១២. សត្តសតិកក្ខន្ធកំ
១. បឋមភាណវារោ
៤៤៦. តេន ខោ បន សមយេន វស្សសតបរិនិព្ពុតេ ភគវតិ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ វេសាលិយំ ទស វត្ថូនិ ទីបេន្តិ – កប្បតិ សិង្គិលោណកប្បោ, កប្បតិ ទ្វង្គុលកប្បោ, កប្បតិ គាមន្តរកប្បោ, កប្បតិ អាវាសកប្បោ, កប្បតិ អនុមតិកប្បោ, កប្បតិ អាចិណ្ណកប្បោ, កប្បតិ អមថិតកប្បោ, កប្បតិ ជឡោគិំ បាតុំ, កប្បតិ អទសកំ និសីទនំ, កប្បតិ ជាតរូបរជតន្តិ។
តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ វជ្ជីសុ ចារិកំ ចរមានោ យេន វេសាលី តទវសរិ។ តត្រ សុទំ អាយស្មា យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ។ តេន ខោ បន សមយេន វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ តទហុបោសថេ កំសបាតិំ កំសចាដិំ (ស្យា.) ឧទកេន បូរេត្វា មជ្ឈេ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ឋបេត្វា អាគតាគតេ វេសាលិកេ ឧបាសកេ ឯវំ វទន្តិ – ‘‘ទេថាវុសោ, សង្ឃស្ស កហាបណម្បិ អឌ្ឍម្បិ បាទម្បិ មាសករូបម្បិ។ ភវិស្សតិ សង្ឃស្ស បរិក្ខារេន ករណីយ’’ន្តិ។ ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ វេសាលិកេ ឧបាសកេ ឯតទវោច – ‘‘មាវុសោ, អទត្ថ សង្ឃស្ស កហាបណម្បិ អឌ្ឍម្បិ បាទម្បិ មាសករូបម្បិ។ ន កប្បតិ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ ជាតរូបរជតំ; ន សាទិយន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ; ន បដិគ្គណ្ហន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ; និក្ខិត្តមណិសុវណ្ណា សមណា សក្យបុត្តិយា អបេតជាតរូបរជតា’’តិ។ ឯវម្បិ ខោ វេសាលិកា ឧបាសកា អាយស្មតា យសេន កាកណ្ឌកបុត្តេន វុច្ចមានា អទំសុយេវ សង្ឃស្ស កហាបណម្បិ អឌ្ឍម្បិ បាទម្បិ មាសករូបម្បិ។
អថ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន តំ ហិរញ្ញំ ភិក្ខគ្គេន ភិក្ខុគ្គេន (ស្យា.) បដិវីសំ បដិវិំសំ (សី.), បដិវិសំ (ស្យា.) ឋបេត្វា ភាជេសុំ។ អថ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ យសំ កាកណ្ឌកបុត្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឯសោ តេ, អាវុសោ យស, ហិរញ្ញស្ស បដិវីសោ’’តិ។ ‘‘នត្ថិ, មេ អាវុសោ, ហិរញ្ញស្ស បដិវីសោ, នាហំ ហិរញ្ញំ សាទិយាមី’’តិ។ អថ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ – ‘‘អយំ អាវុសោ យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ ឧបាសកេ សទ្ធេ បសន្នេ អក្កោសតិ, បរិភាសតិ, អប្បសាទំ ករោតិ; ហន្ទស្ស មយំ បដិសារណីយកម្មំ ករោមា’’តិ តេ។ តស្ស បដិសារណីយកម្មំ អកំសុ។ អថ ខោ អាយស្មា យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ វេសាលិកេ វជ្ជិបុត្តកេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘ភគវតា, អាវុសោ, បញ្ញត្តំ – ‘បដិសារណីយកម្មកតស្ស ភិក្ខុនោ អនុទូតោ ទាតព្ពោ’តិ។ ទេថ មេ, អាវុសោ, អនុទូតំ ភិក្ខុ’’ន្តិ។
អថ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ ឯកំ ភិក្ខុំ សម្មន្និត្វា អាយស្មតោ យសស្ស កាកណ្ឌកបុត្តស្ស អនុទូតំ អទំសុ។ អថ ខោ អាយស្មា យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ អនុទូតេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ វេសាលិំ បវិសិត្វា វេសាលិកេ ឧបាសកេ ឯតទវោច – ‘‘អហំ កិរាយស្មន្តេ ឧបាសកេ សទ្ធេ បសន្នេ អក្កោសាមិ, បរិភាសាមិ, អប្បសាទំ ករោមិ; យោហំ អធម្មំ អធម្មោតិ វទាមិ, ធម្មំ ធម្មោតិ វទាមិ, អវិនយំ អវិនយោតិ វទាមិ, វិនយំ វិនយោតិ វទាមិ។
៤៤៧. ‘‘ឯកមិទំ, អាវុសោ, សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ។ តត្រ ខោ, អាវុសោ, ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – អ. និ. ៤.៥០ ‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, ចន្ទិមសូរិយានំ ឧបក្កិលេសា, យេហិ ឧបក្កិលេសេហិ ឧបក្កិលិដ្ឋា ចន្ទិមសូរិយា ន តបន្តិ, ន ភាសន្តិ, ន វិរោចន្តិ។ កតមេ ចត្តារោ? អព្ភំ, ភិក្ខវេ, ចន្ទិមសូរិយានំ ឧបក្កិលេសោ, យេន ឧបក្កិលេសេន ឧបក្កិលិដ្ឋា ចន្ទិមសូរិយា ន តបន្តិ, ន ភាសន្តិ ន វិរោចន្តិ។ មហិកា, ភិក្ខវេ, ចន្ទិមសូរិយានំ ឧបក្កិលេសោ, យេន ឧបក្កិលេសេន ឧបក្កិលិដ្ឋា ចន្ទិមសូរិយា ន តបន្តិ, ន ភាសន្តិ, ន វិរោចន្តិ, ធូមរជោ, ភិក្ខវេ, ចន្ទិមសូរិយានំ ឧបក្កិលេសោ, យេន ឧបក្កិលេសេន ឧបក្កិលិដ្ឋា ចន្ទិមសូរិយា ន តបន្តិ, ន ភាសន្តិ, ន វិរោចន្តិ។ រាហុ, ភិក្ខវេ, អសុរិន្ទោ ចន្ទិមសូរិយានំ ឧបក្កិលេសោ, យេន ឧបក្កិលេសេន ឧបក្កិលិដ្ឋា ចន្ទិមសូរិយា ន តបន្តិ, ន ភាសន្តិ, ន វិរោចន្តិ។ ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ ចន្ទិមសូរិយានំ ឧបក្កិលេសា, យេហិ ឧបក្កិលេសេហិ ឧបក្កិលិដ្ឋា ចន្ទិមសូរិយា ន តបន្តិ, ន ភាសន្តិ, ន វិរោចន្តិ។ ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោមេ សមណព្រាហ្មណានំ ឧបក្កិលេសា, យេហិ ឧបក្កិលេសេហិ ឧបក្កិលិដ្ឋា ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ន តបន្តិ, ន ភាសន្តិ, ន វិរោចន្តិ។ កតមេ ចត្តារោ? សន្តិ, ភិក្ខវេ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា សុរំ បិវន្តិ, មេរយំ បិវន្តិ, សុរាមេរយបានា អប្បដិវិរតា – អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ សមណព្រាហ្មណានំ ឧបក្កិលេសោ, យេន ឧបក្កិលេសេន ឧបក្កិលិដ្ឋា ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ន តបន្តិ, ន ភាសន្តិ, ន វិរោចន្តិ។ បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវន្តិ, មេថុនធម្មា អប្បដិវិរតា – អយំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ សមណព្រាហ្មណានំ ឧបក្កិលេសោ, យេន ឧបក្កិលេសេន ឧបក្កិលិដ្ឋា ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ន តបន្តិ, ន ភាសន្តិ, ន វិរោចន្តិ។ បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ជាតរូបរជតំ សាទិយន្តិ, ជាតរូបរជតប្បដិគ្គហណា អប្បដិវិរតា – អយំ, ភិក្ខវេ, តតិយោ សមណព្រាហ្មណានំ ឧបក្កិលេសោ, យេន ឧបក្កិលេសេន ឧបក្កិលិដ្ឋា ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ន តបន្តិ, ន ភាសន្តិ, ន វិរោចន្តិ។ បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា មិច្ឆាជីវេន ជីវិតំ កប្បេន្តិ; មិច្ឆាជីវា អប្បដិវិរតា – អយំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថោ សមណព្រាហ្មណានំ ឧបក្កិលេសោ, យេន ឧបក្កិលេសេន ឧបក្កិលិដ្ឋា ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ន តបន្តិ, ន ភាសន្តិ, ន វិរោចន្តិ។ ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ សមណព្រាហ្មណានំ ឧបក្កិលេសា, យេហិ ឧបក្កិលេសេហិ ឧបក្កិលិដ្ឋា ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ន តបន្តិ, ន ភាសន្តិ , ន វិរោចន្តិ’។ ‘‘ឥទមវោចាវុសោ, ភគវា។ ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –
‘‘រាគទោសបរិក្លិដ្ឋា, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា;
អវិជ្ជានិវុដា អវិជ្ជានីវុតា (ស្យា.) បោសា, បិយរូបាភិនន្ទិនោ។
‘‘សុរំ បិវន្តិ មេរយំ, បដិសេវន្តិ មេថុនំ;
រជតំ ជាតរូបញ្ច, សាទិយន្តិ អវិទ្ទសូ។
‘‘មិច្ឆាជីវេន ជីវន្តិ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា;
ឯតេ ឧបក្កិលេសា វុត្តា, ពុទ្ធេនាទិច្ចពន្ធុនា។
‘‘យេហិ ឧបក្កិលេសេហិ ឧបក្កិលិដ្ឋា, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា;
ន តបន្តិ ន ភាសន្តិ, អសុទ្ធា សរជា មគា។
‘‘អន្ធការេន ឱនទ្ធា, តណ្ហាទាសា សនេត្តិកា;
វឌ្ឍេន្តិ កដសិំ ឃោរំ, អាទិយន្តិ បុនព្ភវន្តិ។
‘‘ឯវំវាទី កិរាហំ អាយស្មន្តេ ឧបាសកេ សទ្ធេ បសន្នេ អក្កោសាមិ, បរិភាសាមិ, អប្បសាទំ ករោមិ; យោហំ អធម្មំ អធម្មោតិ វទាមិ, ធម្មំ ធម្មោតិ វទាមិ, អវិនយំ អវិនយោតិ វទាមិ, វិនយំ វិនយោតិ វទាមិ។
៤៤៨. សំ. និ. ៤.៣៦២ ឥទំ វត្ថុ អាគតំ ‘‘ឯកមិទំ, អាវុសោ, សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ។ តេន ខោ បន សមយេន រាជន្តេបុរេ រាជបរិសាយំ សន្និសិន្នានំ សន្និបតិតានំ អយមន្តរកថា ឧទបាទិ – ‘កប្បតិ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ ជាតរូបរជតំ; សាទិយន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ; បដិគ្គណ្ហន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជត’ន្តិ។ តេន ខោ បនាវុសោ សមយេន, មណិចូឡកោ គាមណី តស្សំ បរិសាយំ និសិន្នោ ហោតិ។ អថ ខោ, អាវុសោ, មណិចូឡកោ គាមណី តំ បរិសំ ឯតទវោច – ‘មា អយ្យា ឯវំ អវចុត្ថ។ ន កប្បតិ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ ជាតរូបរជតំ; ន សាទិយន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ; ន បដិគ្គណ្ហន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ; និក្ខិត្តមណិសុវណ្ណា សមណា សក្យបុត្តិយា អបេតជាតរូបរជតា’តិ។ អសក្ខិ ខោ, អាវុសោ, មណិចូឡកោ គាមណី តំ បរិសំ សញ្ញាបេតុំ។
‘‘អថ ខោ, អាវុសោ, មណិចូឡកោ គាមណី តំ បរិសំ សញ្ញាបេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ, អាវុសោ, មណិចូឡកោ គាមណី ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘ឥធ, ភន្តេ, រាជន្តេបុរេ រាជបរិសាយំ សន្និសិន្នានំ សន្និបតិតានំ អយមន្តរកថា ឧទបាទិ – កប្បតិ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ ជាតរូបរជតំ; សាទិយន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ; បដិគ្គណ្ហន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតន្តិ។ ឯវំ វុត្តេ អហំ ភន្តេ, តំ បរិសំ ឯតទវោចំ – មា អយ្យា ឯវំ អវចុត្ថ។ ន កប្បតិ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ ជាតរូបរជតំ; ន សាទិយន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ ; ន បដិគ្គណ្ហន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ; និក្ខិត្តមណិសុវណ្ណា សមណា សក្យបុត្តិយា អបេតជាតរូបរជតាតិ។ អសក្ខិំ ខោ អហំ, ភន្តេ, តំ បរិសំ សញ្ញាបេតុំ។ កច្ចាហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករមានោ វុត្តវាទី ចេវ ភគវតោ ហោមិ, ន ច ភគវន្តំ អភូតេន អព្ភាចិក្ខាមិ, ធម្មស្ស ចានុធម្មំ ព្យាករោមិ, ន ច កោចិ សហធម្មិកោ វាទានុវាទោ គារយ្ហំ ឋានំ អាគច្ឆតី’តិ? ‘តគ្ឃ ត្វំ, គាមណិ, ឯវំ ព្យាករមានោ វុត្តវាទី ចេវ មេ ហោសិ; ន ច មំ អភូតេន អព្ភាចិក្ខសិ បារា. ៥៨២, ធម្មស្ស ចានុធម្មំ ព្យាករោសិ, ន ច កោចិ សហធម្មិកោ វាទានុវាទោ គារយ្ហំ ឋានំ អាគច្ឆតិ។ ន ហិ, គាមណិ, កប្បតិ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ ជាតរូបរជតំ; ន សាទិយន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ; ន បដិគ្គណ្ហន្តិ សមណា សក្យបុត្តិយា ជាតរូបរជតំ; និក្ខិត្តមណិសុវណ្ណា សមណា សក្យបុត្តិយា អបេតជាតរូបរជតា។ យស្ស ខោ, គាមណិ, ជាតរូបរជតំ កប្បតិ, បញ្ចបិ តស្ស កាមគុណា កប្បន្តិ។ យស្ស បញ្ច កាមគុណា កប្បន្តិ ឯកំសេនេតំ, គាមណិ, ធារេយ្យាសិ – អស្សមណធម្មោ អសក្យបុត្តិយធម្មោតិ។ អបិ ចាហំ, គាមណិ, ឯវំ វទាមិ តិណំ តិណត្ថិកេន បរិយេសិតព្ពំ; ទារុ ទារុត្ថិកេន បរិយេសិតព្ពំ; សកដំ សកដត្ថិកេន បរិយេសិតព្ពំ; បុរិសោ បុរិសត្ថិកេន បរិយេសិតព្ពោ។ ន ត្វេវាហំ, គាមណិ, កេនចិ បរិយាយេន ជាតរូបរជតំ សាទិតព្ពំ បរិយេសិតព្ពន្តិ វទាមី’តិ។
‘‘ឯវំវាទី កិរាហំ អាយស្មន្តេ ឧបាសកេ សទ្ធេ បសន្នេ អក្កោសាមិ, បរិភាសាមិ, អប្បសាទំ ករោមិ; យោហំ អធម្មំ អធម្មោតិ វទាមិ, ធម្មំ ធម្មោតិ វទាមិ, អវិនយំ អវិនយោតិ វទាមិ, វិនយំ វិនយោតិ វទាមិ។
៤៤៩. ‘‘ឯកមិទំ, អាវុសោ, សមយំ ភគវា រាជគហេ អាយស្មន្តំ ឧបនន្ទំ សក្យបុត្តំ អារព្ភ ជាតរូបរជតំ បដិក្ខិបិ, សិក្ខាបទញ្ច បញ្ញបេសិ។ ឯវំវាទី កិរាហំ អាយស្មន្តេ ឧបាសកេ សទ្ធេ បសន្នេ អក្កោសាមិ, បរិភាសាមិ, អប្បសាទំ ករោមិ; យោហំ អធម្មំ អធម្មោតិ វទាមិ, ធម្មំ ធម្មោតិ វទាមិ, អវិនយំ អវិនយោតិ វទាមិ, វិនយំ វិនយោតិ វទាមី’’តិ។
ឯវំ វុត្តេ វេសាលិកា ឧបាសកា អាយស្មន្តំ យសំ កាកណ្ឌកបុត្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឯកោវ ភន្តេ, អយ្យោ យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ សមណោ សក្យបុត្តិយោ។ សព្ពេវិមេ អស្សមណា អសក្យបុត្តិយា។ វសតុ, ភន្តេ, អយ្យោ យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ វេសាលិយំ។ មយំ អយ្យស្ស យសស្ស កាកណ្ឌកបុត្តស្ស ឧស្សុក្កំ ករិស្សាម ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារាន’’ន្តិ។ អថ ខោ អាយស្មា យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ វេសាលិកេ ឧបាសកេ សញ្ញាបេត្វា អនុទូតេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ អារាមំ អគមាសិ។
អថ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ អនុទូតំ ភិក្ខុំ បុច្ឆិំសុ – ‘‘ខមាបិតាវុសោ, យសេន កាកណ្ឌកបុត្តេន វេសាលិកា ឧបាសកា’’តិ ? ‘‘ឧបាសកេហិ បាបិកំ នោ, អាវុសោ, កតំ។ ឯកោវ យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ សមណោ សក្យបុត្តិយោ កតោ។ សព្ពេវ មយំ អស្សមណា អសក្យបុត្តិយា កតា’’តិ។ អថ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ – ‘‘អយំ, អាវុសោ, យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ អម្ហេហិ អសម្មតោ គិហីនំ បកាសេសិ; ហន្ទស្ស មយំ ឧក្ខេបនីយកម្មំ ករោមា’’តិ។ តេ តស្ស ឧក្ខេបនីយកម្មំ កត្តុកាមា សន្និបតិំសុ។ អថ ខោ អាយស្មា យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ វេហាសំ អព្ភុគ្គន្ត្វា កោសម្ពិយំ បច្ចុដ្ឋាសិ។
៤៥០. អថ ខោ អាយស្មា យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ បាវេយ្យកានញ្ច បាឋេយ្យកានញ្ច (ស្យា.) អវន្តិទក្ខិណាបថកានញ្ច ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ – ‘‘អាគច្ឆន្តុ អាយស្មន្តា; ឥមំ អធិករណំ អាទិយិស្សាម។ បុរេ អធម្មោ ទិប្បតិ, ធម្មោ បដិពាហិយ្យតិ; អវិនយោ ទិប្បតិ, វិនយោ បដិពាហិយ្យតិ; បុរេ អធម្មវាទិនោ ពលវន្តោ ហោន្តិ, ធម្មវាទិនោ ទុព្ពលា ហោន្តិ; អវិនយវាទិនោ ពលវន្តោ ហោន្តិ, វិនយវាទិនោ ទុព្ពលា ហោន្តី’’តិ។
តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា សម្ភូតោ សាណវាសី អហោគង្គេ បព្ពតេ បដិវសតិ។ អថ ខោ អាយស្មា យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ យេន អហោគង្គោ បព្ពតោ, យេនាយស្មា សម្ភូតោ សាណវាសី តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ សម្ភូតំ សាណវាសិំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ អាយស្មន្តំ សម្ភូតំ សាណវាសិំ ឯតទវោច – ‘‘ឥមេ, ភន្តេ, វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ វេសាលិយំ ទស វត្ថូនិ ទីបេន្តិ – កប្បតិ សិង្គិលោណកប្បោ, កប្បតិ ទ្វង្គុលកប្បោ, កប្បតិ គាមន្តរកប្បោ, កប្បតិ អាវាសកប្បោ, កប្បតិ អនុមតិកប្បោ, កប្បតិ អាចិណ្ណកប្បោ, កប្បតិ អមថិតកប្បោ, កប្បតិ ជឡោគិំ បាតុំ, កប្បតិ អទសកំ និសីទនំ, កប្បតិ ជាតរូបរជតន្តិ។ ហន្ទ មយំ, ភន្តេ, ឥមំ អធិករណំ អាទិយិស្សាម។ បុរេ អធម្មោ ទិប្បតិ, ធម្មោ បដិពាហិយ្យតិ; អវិនយោ ទិប្បតិ, វិនយោ បដិពាហិយ្យតិ; បុរេ អធម្មវាទិនោ ពលវន្តោ ហោន្តិ, ធម្មវាទិនោ ទុព្ពលា ហោន្តិ; អវិនយវាទិនោ ពលវន្តោ ហោន្តិ, វិនយវាទិនោ ទុព្ពលា ហោន្តី’’តិ។ ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា សម្ភូតោ សាណវាសី អាយស្មតោ យសស្ស កាកណ្ឌកបុត្តស្ស បច្ចស្សោសិ។ អថ ខោ សដ្ឋិមត្តា បាវេយ្យកា ភិក្ខូ – សព្ពេ អារញ្ញិកា, សព្ពេ បិណ្ឌបាតិកា, សព្ពេ បំសុកូលិកា, សព្ពេ តេចីវរិកា, សព្ពេវ អរហន្តោ – អហោគង្គេ បព្ពតេ សន្និបតិំសុ។ អដ្ឋាសីតិមត្តា អវន្តិទក្ខិណាបថកា ភិក្ខូ – អប្បេកច្ចេ អារញ្ញិកា, អប្បេកច្ចេ បិណ្ឌបាតិកា, អប្បេកច្ចេ បំសុកូលិកា, អប្បេកច្ចេ តេចីវរិកា, សព្ពេវ អរហន្តោ – អហោគង្គេ បព្ពតេ សន្និបតិំសុ។ អថ ខោ ថេរានំ ភិក្ខូនំ មន្តយមានានំ ឯតទហោសិ – ‘‘ឥទំ ខោ អធិករណំ កក្ខឡញ្ច, វាឡញ្ច; កំ នុ ខោ មយំ បក្ខំ លភេយ្យាម, យេន មយំ ឥមស្មិំ អធិករណេ ពលវន្តតរា អស្សាមា’’តិ។
៤៥១. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា រេវតោ សោរេយ្យេ បដិវសតិ – ពហុស្សុតោ អាគតាគមោ ធម្មធរោ វិនយធរោ មាតិកាធរោ បណ្ឌិតោ វិយត្តោ មេធាវី លជ្ជី កុក្កុច្ចកោ សិក្ខាកាមោ។ អថ ខោ ថេរានំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘អយំ ខោ អាយស្មា រេវតោ សោរេយ្យេ បដិវសតិ – ពហុស្សុតោ អាគតាគមោ ធម្មធរោ វិនយធរោ មាតិកាធរោ បណ្ឌិតោ វិយត្តោ មេធាវី លជ្ជី កុក្កុច្ចកោ សិក្ខាកាមោ។ សចេ មយំ អាយស្មន្តំ រេវតំ បក្ខំ លភិស្សាម, ឯវំ មយំ ឥមស្មិំ អធិករណេ ពលវន្តតរា អស្សាមា’’តិ។ អស្សោសិ ខោ អាយស្មា រេវតោ – ទិព្ពាយ សោតធាតុយា វិសុទ្ធាយ អតិក្កន្តមានុសិកាយ – ថេរានំ ភិក្ខូនំ មន្តយមានានំ។ សុត្វានស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ឥទំ ខោ អធិករណំ កក្ខឡញ្ច វាឡញ្ច។ ន ខោ មេតំ បតិរូបំ យោហំ ឯវរូបេ អធិករណេ ឱសក្កេយ្យំ។ ឥទានិ ច បន តេ ភិក្ខូ អាគច្ឆិស្សន្តិ។ សោហំ តេហិ អាកិណ្ណោ ន ផាសុ គមិស្សាមិ។ យំនូនាហំ បដិកច្ចេវ គច្ឆេយ្យ’’ន្តិ។ អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ សោរេយ្យា សង្កស្សំ អគមាសិ។
