។
‘‘មញ្ចោ, បីឋំ, ភិសិ, ពិព្ពោហនំ – ឥទំ តតិយំ អវិស្សជ្ជិយំ, ន វិស្សជ្ជេតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា។ វិស្សជ្ជិតម្បិ អវិស្សជ្ជិតំ ហោតិ។ យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស។
‘‘លោហកុម្ភី , លោហភាណកំ, លោហវារកោ, លោហកដាហំ, វាសិ, បរសុ ផរសុ (សី. ស្យា. ក.), កុឋារី កុធារី (ក.), កុទាលោ, និខាទនំ – ឥទំ ចតុត្ថំ អវិស្សជ្ជិយំ, ន វិស្សជ្ជេតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា។ វិស្សជ្ជិតម្បិ អវិស្សជ្ជិតំ ហោតិ។ យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស។
‘‘វល្លិ, វេឡុ, មុញ្ជំ, បព្ពជំ ពព្ពជំ (សី.), តិណំ, មត្តិកា, ទារុភណ្ឌំ, មត្តិកាភណ្ឌំ – ឥទំ បញ្ចមំ អវិស្សជ្ជិយំ, ន វិស្សជ្ជេតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា។ វិស្សជ្ជិតម្បិ អវិស្សជ្ជិតំ ហោតិ។ យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស។ ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អវិស្សជ្ជិយានិ, ន វិស្សជ្ជេតព្ពានិ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា។ វិស្សជ្ជិតានិបិ អវិស្សជ្ជិតានិ ហោន្តិ។ យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិ។
អវេភង្គិយវត្ថុ
៣២២. អថ ខោ ភគវា សាវត្ថិយំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន កីដាគិរិ តេន ចារិកំ បក្កាមិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ សារិបុត្តមោគ្គល្លានេហិ ច។ អស្សោសុំ ខោ អស្សជិបុនព្ពសុកា ភិក្ខូ – ‘‘ភគវា កិរ កីដាគិរិំ អាគច្ឆតិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ សារិបុត្តមោគ្គល្លានេហិ ច’’។ ‘‘ហន្ទ មយំ, អាវុសោ, សព្ពំ សង្ឃិកំ សេនាសនំ ភាជេម។ បាបិច្ឆា សារិបុត្តមោគ្គល្លានា, បាបិកានំ ឥច្ឆានំ វសំ គតា; ន មយំ តេសំ សេនាសនំ បញ្ញបេស្សាមា’’តិ, តេ សព្ពំ សង្ឃិកំ សេនាសនំ ភាជេសុំ។ អថ ខោ ភគវា អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន កីដាគិរិ តទវសរិ។ អថ ខោ ភគវា សម្ពហុលេ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘គច្ឆថ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ; អស្សជិបុនព្ពសុកេ ភិក្ខូ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទេថ – ‘ភគវា, អាវុសោ, អាគច្ឆតិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ សារិបុត្តមោគ្គល្លានេហិ ច។ ភគវតោ ច, អាវុសោ, សេនាសនំ បញ្ញបេថ, ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច, សារិបុត្តមោគ្គល្លានានញ្ចា’’’តិ។ ‘‘ឯវំ ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យេន អស្សជិបុនព្ពសុកា ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា អស្សជិបុនព្ពសុកេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘ភគវា, អាវុសោ, អាគច្ឆតិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ សារិបុត្តមោគ្គល្លានេហិ ច ។ ភគវតោ ច, អាវុសោ, សេនាសនំ បញ្ញបេថ, ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច, សារិបុត្តមោគ្គល្លានានញ្ចា’’តិ។ ‘‘នត្ថាវុសោ, សង្ឃិកំ សេនាសនំ។ សព្ពំ អម្ហេហិ ភាជិតំ។ ស្វាគតំ, អាវុសោ, ភគវតោ។ យស្មិំ វិហារេ ភគវា ឥច្ឆិស្សតិ តស្មិំ វិហារេ វសិស្សតិ។ បាបិច្ឆា សារិបុត្តមោគ្គល្លានា, បាបិកានំ ឥច្ឆានំ វសំ គតា។ ន មយំ តេសំ សេនាសនំ បញ្ញបេស្សាមា’’តិ។ ‘‘កិំ បន តុម្ហេ, អាវុសោ, សង្ឃិកំ សេនាសនំ ភាជិត្ថា’’តិ? ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ។ យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ.… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អស្សជិបុនព្ពសុកា ភិក្ខូ សង្ឃិកំ សេនាសនំ ភាជេស្សន្តី’’តិ! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ.… សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ…បេ.… ‘‘សច្ចំ ភគវា’’តិ។ វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ.… ‘‘កថញ្ហិ នាម តេ, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសា សង្ឃិកំ សេនាសនំ ភាជេស្សន្តិ? នេតំ, ភិក្ខវេ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ.… វិគរហិត្វា…បេ.… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ –
‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, អវេភង្គិយានិ អវេភង្គិកានិ (ក.), ន វិភជិតព្ពានិ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា។ វិភត្តានិបិ អវិភត្តានិ ហោន្តិ។ យោ វិភជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស។ កតមានិ បញ្ច? អារាមោ, អារាមវត្ថុ – ឥទំ បឋមំ អវេភង្គិយំ, ន វិភជិតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា។ វិភត្តម្បិ អវិភត្តំ ហោតិ។ យោ វិភជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស។
‘‘វិហារោ, វិហារវត្ថុ – ឥទំ ទុតិយំ អវេភង្គិយំ, ន វិភជិតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា។ វិភត្តម្បិ អវិភត្តំ ហោតិ។ យោ វិភជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស។
‘‘មញ្ចោ, បីឋំ, ភិសិ, ពិព្ពោហនំ – ឥទំ តតិយំ អវេភង្គិយំ, ន វិភជិតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា។ វិភត្តម្បិ អវិភត្តំ ហោតិ។ យោ វិភជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស។
‘‘លោហកុម្ភី, លោហភាណកំ, លោហវារកោ, លោហកដាហំ, វាសី, បរសុ, កុឋារី, កុទាលោ, និខាទនំ – ឥទំ ចតុត្ថំ អវេភង្គិយំ, ន វិភជិតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា។ វិភត្តម្បិ អវិភត្តំ ហោតិ។ យោ វិភជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស។
‘‘វល្លី, វេឡុ, មុញ្ជំ, បព្ពជំ, តិណំ, មត្តិកា, ទារុភណ្ឌំ, មត្តិកាភណ្ឌំ – ឥទំ បញ្ចមំ អវេភង្គិយំ, ន វិភជិតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា។ វិភត្តម្បិ អវិភត្តំ ហោតិ។ យោ វិភជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស។ ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អវេភង្គិយានិ, ន វិភជិតព្ពានិ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា។ វិភត្តានិបិ អវិភត្តានិ ហោន្តិ។ យោ វិភជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិ។
នវកម្មទានកថា
៣២៣. អថ ខោ ភគវា កីដាគិរិស្មិំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន អាឡវី តេន ចារិកំ បក្កាមិ។ អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន អាឡវី តទវសរិ។ តត្រ សុទំ ភគវា អាឡវិយំ វិហរតិ អគ្គាឡវេ ចេតិយេ។ តេន ខោ បន សមយេន អាឡវកា អាឡវិកា (ស្យា. ក.) ភិក្ខូ ឯវរូបានិ នវកម្មានិ ទេន្តិ – បិណ្ឌនិក្ខេបនមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; កុដ្ដលេបនមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; ទ្វារដ្ឋបនមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; អគ្គឡវដ្ដិករណមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; អាលោកសន្ធិករណមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; សេតវណ្ណករណមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; កាឡវណ្ណករណមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; គេរុកបរិកម្មករណមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; ឆាទនមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; ពន្ធនមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; ភណ្ឌិកាដ្ឋបនមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; ខណ្ឌផុល្លបដិសង្ខរណមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; បរិភណ្ឌករណមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; វីសតិវស្សិកម្បិ នវកម្មំ ទេន្តិ; តិំសវស្សិកម្បិ នវកម្មំ ទេន្តិ; យាវជីវិកម្បិ នវកម្មំ ទេន្តិ; ធូមកាលិកម្បិ បរិយោសិតំ វិហារំ នវកម្មំ ទេន្តិ។ យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ.… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាឡវកា ភិក្ខូ ឯវរូបានិ នវកម្មានិ ទស្សន្តិ – បិណ្ឌនិក្ខេបនមត្តេនបិ នវកម្មំ ទស្សន្តិ; កុដ្ដលេបនមត្តេនបិ… ទ្វារដ្ឋបនមត្តេនបិ … អគ្គឡវដ្ដិករណមត្តេនបិ… អាលោកសន្ធិករណមត្តេនបិ… សេតវណ្ណករណមត្តេនបិ… កាឡវណ្ណករណមត្តេនបិ… គេរុកបរិកម្មករណមត្តេនបិ… ឆាទេនមត្តេនបិ… ពន្ធនមត្តេនបិ… ភណ្ឌិកាឡបនមត្តេនបិ… ខណ្ឌផុល្លបដិសង្ខរណមត្តេនបិ… បរិភណ្ឌករណមត្តេនបិ… វិសតិវស្សិកម្បិ… តិំសវស្សិកម្បិ… យាវជីវិកម្បិ… ធូមកាលិកម្បិ បរិយោសិតំ វិហារំ នវកម្មំ ទស្សន្តី’’តិ! ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ.… សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ…បេ.… ‘‘សច្ចំ ភគវា’’តិ…បេ.… វិគរហិត្វា…បេ.… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ន, ភិក្ខវេ, បិណ្ឌនិក្ខេបនមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ; ន កុដ្ដលេបនមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ ន ទ្វារដ្ឋបនមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ ន អគ្គឡវដ្ដិករណមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ ន អាលោកសន្ធិករណមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ ន សេតវណ្ណករណមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ ន កាឡវណ្ណករណមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ ន គេរុកបរិកម្មករណមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ ន ឆាទេនមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ ន ពន្ធនមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ ន ភណ្ឌិកាឡបនមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ ន ខណ្ឌផុល្លបដិសង្ខរណមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ ន បរិភណ្ឌករណមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ ន វិសតិវស្សិកំ នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ ន តិំសវស្សិកំ នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ ន យាវជីវិកំ នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ ន ធូមកាលិកម្បិ បរិយោសិតំ វិហារំ នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ យោ ទទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អកតំ វា វិប្បកតំ វា នវកម្មំ ទាតុំ, ខុទ្ទកេ វិហារេ កម្មំ ឱលោកេត្វា ឆប្បញ្ចវស្សិកំ នវកម្មំ ទាតុំ, អឌ្ឍយោគេ កម្មំ ឱលោកេត្វា សត្តដ្ឋវស្សិកំ នវកម្មំ ទាតុំ, មហល្លកេ វិហារេ បាសាទេ វា កម្មំ ឱលោកេត្វា ទសទ្វាទសវស្សិកំ នវកម្មំ ទាតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ សព្ពេ វិហារេ នវកម្មំ ទេន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, សព្ពេ វិហារេ នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ យោ ទទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ឯកស្ស ទ្វេ ទេន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឯកស្ស ទ្វេ ទាតព្ពា។ យោ ទទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ នវកម្មំ គហេត្វា អញ្ញំ វាសេន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, នវកម្មំ គហេត្វា អញ្ញោ វាសេតព្ពោ។ យោ វាសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ នវកម្មំ គហេត្វា សង្ឃិកំ បដិពាហេន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, នវកម្មំ គហេត្វា សង្ឃិកំ បដិពាហិតព្ពំ។ យោ បដិពាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឯកំ វរសេយ្យំ គហេតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ និស្សីមេ ឋិតស្ស នវកម្មំ ទេន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, និស្សីមេ ឋិតស្ស នវកម្មំ ទាតព្ពំ។ យោ ទទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ នវកម្មំ គហេត្វា សព្ពកាលំ បដិពាហន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, នវកម្មំ គហេត្វា សព្ពកាលំ បដិពាហិតព្ពំ។ យោ បដិពាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វស្សានំ តេមាសំ បដិពាហិតុំ, ឧតុកាលំ បន ន បដិពាហិតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ នវកម្មំ គហេត្វា បក្កមន្តិបិ, វិព្ភមន្តិបិ, កាលម្បិ ករោន្តិ; សាមណេរាបិ បដិជានន្តិ; សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកាបិ បដិជានន្តិ; អន្តិមវត្ថុំ អជ្ឈាបន្នកាបិ បដិជានន្តិ; ឧម្មត្តកាបិ បដិជានន្តិ; ខិត្តចិត្តាបិ បដិជានន្តិ; វេទនាដ្ដាបិ បដិជានន្តិ; អាបត្តិយា អទស្សនេ ឧក្ខិត្តកាបិ បដិជានន្តិ; អាបត្តិយា អប្បដិកម្មេ ឧក្ខិត្តកាបិ បដិជានន្តិ; បាបិកាយ ទិដ្ឋិយា អប្បដិនិស្សគ្គេ ឧក្ខិត្តកាបិ បដិជានន្តិ; បណ្ឌកាបិ បដិជានន្តិ; ថេយ្យសំវាសកាបិ បដិជានន្តិ; តិត្ថិយបក្កន្តកាបិ
បដិជានន្តិ; តិរច្ឆានគតាបិ បដិជានន្តិ; មាតុឃាតកាបិ បដិជានន្តិ; បិតុឃាតកាបិ បដិជានន្តិ ; អរហន្តឃាតកាបិ បដិជានន្តិ; ភិក្ខុនិទូសកាបិ បដិជានន្តិ; សង្ឃភេទកាបិ បដិជានន្តិ; លោហិតុប្បាទកាបិ បដិជានន្តិ; ឧភតោព្យញ្ជនកាបិ បដិជានន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។
‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នវកម្មំ គហេត្វា បក្កមតិ – មា សង្ឃស្ស ហាយីតិ អញ្ញស្ស ទាតព្ពំ។
‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នវកម្មំ គហេត្វា វិព្ភមតិ…បេ.… កាលង្ករោតិ, សាមណេរោ បដិជានាតិ, សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកោ បដិជានាតិ, អន្តិមវត្ថុំ អជ្ឈាបន្នកោ បដិជានាតិ, ឧម្មត្តកោ បដិជានាតិ, ខិត្តចិត្តោ បដិជានាតិ, វេទនាដ្ដោ បដិជានាតិ, អាបត្តិយា អទស្សនេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ, អាបត្តិយា អប្បដិកម្មេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ, បាបិកាយ ទិដ្ឋិយា អប្បដិនិស្សគ្គេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ, បណ្ឌកោ បដិជានាតិ, ថេយ្យសំវាសកោ បដិជានាតិ, តិត្ថិយបក្កន្តកោ បដិជានាតិ, តិរច្ឆានគតោ បដិជានាតិ, មាតុឃាតកោ បដិជានាតិ, បិតុឃាតកោ បដិជានាតិ, អរហន្តឃាតកោ បដិជានាតិ, ភិក្ខុនីទូសកោ បដិជានាតិ, សង្ឃភេទកោ បដិជានាតិ, លោហិតុប្បាទកោ បដិជានាតិ, ឧភតោព្យញ្ជនកោ បដិជានាតិ – មា សង្ឃស្ស ហាយីតិ អញ្ញស្ស ទាតព្ពំ។
‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នវកម្មំ គហេត្វា វិប្បកតេ បក្កមតិ – មា សង្ឃស្ស ហាយីតិ អញ្ញស្ស ទាតព្ពំ។
‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នវកម្មំ គហេត្វា វិប្បកតេ វិព្ភមតិ…បេ.… ឧភតោព្យញ្ជនកោ បដិជានាតិ – មា សង្ឃស្ស ហាយីតិ អញ្ញស្ស ទាតព្ពំ។
‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នវកម្មំ គហេត្វា បរិយោសិតេ បក្កមតិ – តស្សេវេតំ។
‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នវកម្មំ គហេត្វា បរិយោសិតេ វិព្ភមតិ…បេ.… កាលង្ករោតិ, សាមណេរោ បដិជានាតិ, សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកោ បដិជានាតិ, អន្តិមវត្ថុំ អជ្ឈាបន្នកោ បដិជានាតិ – សង្ឃោ សាមី។
‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នវកម្មំ គហេត្វា បរិយោសិតេ ឧម្មត្តកោ បដិជានាតិ, ខិត្តចិត្តោ បដិជានាតិ, វេទនាដ្ដោ បដិជានាតិ, អាបត្តិយា អទស្សនេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ, អាបត្តិយា អប្បដិកម្មេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ, បាបិកាយ ទិដ្ឋិយា អប្បដិនិស្សគ្គេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ – តស្សេវេតំ។
‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នវកម្មំ គហេត្វា បរិយោសិតេ បណ្ឌកោ បដិជានាតិ, ថេយ្យសំវាសកោ បដិជានាតិ, តិត្ថិយបក្កន្តកោ បដិជានាតិ, តិរច្ឆានគតោ បដិជានាតិ, មាតុឃាតកោ បដិជានាតិ, បិតុឃាតកោ បដិជានាតិ, អរហន្តឃាតកោ បដិជានាតិ, ភិក្ខុនីទូសកោ បដិជានាតិ, សង្ឃភេទកោ បដិជានាតិ, លោហិតុប្បាទកោ បដិជានាតិ, ឧភតោព្យញ្ជនកោ បដិជានាតិ – សង្ឃោ សាមី’’តិ។
អញ្ញត្របរិភោគបដិក្ខេបាទិ
៣២៤. បារា. ១៥៧ តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ អញ្ញតរស្ស ឧបាសកស្ស វិហារបរិភោគំ សេនាសនំ អញ្ញត្រ បរិភុញ្ជន្តិ។ អថ ខោ សោ ឧបាសកោ ឧជ្ឈាយតិ ខិយ្យតិ វិបាចេតិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភទន្តា អញ្ញត្រ បរិភោគំ អញ្ញត្រ បរិភុញ្ជិស្សន្តី’’តិ! ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អញ្ញត្រ បរិភោគោ អញ្ញត្រ បរិភុញ្ជិតព្ពោ។ យោ បរិភុញ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ។
បារា. ១៥៧ តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ឧបោសថគ្គម្បិ សន្និសជ្ជម្បិ ហរិតុំ កុក្កុច្ចាយន្តា ឆមាយ និសីទន្តិ។ គត្តានិបិ ចីវរានិបិ បំសុកិតានិ ហោន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តាវកាលិកំ ហរិតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស មហាវិហារោ ឧន្ទ្រិយតិ។ ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា សេនាសនំ នាតិហរន្តិ នាភិហរន្តិ (ក.)។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គុត្តត្ថាយ ហរិតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស សេនាសនបរិក្ខារិកោ មហគ្ឃោ កម្ពលោ ឧប្បន្នោ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ផាតិកម្មត្ថាយ បរិវត្តេតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស សេនាសនបរិក្ខារិកំ មហគ្ឃំ ទុស្សំ ឧប្បន្នំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ផាតិកម្មត្ថាយ បរិវត្តេតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស អច្ឆចម្មំ ឧប្បន្នំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បាទបុញ្ឆនិំ កាតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស ចក្កលិកំ ឧប្បន្នំ ហោតិ ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បាទបុញ្ឆនិំ កាតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស ចោឡកំ ឧប្បន្នំ ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បាទបុញ្ឆនិំ កាតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ អធោតេហិ បាទេហិ សេនាសនំ អក្កមន្តិ។ សេនាសនំ ទុស្សតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អធោតេហិ បាទេហិ សេនាសនំ អក្កមិតព្ពំ។ យោ អក្កមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ អល្លេហិ បាទេហិ សេនាសនំ អក្កមន្តិ។ សេនាសនំ ទុស្សតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អល្លេហិ បាទេហិ សេនាសនំ អក្កមិតព្ពំ។ យោ អក្កមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ សឧបាហនា សេនាសនំ អក្កមន្តិ។ សេនាសនំ ទុស្សតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, សឧបាហនេន សេនាសនំ អក្កមិតព្ពំ។ យោ អក្កមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ បរិកម្មកតាយ ភូមិយា និដ្ឋុភន្តិ។ វណ្ណោ ទុស្សតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន , ភិក្ខវេ, បរិកម្មកតាយ ភូមិយា និដ្ឋុភិតព្ពំ។ យោ និដ្ឋុភេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ខេឡមល្លក’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន មញ្ចបាទាបិ បីឋបាទាបិ បរិកម្មកតំ ភូមិំ វិលិខន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចោឡកេន បលិវេឋេតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ បរិកម្មកតំ ភិត្តិំ អបស្សេន្តិ។ វណ្ណោ ទុស្សតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, បរិកម្មកតា ភិត្តិ អបស្សេតព្ពា។ យោ អបស្សេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អបស្សេនផលក’’ន្តិ។ អបស្សេនផលកំ ហេដ្ឋតោ ភូមិំ វិលិខតិ, ឧបរិតោ ភិត្តិញ្ច។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ហេដ្ឋតោ ច ឧបរិតោ ច ចោឡកេន បលិវេឋេតុ’’ន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ធោតបាទកា និបជ្ជិតុំ កុក្កុច្ចាយន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បច្ចត្ថរិត្វា និបជ្ជិតុ’’ន្តិ។
សង្ឃភត្តាទិអនុជាននំ
៣២៥. អថ ខោ ភគវា អាឡវិយំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន រាជគហំ តេន ចារិកំ បក្កាមិ។ អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន រាជគហំ តទវសរិ។ តត្រ សុទំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ។ តេន ខោ បន សមយេន រាជគហំ ទុព្ភិក្ខំ ហោតិ។ មនុស្សា ន សក្កោន្តិ សង្ឃភត្តំ កាតុំ; ឥច្ឆន្តិ ឧទ្ទេសភត្តំ និមន្តនំ សលាកភត្តំ បក្ខិកំ ឧបោសថិកំ បាដិបទិកំ កាតុំ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សង្ឃភត្តំ ឧទ្ទេសភត្តំ និមន្តនំ សលាកភត្តំ បក្ខិកំ ឧបោសថិកំ បាដិបទិក’’ន្តិ។
ភត្តុទ្ទេសកសម្មុតិ
៣២៦. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ អត្តនោ វរភត្តានិ គហេត្វា លាមកានិ ភត្តានិ ភិក្ខូនំ ទេន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតំ ភិក្ខុំ ភត្តុទ្ទេសកំ សម្មន្និតុំ – យោ ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន មោហាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ភយាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ឧទ្ទិដ្ឋានុទ្ទិដ្ឋញ្ច ជានេយ្យ។ ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពោ។ បឋមំ ភិក្ខុ យាចិតព្ពោ, យាចិត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ភត្តុទ្ទេសកំ សម្មន្នេយ្យ។ ឯសា ញត្តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ភត្តុទ្ទេសកំ សម្មន្នតិ។ យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ភត្តុទ្ទេសកស្ស សម្មុតិ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ។
‘‘សម្មតោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ ភត្តុទ្ទេសកោ។ ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ។
អថ ខោ ភត្តុទ្ទេសកានំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កថំ នុ ខោ ភត្តំ ឧទ្ទិសិតព្ព’’ន្តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សលាកាយ វា បដ្ដិកាយ វា បដិកាយ វា (ស្យា.) ឧបនិពន្ធិត្វា ឱបុញ្ជិត្វា ភត្តំ ឧទ្ទិសិតុ’’ន្តិ។
សេនាសនបញ្ញាបកាទិសម្មុតិ
៣២៧. តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស សេនាសនបញ្ញាបកោ ន ហោតិ…បេ.… ភណ្ឌាគារិកោ ន ហោតិ…បេ.… ចីវរប្បដិគ្គាហកោ ន ហោតិ…បេ.… ចីវរភាជកោ ន ហោតិ…បេ.… យាគុភាជកោ ន ហោតិ…បេ.… ផលភាជកោ ន ហោតិ…បេ.… ខជ្ជកភាជកោ ន ហោតិ។ ខជ្ជកំ អភាជិយមានំ នស្សតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតំ ភិក្ខុំ ខជ្ជកភាជកំ សម្មន្និតុំ – យោ ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន មោហាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ភយាគតិំ គច្ឆេយ្យ , ភាជិតាភាជិតញ្ច ជានេយ្យ។ ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពោ។ បឋមំ ភិក្ខុ យាចិតព្ពោ, យាចិត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ខជ្ជកភាជកំ សម្មន្នេយ្យ។ ឯសា ញត្តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ខជ្ជកភាជកំ សម្មន្នតិ ។ យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ខជ្ជកភាជកស្ស សម្មុតិ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ។