អថ ខោ ថេរា ភិក្ខូ សោរេយ្យំ គន្ត្វា បុច្ឆិំសុ – ‘‘កហំ អាយស្មា រេវតោ’’តិ? តេ ឯវមាហំសុ – ‘‘ឯសាយស្មា រេវតោ សង្កស្សំ គតោ’’តិ។ អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ សង្កស្សា កណ្ណកុជ្ជំ កន្នកុជ្ជំ (សី.) អគមាសិ។ អថ ខោ ថេរា ភិក្ខូ សង្កស្សំ គន្ត្វា បុច្ឆិំសុ – ‘‘កហំ អាយស្មា រេវតោ’’តិ? តេ ឯវមាហំសុ – ‘‘ឯសាយស្មា រេវតោ កណ្ណកុជ្ជំ គតោ’’តិ។ អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ កណ្ណកុជ្ជា ឧទុម្ពរំ អគមាសិ។ អថ ខោ ថេរា ភិក្ខូ កណ្ណកុជ្ជំ គន្ត្វា បុច្ឆិំសុ – ‘‘កហំ អាយស្មា រេវតោ’’តិ? តេ ឯវមាហំសុ – ‘‘ឯសាយស្មា រេវតោ ឧទុម្ពរំ គតោ’’តិ។ អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ ឧទុម្ពរា អគ្គឡបុរំ អគមាសិ។ អថ ខោ ថេរា ភិក្ខូ ឧទុម្ពរំ គន្ត្វា បុច្ឆិំសុ – ‘‘កហំ អាយស្មា រេវតោ’’តិ? តេ ឯវមាហំសុ – ‘‘ឯសាយស្មា រេវតោ អគ្គឡបុរំ គតោ’’តិ។ អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ អគ្គឡបុរា សហជាតិំ សហំជាតិំ (ក.) អគមាសិ។ អថ ខោ ថេរា ភិក្ខូ អគ្គឡបុរំ គន្ត្វា បុច្ឆិំសុ – ‘‘កហំ អាយស្មា រេវតោ’’តិ? តេ ឯវមាហំសុ – ‘‘ឯសាយស្មា រេវតោ សហជាតិំ គតោ’’តិ។ អថ ខោ ថេរា ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ រេវតំ សហជាតិយំ សម្ភាវេសុំ។
៤៥២. អថ ខោ អាយស្មា សម្ភូតោ សាណវាសី អាយស្មន្តំ យសំ កាកណ្ឌកបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘អយំ, អាវុសោ, អាយស្មា រេវតោ ពហុស្សុតោ អាគតាគមោ ធម្មធរោ វិនយធរោ មាតិកាធរោ បណ្ឌិតោ វិយត្តោ មេធាវី លជ្ជី កុក្កុច្ចកោ សិក្ខាកាមោ។ សចេ មយំ អាយស្មន្តំ រេវតំ បញ្ហំ បុច្ឆិស្សាម, បដិពលោ អាយស្មា រេវតោ ឯកេនេវ បញ្ហេន សកលម្បិ រត្តិំ វីតិនាមេតុំ។ ឥទានិ ច បនាយស្មា រេវតោ អន្តេវាសិកំ អន្តេវាសិំ (ស្យា.) សរភាណកំ ភិក្ខុំ អជ្ឈេសិស្សតិ។ សោ ត្វំ តស្ស ភិក្ខុនោ សរភញ្ញបរិយោសានេ អាយស្មន្តំ រេវតំ ឧបសង្កមិត្វា ឥមានិ ទស វត្ថូនិ បុច្ឆេយ្យាសី’’តិ។ ‘‘ឯវំ ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ អាយស្មតោ សម្ភូតស្ស សាណវាសិស្ស បច្ចស្សោសិ។ អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ អន្តេវាសិកំ សរភាណកំ ភិក្ខុំ អជ្ឈេសិ។ អថ ខោ អាយស្មា យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ តស្ស ភិក្ខុនោ សរភញ្ញបរិយោសានេ យេនាយស្មា រេវតោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ រេវតំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ អាយស្មន្តំ រេវតំ ឯតទវោច – ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, សិង្គិលោណកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, សិង្គិលោណកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, សិង្គិនា លោណំ បរិហរិតុំ – យត្ថ អលោណកំ ភវិស្សតិ តត្ថ បរិភុញ្ជិស្សាមី’’តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ។ ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, ទ្វង្គុលកប្បោ’’តិ ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, ទ្វង្គុលកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, ទ្វង្គុលាយ ឆាយាយ វីតិវត្តាយ, វិកាលេ ភោជនំ ភុញ្ជិតុ’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ។ ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, គាមន្តរកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, គាមន្តរកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ – ឥទានិ គាមន្តរំ គមិស្សាមីតិ – ភុត្តាវិនា បវារិតេន អនតិរិត្តំ ភោជនំ ភុញ្ជិតុ’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ។ ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, អាវាសកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, អាវាសកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, សម្ពហុលា អាវាសា សមានសីមា នានុបោសថំ កាតុ’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ , កប្បតី’’តិ។ ‘‘កប្បតិ , ភន្តេ, អនុមតិកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, អនុមតិកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, វគ្គេន សង្ឃេន កម្មំ កាតុំ – អាគតេ ភិក្ខូ អនុមានេស្សាមា’’តិ អនុជានិស្សាមាតិ, អនុជានេស្សាមាតិ, អនុមតិំ អានេស្សាមាតិ (ក.)? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ។ ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, អាចិណ្ណកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, អាចិណ្ណកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, ឥទំ មេ ឧបជ្ឈាយេន អជ្ឈាចិណ្ណំ, ឥទំ មេ អាចរិយេន អជ្ឈាចិណ្ណំ, តំ អជ្ឈាចរិតុ’’ន្តិ? ‘‘អាចិណ្ណកប្បោ ខោ, អាវុសោ, ឯកច្ចោ កប្បតិ, ឯកច្ចោ ន កប្បតី’’តិ។ ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, អមថិតកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, អមថិតកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, យំ តំ ខីរំ ខីរភាវំ វិជហិតំ, អសម្បត្តំ ទធិភាវំ, តំ ភុត្តាវិនា បវារិតេន អនតិរិត្តំ បាតុ’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, ជឡោគិំ បាតុ’’ន្តិ? ‘‘កា សា, អាវុសោ, ជឡោគី’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, យា សា សុរា អាសុតា, អសម្បត្តា មជ្ជភាវំ, សា បាតុ’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ។ ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, អទសកំ និសីទន’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ។ ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, ជាតរូបរជត’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ។ ‘‘ឥមេ, ភន្តេ, វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ វេសាលិយំ ឥមានិ ទស វត្ថូនិ ទីបេន្តិ។ ហន្ទ មយំ, ភន្តេ, ឥមំ អធិករណំ អាទិយិស្សាម។ បុរេ អធម្មោ ទិប្បតិ, ធម្មោ បដិពាហិយ្យតិ; អវិនយោ ទិប្បតិ, វិនយោ បដិពាហិយ្យតិ; បុរេ អធម្មវាទិនោ ពលវន្តោ ហោន្តិ, ធម្មវាទិនោ ទុព្ពលា ហោន្តិ; អវិនយវាទិនោ ពលវន្តោ ហោន្តិ, វិនយវាទិនោ ទុព្ពលា ហោន្តី’’តិ។ ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា រេវតោ អាយស្មតោ យសស្ស កាកណ្ឌកបុត្តស្ស បច្ចស្សោសិ។