‘‘សម្មតោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ ខជ្ជកភាជកោ។ ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ។
អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកសម្មុតិ
៣២៨. តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស ភណ្ឌាគារេ អប្បមត្តកោ បរិក្ខារោ ឧប្បន្នោ ឧស្សន្នោ (ស្យា.) ហោតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតំ ភិក្ខុំ អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកំ សម្មន្និតុំ – យោ ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន មោហាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ភយាគតិំ គច្ឆេយ្យ, វិស្សជ្ជិតាវិស្សជ្ជិតញ្ច ជានេយ្យ។ ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពោ។ បឋមំ ភិក្ខុ យាចិតព្ពោ, យាចិត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកំ សម្មន្នេយ្យ។ ឯសា ញត្តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកំ សម្មន្នតិ។ យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកស្ស សម្មុតិ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ។
‘‘សម្មតោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកោ។ ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី , ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ។
តេន អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកេន ភិក្ខុនា ឯកា ឯកេកា (សី.) សូចិ ទាតព្ពា, សត្ថកំ ទាតព្ពំ, ឧបាហនា ទាតព្ពា, កាយពន្ធនំ ទាតព្ពំ, អំសពន្ធកោ ទាតព្ពោ, បរិស្សាវនំ ទាតព្ពំ, ធម្មករណោ ទាតព្ពោ, កុសិ ទាតព្ពា, អឌ្ឍកុសិ ទាតព្ពា, មណ្ឌលំ ទាតព្ពំ, អឌ្ឍមណ្ឌលំ ទាតព្ពំ, អនុវាតោ ទាតព្ពោ, បរិភណ្ឌំ ទាតព្ពំ។ សចេ ហោតិ សង្ឃស្ស សប្បិ វា តេលំ វា មធុ វា ផាណិតំ វា, សកិំ បដិសាយិតុំ ទាតព្ពំ។ សចេ បុនបិ អត្ថោ ហោតិ, បុនបិ ទាតព្ពំ។
សាដិយគ្គាហាបកាទិសម្មុតិ
៣២៩. តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស សាដិយគ្គាហាបកោ ន ហោតិ…បេ.… បត្តគ្គាហាបកោ ន ហោតិ…បេ.… អារាមិកបេសកោ ន ហោតិ…បេ.… សាមណេរបេសកោ ន ហោតិ។ សាមណេរា អបេសិយមានា កម្មំ ន ករោន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតំ ភិក្ខុំ សាមណេរបេសកំ សម្មន្និតុំ – យោ ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន មោហាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ភយាគតិំ គច្ឆេយ្យ, បេសិតាបេសិតញ្ច ជានេយ្យ។ ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពោ។ បឋមំ ភិក្ខុ យាចិតព្ពោ, យាចិត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ សាមណេរបេសកំ សម្មន្នេយ្យ។ ឯសា ញត្តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ សាមណេរបេសកំ សម្មន្នតិ។ យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ សាមណេរបេសកស្ស សម្មុតិ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ។
‘‘សម្មតោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ សាមណេរបេសកោ។ ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ។
តតិយភាណវារោ និដ្ឋិតោ។
សេនាសនក្ខន្ធកោ ឆដ្ឋោ។
តស្សុទ្ទានំ –
វិហារំ ពុទ្ធសេដ្ឋេន, អបញ្ញត្តំ តទា អហុ;
តហំ តហំ និក្ខមន្តិ, វាសា តេ ជិនសាវកា។