បឋមភាណវារោ និដ្ឋិតោ។
២. ទុតិយភាណវារោ
៤៥៣. អស្សោសុំ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ – ‘‘យសោ កិរ កាកណ្ឌកបុត្តោ ឥទំ អធិករណំ អាទិយិតុកាមោ បក្ខំ បរិយេសតិ, លភតិ ច កិរ បក្ខ’’ន្តិ។ អថ ខោ វេសាលិកានំ វជ្ជិបុត្តកានំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘ឥទំ ខោ អធិករណំ កក្ខឡញ្ច វាឡញ្ច។ កំ នុ ខោ មយំ បក្ខំ លភេយ្យាម, យេន មយំ ឥមស្មិំ អធិករណេ ពលវន្តតរា អស្សាមា’’តិ។
អថ ខោ វេសាលិកានំ វជ្ជិបុត្តកានំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘អយំ ខោ អាយស្មា រេវតោ ពហុស្សុតោ អាគតាគមោ ធម្មធរោ វិនយធរោ មាតិកាធរោ បណ្ឌិតោ វិយត្តោ មេធាវី លជ្ជី កុក្កុច្ចកោ សិក្ខាកាមោ។ សចេ មយំ អាយស្មន្តំ រេវតំ បក្ខំ លភេយ្យាម, ឯវំ មយំ ឥមស្មិំ អធិករណេ ពលវន្តតរា អស្សាមា’’តិ។
អថ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ បហូតំ សាមណកំ បរិក្ខារំ បដិយាទេសុំ – បត្តម្បិ, ចីវរម្បិ, និសីទនម្បិ, សូចិឃរម្បិ, កាយពន្ធនម្បិ, បរិស្សាវនម្បិ, ធម្មករណម្បិ។ អថ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ តំ សាមណកំ បរិក្ខារំ អាទាយ នាវាយ សហជាតិំ ឧជ្ជវិំសុ; នាវាយ បច្ចោរោហិត្វា អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ ភត្តវិស្សគ្គំ ករោន្តិ។ អថ ខោ អាយស្មតោ សាឡ្ហស្ស រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘‘កេ នុ ខោ ធម្មវាទិនោ – បាចីនកា វា ភិក្ខូ, បាវេយ្យកា វា’’តិ? អថ ខោ អាយស្មតោ សាឡ្ហស្ស, ធម្មញ្ច វិនយញ្ច ចេតសា បច្ចវេក្ខន្តស្ស, ឯតទហោសិ – ‘‘អធម្មវាទិនោ បាចីនកា ភិក្ខូ, ធម្មវាទិនោ បាវេយ្យកា បាឋេយ្យកា (ស្យា.) ភិក្ខូ’’តិ។
អថ ខោ អញ្ញតរា សុទ្ធាវាសកាយិកា ទេវតា អាយស្មតោ សាឡ្ហស្ស ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សម្មិញ្ជេយ្យ, ឯវមេវ សុទ្ធាវាសេសុ ទេវេសុ អន្តរហិតា – អាយស្មតោ សាឡ្ហស្ស សម្មុខេ បាតុរហោសិ។ អថ ខោ សា ទេវតា អាយស្មន្តំ សាឡ្ហំ ឯតទវោច – ‘‘សាធុ, ភន្តេ សាឡ្ហ, អធម្មវាទី បាចីនកា ភិក្ខូ, ធម្មវាទី បាវេយ្យកា ភិក្ខូ។ តេន ហិ, ភន្តេ សាឡ្ហ, យថាធម្មោ តថា តិដ្ឋាហី’’តិ។ ‘‘បុព្ពេបិ ចាហំ, ទេវតេ, ឯតរហិ ច យថាធម្មោ តថា ឋិតោ ; អបិ ចាហំ ន តាវ ទិដ្ឋិំ អាវិ ករោមិ, អប្បេវ នាម មំ ឥមស្មិំ អធិករណេ សម្មន្នេយ្យា’’តិ។
៤៥៤. អថ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ តំ សាមណកំ បរិក្ខារំ អាទាយ យេនាយស្មា រេវតោ តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ រេវតំ ឯតទវោចុំ – ‘‘បដិគ្គណ្ហាតុ, ភន្តេ, ថេរោ សាមណកំ បរិក្ខារំ – បត្តម្បិ, ចីវរម្បិ, និសីទនម្បិ, សូចិឃរម្បិ, កាយពន្ធនម្បិ, បរិស្សាវនម្បិ, ធម្មករណម្បី’’តិ។ ‘‘អលំ, អាវុសោ, បរិបុណ្ណំ មេ បត្តចីវរ’’ន្តិ ន ឥច្ឆិ បដិគ្គហេតុំ។
តេន ខោ បន សមយេន ឧត្តរោ នាម ភិក្ខុ វីសតិវស្សោ អាយស្មតោ រេវតស្ស ឧបដ្ឋាកោ ហោតិ។ អថ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ យេនាយស្មា ឧត្តរោ តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ ឧត្តរំ ឯតទវោចុំ – ‘‘បដិគ្គណ្ហាតុ អាយស្មា ឧត្តរោ សាមណកំ បរិក្ខារំ – បត្តម្បិ, ចីវរម្បិ, និសីទនម្បិ, សូចិឃរម្បិ, កាយពន្ធនម្បិ, បរិស្សាវនម្បិ, ធម្មករណម្បី’’តិ។ ‘‘អលំ, អាវុសោ, បរិបុណ្ណំ មេ បត្តចីវរ’’ន្តិ ន ឥច្ឆិ បដិគ្គហេតុំ។ ‘‘មនុស្សា ខោ, អាវុសោ ឧត្តរ, ភគវតោ សាមណកំ បរិក្ខារំ ឧបនាមេន្តិ។ សចេ ភគវា បដិគ្គណ្ហាតិ, តេនេវ តេ អត្តមនា ហោន្តិ។ នោ ចេ ភគវា បដិគ្គណ្ហាតិ, អាយស្មតោ អាយស្មតោ ច (ស្យា.) អានន្ទស្ស ឧបនាមេន្តិ – បដិគ្គណ្ហាតុ, ភន្តេ, ថេរោ សាមណកំ បរិក្ខារំ។ យថា ភគវតា បដិគ្គហិតោ, ឯវមេវ សោ ភវិស្សតីតិ។ បដិគ្គណ្ហាតុ អាយស្មា ឧត្តរោ សាមណកំ បរិក្ខារំ។ យថា ថេរេន បដិគ្គហិតោ, ឯវមេវ សោ ភវិស្សតី’’តិ។ អថ ខោ អាយស្មា ឧត្តរោ វេសាលិកេហិ វជ្ជិបុត្តេហិ ភិក្ខូហិ និប្បីឡិយមានោ ឯកំ ចីវរំ អគ្គហេសិ។ ‘‘វទេយ្យាថ, អាវុសោ, យេន អត្ថោ’’តិ។ ‘‘ឯត្តកំ អាយស្មា ឧត្តរោ ថេរំ វទេតុ; ឯត្តកញ្ច, ភន្តេ, ថេរោ សង្ឃមជ្ឈេ វទេតុ – ‘បុរត្ថិមេសុ ជនបទេសុ ពុទ្ធា ភគវន្តោ ឧប្បជ្ជន្តិ។ ធម្មវាទី បាចីនកា ភិក្ខូ, អធម្មវាទី បាវេយ្យកា ភិក្ខូ’’’តិ។ ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា ឧត្តរោ វេសាលិកានំ វជ្ជិបុត្តកានំ ភិក្ខូនំ បដិស្សុត្វា យេនាយស្មា រេវតោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ រេវតំ ឯតទវោច – ‘‘ឯត្តកំ, ភន្តេ, ថេរោ សង្ឃមជ្ឈេ វទេតុ – ‘បុរត្ថិមេសុ ជនបទេសុ ពុទ្ធា ភគវន្តោ ឧប្បជ្ជន្តិ ។ ធម្មវាទី បាចីនកា ភិក្ខូ, អធម្មវាទី បាវេយ្យកា ភិក្ខូ’’’តិ។ ‘‘អធម្មេ មំ ត្វំ, ភិក្ខុ, និយោជេសី’’តិ ថេរោ អាយស្មន្តំ ឧត្តរំ បណាមេសិ។
អថ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ ឧត្តរំ ឯតទវោចុំ – ‘‘កិំ, អាវុសោ ឧត្តរ, ថេរោ អាហា’’តិ? ‘‘បាបិកំ នោ, អាវុសោ, កតំ។ ‘អធម្មេ មំ ត្វំ, ភិក្ខុ, និយោជេសី’’’តិ ថេរោ មំ បណាមេសីតិ។ ‘‘ននុ ត្វំ, អាវុសោ អាវុសោ ឧត្តរ (ស្យា. កំ.), វុឌ្ឍោ វីសតិវស្សោសី’’តិ? ‘‘អាមាវុសោ, អបិ ច មយំ គរុនិស្សយំ គណ្ហាមា’’តិ។
៤៥៥. អថ ខោ សង្ឃោ តំ អធិករណំ វិនិច្ឆិនិតុកាមោ សន្និបតិ។ អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ សង្ឃំ ញាបេសិ –
‘‘សុណាតុ មេ, អាវុសោ, សង្ឃោ។ សចេ មយំ ឥមំ អធិករណំ ឥធ វូបសមេស្សាម, សិយាបិ មូលាទាយកា មូលទាយកា (សី.) ភិក្ខូ បុនកម្មាយ ឧក្កោដេយ្យុំ។ យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, យត្ថេវិមំ អធិករណំ សមុប្បន្នំ, សង្ឃោ តត្ថេវិមំ អធិករណំ វូបសមេយ្យា’’តិ។
អថ ខោ ថេរា ភិក្ខូ វេសាលិំ អគមំសុ – តំ អធិករណំ វិនិច្ឆិនិតុកាមា។
តេន ខោ បន សមយេន សព្ពកាមី នាម បថព្យា សង្ឃត្ថេរោ វីសវស្សសតិកោ ឧបសម្បទាយ, អាយស្មតោ អានន្ទស្ស សទ្ធិវិហារិកោ, វេសាលិយំ បដិវសតិ។ អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ អាយស្មន្តំ សម្ភូតំ សាណវាសិំ ឯតទវោច – ‘‘អហំ, អាវុសោ, យស្មិំ វិហារេ សព្ពកាមី ថេរោ វិហរតិ, តំ វិហារំ ឧបគច្ឆាមិ។ សោ ត្វំ កាលស្សេវ អាយស្មន្តំ សព្ពកាមិំ ឧបសង្កមិត្វា ឥមានិ ទស វត្ថូនិ បុច្ឆេយ្យាសី’’តិ។
‘‘ឯវំ ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា សម្ភូតោ សាណវាសី អាយស្មតោ រេវតស្ស បច្ចស្សោសិ។ អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ, យស្មិំ វិហារេ សព្ពកាមី ថេរោ វិហរតិ, តំ វិហារំ ឧបគច្ឆិ។ គព្ភេ អាយស្មតោ សព្ពកាមិស្ស សេនាសនំ បញ្ញត្តំ ហោតិ, គព្ភប្បមុខេ អាយស្មតោ រេវតស្ស។ អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ – អយំ ថេរោ មហល្លកោ ន និបជ្ជតីតិ – ន សេយ្យំ កប្បេសិ។ អាយស្មា សព្ពកាមី – អយំ ភិក្ខុ អាគន្តុកោ កិលន្តោ ន និបជ្ជតីតិ – ន សេយ្យំ កប្បេសិ។ អថ ខោ អាយស្មា សព្ពកាមី រត្តិយា បច្ចូសសមយំ បច្ចុដ្ឋាយ អាយស្មន្តំ រេវតំ ឯតទវោច – ‘‘កតមេន ត្វំ ភូមិ វិហារេន ឯតរហិ ពហុលំ វិហរសី’’តិ? ‘‘មេត្តាវិហារេន ខោ អហំ , ភន្តេ, ឯតរហិ ពហុលំ វិហរាមី’’តិ។ ‘‘កុល្លកវិហារេន កិរ ត្វំ ភូមិ ឯតរហិ ពហុលំ វិហរសិ ។ កុល្លកវិហារោ ឯសោ ហេសោ (ស្យា.) ភូមិ យទិទំ មេត្តា’’តិ។ ‘‘បុព្ពេបិ មេ, ភន្តេ, គិហិភូតស្ស អាចិណ្ណា មេត្តា។ តេនាហំ ឯតរហិបិ មេត្តាវិហារេន ពហុលំ វិហរាមិ, អបិ ច ខោ មយា ចិរប្បត្តំ អរហត្ត’’ន្តិ។ ‘‘ថេរោ បន, ភន្តេ, កតមេន វិហារេន ឯតរហិ ពហុលំ វិហរតី’’តិ? ‘‘សុញ្ញតាវិហារេន ខោ អហំ ភូមិ ឯតរហិ ពហុលំ វិហរាមី’’តិ។ ‘‘មហាបុរិសវិហារេន កិរ, ភន្តេ, ថេរោ ឯតរហិ ពហុលំ វិហរតិ។ មហាបុរិសវិហារោ ឯសោ, ភន្តេ, យទិទំ សុញ្ញតា’’តិ។ ‘‘បុព្ពេបិ មេ ភូមិ គិហិភូតស្ស អាចិណ្ណា សុញ្ញតា។ តេនាហំ ឯតរហិបិ សុញ្ញតាវិហារេន ពហុលំ វិហរាមិ, អបិ ច មយា ចិរប្បត្តំ អរហត្ត’’ន្តិ។ អយញ្ចរហិ ថេរានំ ភិក្ខូនំ អន្តរាកថា វិប្បកតា, អថាយស្មា សម្ភូតោ សាណវាសី តស្មិំ អនុប្បត្តោ ហោតិ។ អថ ខោ អាយស្មា សម្ភូតោ សាណវាសី យេនាយស្មា សព្ពកាមី តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ សព្ពកាមិំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សម្ភូតោ សាណវាសី អាយស្មន្តំ សព្ពកាមិំ ឯតទវោច – ‘‘ឥមេ, ភន្តេ, វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ វេសាលិយំ ទស វត្ថូនិ ទីបេន្តិ – កប្បតិ សិង្គិលោណកប្បោ, កប្បតិ ទ្វង្គុលកប្បោ, កប្បតិ គាមន្តរកប្បោ, កប្បតិ អាវាសកប្បោ, កប្បតិ អនុមតិកប្បោ, កប្បតិ អាចិណ្ណកប្បោ, កប្បតិ អមថិតកប្បោ, កប្បតិ ជឡោគិំ , បាតុំ កប្បតិ អទសកំ និសីទនំ, កប្បតិ ជាតរូបរជតន្តិ។ ថេរេន, ភន្តេ, ឧបជ្ឈាយស្ស មូលេ ពហុធម្មោ ច វិនយោ ច បរិយត្តោ។ ថេរស្ស ភន្តេ, ធម្មញ្ច វិនយញ្ច បច្ចវេក្ខន្តស្ស កថំ ហោតិ? កេ នុ ខោ ធម្មវាទិនោ – បាចីនកា វា ភិក្ខូ, បាវេយ្យកា វា’’តិ? ‘‘តយាបិ ខោ, អាវុសោ, ឧបជ្ឈាយស្ស មូលេ ពហុ ធម្មោ ច វិនយោ ច បរិយត្តោ។ តុយ្ហំ បន, អាវុសោ, ធម្មញ្ច វិនយញ្ច បច្ចវេក្ខន្តស្ស កថំ ហោតិ? កេ នុ ខោ ធម្មវាទិនោ – បាចីនកា វា ភិក្ខូ, បាវេយ្យកា វា’’តិ? ‘‘មយ្ហំ ខោ, ភន្តេ, ធម្មញ្ច វិនយញ្ច បច្ចវេក្ខន្តស្ស ឯវំ ហោតិ – អធម្មវាទី បាចីនកា ភិក្ខូ, ធម្មវាទី បាវេយ្យកា ភិក្ខូតិ; អបិ ចាហំ ន តាវ ទិដ្ឋិំ អាវិ ករោមិ, អប្បេវ នាម មំ ឥមស្មិំ អធិករណេ សម្មន្នេយ្យា’’តិ។ ‘‘មយ្ហម្បិ ខោ, អាវុសោ, ធម្មញ្ច វិនយញ្ច បច្ចវេក្ខន្តស្ស ឯវំ ហោតិ – អធម្មវាទី បាចីនកា ភិក្ខូ, ធម្មវាទី បាវេយ្យកា ភិក្ខូតិ; អបិ ចាហំ ន តាវ ទិដ្ឋិំ អាវិ ករោមិ, អប្បេវ នាម មំ ឥមស្មិំ អធិករណេ សម្មន្នេយ្យា’’តិ។
៤៥៦. អថ ខោ សង្ឃោ តំ អធិករណំ វិនិច្ឆិនិតុកាមោ សន្និបតិ។ តស្មិំ ខោ បន អធិករណេ វិនិច្ឆិយមានេ អនគ្គានិ ចេវ ភស្សានិ ជាយន្តិ, ន ចេកស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ វិញ្ញាយតិ។ អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ សង្ឃំ ញាបេសិ –
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ អម្ហាកំ ឥមស្មិំ អធិករណេ វិនិច្ឆិយមានេ អនគ្គានិ ចេវ ភស្សានិ ជាយន្តិ, ន ចេកស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ វិញ្ញាយតិ។ យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥមំ អធិករណំ ឧព្ពាហិកាយ វូបសមេយ្យា’’តិ។ សង្ឃោ ចត្តារោ បាចីនកេ ភិក្ខូ, ចត្តារោ បាវេយ្យកេ ភិក្ខូ ឧច្ចិនិ។ បាចីនកានំ ភិក្ខូនំ – អាយស្មន្តញ្ច សព្ពកាមិំ, អាយស្មន្តញ្ច សាឡ្ហំ, អាយស្មន្តញ្ច ខុជ្ជសោភិតំ, អាយស្មន្តញ្ច វាសភគាមិកំ; បាវេយ្យកានំ ភិក្ខូនំ – អាយស្មន្តញ្ច រេវតំ, អាយស្មន្តញ្ច សម្ភូតំ សាណវាសិំ, អាយស្មន្តញ្ច យសំ កាកណ្ឌកបុត្តំ, អាយស្មន្តញ្ច សុមនន្តិ។ អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ សង្ឃំ ញាបេសិ –
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ អម្ហាកំ ឥមស្មិំ អធិករណេ វិនិច្ឆិយមានេ អនគ្គានិ ចេវ ភស្សានិ ជាយន្តិ, ន ចេកស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ វិញ្ញាយតិ។ យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ចត្តារោ បាចីនកេ ភិក្ខូ, ចត្តារោ បាវេយ្យកេ ភិក្ខូ សម្មន្នេយ្យ ឧព្ពាហិកាយ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុំ។ ឯសា ញត្តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ អម្ហាកំ ឥមស្មិំ អធិករណេ វិនិច្ឆិយមានេ អនគ្គានិ ចេវ ភស្សានិ ជាយន្តិ, ន ចេកស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ វិញ្ញាយតិ។ សង្ឃោ ចត្តារោ បាចីនកេ ភិក្ខូ, ចត្តារោ បាវេយ្យកេ ភិក្ខូ សម្មន្នតិ ឧព្ពាហិកាយ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុំ។ យស្សាយស្មតោ ខមតិ ចតុន្នំ បាចីនកានំ ភិក្ខូនំ, ចតុន្នំ បាវេយ្យកានំ ភិក្ខូនំ សម្មុតិ, ឧព្ពាហិកាយ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុំ , សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ។