សេដ្ឋី គហបតិ ទិស្វា, ភិក្ខូនំ ឥទមព្រវិ;
ការាបេយ្យំ វសេយ្យាថ, បដិបុច្ឆិំសុ នាយកំ។
វិហារំ អឌ្ឍយោគញ្ច, បាសាទំ ហម្មិយំ គុហំ;
បញ្ចលេណំ អនុញ្ញាសិ, វិហារេ សេដ្ឋិ ការយិ។
ជនោ វិហារំ ការេតិ, អកវាដំ អសំវុតំ;
កវាដំ បិដ្ឋសង្ឃាដំ, ឧទុក្ខលញ្ច ឧត្តរិ។
អាវិញ្ឆនច្ឆិទ្ទំ រជ្ជុំ, វដ្ដិញ្ច កបិសីសកំ;
សូចិឃដិតាឡច្ឆិទ្ទំ , លោហកដ្ឋវិសាណកំ។
យន្តកំ សូចិកញ្ចេវ, ឆទនំ ឧល្លិត្តាវលិត្តំ;
វេទិជាលសលាកញ្ច, ចក្កលិ សន្ថរេន ច។
មិឌ្ឍិ ពិទលមញ្ចញ្ច, សោសានិកមសារកោ;
ពុន្ទិកុឡិរបាទញ្ច, អាហច្ចាសន្ទិ ឧច្ចកេ។
សត្តង្គោ ច ភទ្ទបីឋំ, បីឋកេឡកបាទកំ;
អាមលាផលកា កោច្ឆា, បលាលបីឋមេវ ច។
ឧច្ចាហិបដិបាទកា, អដ្ឋង្គុលិ ច បាទកា;
សុត្តំ អដ្ឋបទំ ចោឡំ, តូលិកំ អឌ្ឍកាយិកំ។
គិរគ្គោ ភិសិយោ ចាបិ, ទុស្សំ សេនាសនម្បិ ច;
ឱនទ្ធំ ហេដ្ឋា បតតិ, ឧប្បាដេត្វា ហរន្តិ ច។
ភត្តិញ្ច ហត្ថភត្តិញ្ច, អនុញ្ញាសិ តថាគតោ;
តិត្ថិយា វិហារេ ចាបិ, ថុសំ សណ្ហញ្ច មត្តិកា។
ឥក្កាសំ បាណិកំ កុណ្ឌំ, សាសបំ សិត្ថតេលកំ;
ឧស្សន្នេ បច្ចុទ្ធរិតុំ, ផរុសំ គណ្ឌុមត្តិកំ។
ឥក្កាសំ បដិភានញ្ច, នីចា ចយោ ច អារុហំ;
បរិបតន្តិ អាឡកា, អឌ្ឍកុដ្ដំ តយោ បុន។
ខុទ្ទកេ កុដ្ដបាទោ ច, ឱវស្សតិ សរំ ខិលំ;
ចីវរវំសំ រជ្ជុញ្ច, អាឡិន្ទំ កិដិកេន ច។
អាលម្ពនំ តិណចុណ្ណំ, ហេដ្ឋាមគ្គេ នយំ ករេ;
អជ្ឈោកាសេ ឱតប្បតិ, សាលំ ហេដ្ឋា ច ភាជនំ។
វិហារោ កោដ្ឋកោ ចេវ, បរិវេណគ្គិសាលកំ;
អារាមេ ច បុន កោដ្ឋេ, ហេដ្ឋញ្ញេវ នយំ ករេ។
សុធំ អនាថបិណ្ឌិ ច, សទ្ធោ សីតវនំ អគា;
ទិដ្ឋធម្មោ និមន្តេសិ, សហ សង្ឃេន នាយកំ។
អាណាបេសន្តរាមគ្គេ, អារាមំ ការយី គណោ;
វេសាលិយំ នវកម្មំ, បុរតោ ច បរិគ្គហិ។
កោ អរហតិ ភត្តគ្គេ, តិត្តិរញ្ច អវន្ទិយា;
បរិគ្គហិតន្តរឃរា, តូលោ សាវត្ថិ ឱសរិ។
បតិដ្ឋាបេសិ អារាមំ, ភត្តគ្គេ ច កោលាហលំ;
គិលានា វរសេយ្យា ច, លេសា សត្តរសា តហិំ។
កេន នុ ខោ កថំ នុ ខោ, វិហារគ្គេន ភាជយិ;
បរិវេណំ អនុភាគញ្ច, អកាមា ភាគំ នោ ទទេ។
និស្សីមំ សព្ពកាលញ្ច, គាហា សេនាសនេ តយោ;
ឧបនន្ទោ ច វណ្ណេសិ, ឋិតកា សមកាសនា។
សមានាសនិកា ភិន្ទិំសុ, តិវគ្គា ច ទុវគ្គិកំ;
អសមានាសនិកា ទីឃំ, សាឡិន្ទំ បរិភុញ្ជិតុំ។
អយ្យិកា ច អវិទូរេ, ភាជិតញ្ច កីដាគិរេ;
អាឡវី បិណ្ឌកកុដ្ដេហិ, ទ្វារអគ្គឡវដ្ដិកា។
អាលោកសេតកាឡញ្ច , គេរុឆាទនពន្ធនា;
ភណ្ឌិខណ្ឌបរិភណ្ឌំ, វីស តិំសា ច កាលិកា។
ឱសិតេ អកតំ វិប្បំ, ខុទ្ទេ ឆប្បញ្ចវស្សិកំ;
អឌ្ឍយោគេ ច សត្តដ្ឋ, មហល្លេ ទស ទ្វាទស។
សព្ពំ វិហារំ ឯកស្ស, អញ្ញំ វាសេន្តិ សង្ឃិកំ;
និស្សីមំ សព្ពកាលញ្ច, បក្កមិ វិព្ភមន្តិ ច។
កាលញ្ច សាមណេរញ្ច, សិក្ខាបច្ចក្ខអន្តិមំ;
ឧម្មត្តខិត្តចិត្តា ច, វេទនាបត្តិទស្សនា។
អប្បដិកម្មទិដ្ឋិយា, បណ្ឌកា ថេយ្យតិត្ថិយា;
តិរច្ឆានមាតុបិតុ, អរហន្តា ច ទូសកា។
ភេទកា លោហិតុប្បាទា, ឧភតោ ចាបិ ព្យញ្ជនកា;
មា សង្ឃស្ស បរិហាយិ, កម្មំ អញ្ញស្ស ទាតវេ។
វិប្បកតេ ច អញ្ញស្ស, កតេ តស្សេវ បក្កមេ;
វិព្ភមតិ កាលង្កតោ, សាមណេរោ ច ជាយតិ។
បច្ចក្ខាតោ ច សិក្ខាយ, អន្តិមជ្ឈាបន្នកោ យទិ;
សង្ឃោវ សាមិកោ ហោតិ, ឧម្មត្តខិត្តវេទនា។
អទស្សនាប្បដិកម្មេ, ទិដ្ឋិ តស្សេវ ហោតិ តំ;
បណ្ឌកោ ថេយ្យតិត្ថី ច, តិរច្ឆានមាតុបេត្តិកំ។
ឃាតកោ ទូសកោ ចាបិ, ភេទលោហិតព្យញ្ជនា;
បដិជានាតិ យទិ សោ, សង្ឃោវ ហោតិ សាមិកោ។
ហរន្តញ្ញត្រ កុក្កុច្ចំ, ឧន្ទ្រិយតិ ច កម្ពលំ;
ទុស្សញ្ច ចម្មចក្កលី, ចោឡកំ អក្កមន្តិ ច។
អល្លា ឧបាហនានិដ្ឋុ, លិខន្តិ អបស្សេន្តិ ច;
អបស្សេនំ លិខតេវ, ធោតបច្ចត្ថរេន ច។
រាជគហេ ន សក្កោន្តិ, លាមកំ ភត្តុទ្ទេសកំ;
កថំ នុ ខោ បញ្ញាបកំ, ភណ្ឌាគារិកសម្មុតិ។
បដិគ្គាហភាជកោ ចាបិ, យាគុ ច ផលភាជកោ;
ខជ្ជកភាជកោ ចេវ, អប្បមត្តកវិស្សជ្ជេ។
សាដិយគ្គាហាបកោ ចេវ, តថេវ បត្តគ្គាហកោ;
អារាមិកសាមណេរ, បេសកស្ស ច សម្មុតិ។
សព្ពាភិភូ លោកវិទូ, ហិតចិត្តោ វិនាយកោ;
លេណត្ថញ្ច សុខត្ថញ្ច, ឈាយិតុញ្ច វិបស្សិតុន្តិ។
សេនាសនក្ខន្ធកំ និដ្ឋិតំ។