‘‘សម្មតា សង្ឃេន ចត្តារោ បាចីនកា ភិក្ខូ, ចត្តារោ បាវេយ្យកា ភិក្ខូ, ឧព្ពាហិកាយ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុំ។ ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ។
តេន ខោ បន សមយេន អជិតោ នាម ភិក្ខុ ទសវស្សោ សង្ឃស្ស បាតិមោក្ខុទ្ទេសកោ ហោតិ។ អថ ខោ សង្ឃោ អាយស្មន្តម្បិ អជិតំ សម្មន្នតិ – ថេរានំ ភិក្ខូនំ អាសនបញ្ញាបកំ។ អថ ខោ ថេរានំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កត្ថ នុ ខោ មយំ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេយ្យាមា’’តិ? អថ ខោ ថេរានំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘អយំ ខោ វាលិការាមោ រមណីយោ អប្បសទ្ទោ អប្បនិគ្ឃោសោ។ យំនូន មយំ វាលិការាមេ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេយ្យាមា’’តិ។
៤៥៧. អថ ខោ ថេរា ភិក្ខូ វាលិការាមំ អគមំសុ – តំ អធិករណំ វិនិច្ឆិនិតុកាមា។ អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ សង្ឃំ ញាបេសិ –
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ អាយស្មន្តំ សព្ពកាមិំ វិនយំ បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ។
អាយស្មា សព្ពកាមី សង្ឃំ ញាបេសិ –
‘‘សុណាតុ មេ, អាវុសោ, សង្ឃោ។ យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ រេវតេន វិនយំ បុដ្ឋោ វិស្សជ្ជេយ្យ’’ន្តិ។
អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ អាយស្មន្តំ សព្ពកាមិំ ឯតទវោច – ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, សិង្គិលោណកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, សិង្គិលោណកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, សិង្គិនា លោណំ បរិហរិតុំ – យត្ថ អលោណកំ ភវិស្សតិ តត្ថ បរិភុញ្ជិស្សាមា’’តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ។ បាចិ. ២៥៤ អាទយោ ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ? ‘‘សាវត្ថិយំ, សុត្តវិភង្គេ’’តិ។ ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ? ‘‘សន្និធិការកភោជនេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ ឥទំ បឋមំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ។ ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ។ ឥទំ បឋមំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’។
‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, ទ្វង្គុលកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, ទ្វង្គុលកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, ទ្វង្គុលាយ ឆាយាយ វីតិវត្តាយ វិកាលេ ភោជនំ ភុញ្ជិតុ’’ន្តិ ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ បាចិ. ២៤៥។ ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ? ‘‘រាជគហេ, សុត្តវិភង្គេ’’តិ។ ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ? វិកាលភោជនេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ ឥទំ ទុតិយំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ។ ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ។ ឥទំ ទុតិយំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’។
‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, គាមន្តរកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, គាមន្តរកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ – ឥទានិ គាមន្តរំ គមិស្សាមីតិ – ភុត្តាវិនា បវារិតេន អនតិរិត្តំ ភោជនំ ភុញ្ជិតុ’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ បាចិ. ២៣៤។ ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ? ‘‘សាវត្ថិយំ, សុត្តវិភង្គេ’’តិ។ ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ? ‘‘អនតិរិត្តភោជនេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ ឥទំ តតិយំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ។ ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ។ ឥទំ តតិយំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’។
‘‘កប្បតិ , ភន្តេ, អាវាសកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, អាវាសកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ ភន្តេ, សម្ពហុលា អាវាសា សមានសីមា នានុបោសថំ កាតុ’’ន្តិ។ ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ មហាវ. ១៤១ អាទយោ។ ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ? ‘‘រាជគហេ, ឧបោសថសំយុត្តេ’’តិ។ ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ? ‘‘វិនយាតិសារេ ទុក្កដ’’ន្តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ ឥទំ ចតុត្ថំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ។ ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ។ ឥទំ ចតុត្ថំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’។
‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, អនុមតិកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, អនុមតិកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, វគ្គេន សង្ឃេន កម្មំ កាតុំ – អាគតេ ភិក្ខូ អនុមានេស្សាមា’’តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ មហាវ. ៣៨៣ អាទយោ។ ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ? ‘‘ចម្បេយ្យកេ, វិនយវត្ថុស្មិ’’ន្តិ។ ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ? ‘‘វិនយាតិសារេ ទុក្កដ’’ន្តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ ឥទំ បញ្ចមំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ។ ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ។ ឥទំ បញ្ចមំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’។
‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, អាចិណ្ណកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, អាចិណ្ណកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ – ឥទំ មេ ឧបជ្ឈាយេន អជ្ឈាចិណ្ណំ, ឥទំ មេ អាចរិយេន អជ្ឈាចិណ្ណំ – តំ អជ្ឈាចរិតុ’’ន្តិ? ‘‘អាចិណ្ណកប្បោ ខោ, អាវុសោ, ឯកច្ចោ កប្បតិ, ឯកច្ចោ ន កប្បតី’’តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ ឥទំ ឆដ្ឋំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ ។ ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ។ ឥទំ ឆដ្ឋំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’។
‘‘កប្បតិ , ភន្តេ, អមថិតកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, អមថិតកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, យំ តំ ខីរំ ខីរភាវំ វិជហិតំ, អសម្បត្តំ ទធិភាវំ, តំ ភុត្តាវិនា បវារិតេន អនតិរិត្តំ បាតុ’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ បាចិ. ២៣៤។ ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ? ‘‘សាវត្ថិយំ, សុត្តវិភង្គេ’’តិ។ ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ? ‘‘អនតិរិត្តភោជនេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ ឥទំ សត្តមំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ។ ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ។ ឥទំ សត្តមំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’។
‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, ជឡោគិំ បាតុ’’ន្តិ? ‘‘កា សា, អាវុសោ, ជឡោគី’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, យា សា សុរា អាសុតា អសម្បត្តា មជ្ជភាវំ, សា បាតុ’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ បាចិ. ៣២៦។ ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ? ‘‘កោសម្ពិយំ, សុត្តវិភង្គេ’’តិ។ ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ។ ‘‘សុរាមេរយបានេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ ឥទំ អដ្ឋមំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ។ ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ។ ឥទំ អដ្ឋមំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’។
‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, អទសកំ និសីទន’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ បាចិ. ៥៣១ អាទយោ។ ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ? ‘‘សាវត្ថិយំ, សុត្តវិភង្គេ’’តិ។ ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ? ‘‘ឆេទនកេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ ឥទំ នវមំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ។ ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ។ ឥទំ នវមំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’។
‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, ជាតរូបរជត’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ បារា. ៥៨០ អាទយោ។ ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ។ ‘‘រាជគហេ, សុត្តវិភង្គេ’’តិ។ ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ? ‘‘ជាតរូបរជតបដិគ្គហណេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ ឥទំ ទសមំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ។ ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ។ ឥទំ ទសមំ សលាកំ និក្ខិបាមិ។
‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ។ ឥមានិ ទស វត្ថូនិ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតានិ។ ឥតិបិមានិ ទសវត្ថូនិ ឧទ្ធម្មានិ, ឧព្ពិនយានិ, អបគតសត្ថុសាសនានី’’តិ។
៤៥៨. ‘‘និហតមេតំ, អាវុសោ, អធិករណំ, សន្តំ វូបសន្តំ សុវូបសន្តំ។ អបិ ច មំ ត្វំ, អាវុសោ, សង្ឃមជ្ឈេបិ ឥមានិ ទស វត្ថូនិ បុច្ឆេយ្យាសិ – តេសំ ភិក្ខូនំ សញ្ញត្តិយា’’តិ។ អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ អាយស្មន្តំ សព្ពកាមិំ សង្ឃមជ្ឈេបិ ឥមានិ ទស វត្ថូនិ បុច្ឆិ។ បុដ្ឋោ បុដ្ឋោ អាយស្មា សព្ពកាមី វិស្សជ្ជេសិ។ ឥមាយ ខោ បន វិនយសង្គីតិយា សត្ត ភិក្ខុសតានិ អនូនានិ អនធិកានិ អហេសុំ, តស្មាយំ វិនយសង្គីតិ ‘‘សត្តសតិកា’’តិ វុច្ចតីតិ។
ទុតិយភាណវារោ និដ្ឋិតោ។
សត្តសតិកក្ខន្ធកោ ទ្វាទសមោ។
ឥមម្ហិ ខន្ធកេ វត្ថូ បញ្ចវីសតិ។
តស្សុទ្ទានំ –
ទស វត្ថូនិ បូរេត្វា, កម្មំ ទូតេន បាវិសិ;
ចត្តារោ បុន រូបញ្ច, កោសម្ពិ ច បាវេយ្យកោ។
មគ្គោ សោរេយ្យំ សង្កស្សំ, កណ្ណកុជ្ជំ ឧទុម្ពរំ;
សហជាតិ ច មជ្ឈេសិ, អស្សោសិ កំ នុ ខោ មយំ។
បត្តនាវាយ ឧជ្ជវិ, រហោសិ ឧបនាមយំ ទូរតោបិ ឧទបាទិ (ក.);
គរុ ទារុណំ (ស្យា.) សង្ឃោ ច វេសាលិំ, មេត្តា សង្ឃោ ឧព្ពាហិកាតិ។
សត្តសតិកក្ខន្ធកោ និដ្ឋិតោ។
ចូឡវគ្គោ ចុល្លវគ្គោ (សី.) និដ្ឋិតោ។
ចូឡវគ្គបាឡិ និដ្ឋិតា។