៨. មហាសីហនាទសុត្តំ
អចេលកស្សបវត្ថុ
៣៨១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា ឧរុញ្ញាយំ [ឧជុញ្ញាយំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] វិហរតិ កណ្ណកត្ថលេ មិគទាយេ។ អថ ខោ អចេលោ កស្សបោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ។ ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ អចេលោ កស្សបោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភោ គោតម – ‘សមណោ គោតមោ សព្ពំ តបំ គរហតិ, សព្ពំ តបស្សិំ លូខាជីវិំ ឯកំសេន ឧបក្កោសតិ ឧបវទតី’តិ។ យេ តេ, ភោ គោតម, ឯវមាហំសុ – ‘សមណោ គោតមោ សព្ពំ តបំ គរហតិ, សព្ពំ តបស្សិំ លូខាជីវិំ ឯកំសេន ឧបក្កោសតិ ឧបវទតី’តិ, កច្ចិ តេ ភោតោ គោតមស្ស វុត្តវាទិនោ, ន ច ភវន្តំ គោតមំ អភូតេន អព្ភាចិក្ខន្តិ, ធម្មស្ស ចានុធម្មំ ព្យាករោន្តិ, ន ច កោចិ សហធម្មិកោ វាទានុវាទោ គារយ្ហំ ឋានំ អាគច្ឆតិ? អនព្ភក្ខាតុកាមា ហិ មយំ ភវន្តំ គោតម’’ន្តិ។
៣៨២. ‘‘យេ តេ, កស្សប, ឯវមាហំសុ – ‘សមណោ គោតមោ សព្ពំ តបំ គរហតិ, សព្ពំ តបស្សិំ លូខាជីវិំ ឯកំសេន ឧបក្កោសតិ ឧបវទតី’តិ, ន មេ តេ វុត្តវាទិនោ, អព្ភាចិក្ខន្តិ ច បន មំ តេ អសតា អភូតេន។ ឥធាហំ, កស្សប, ឯកច្ចំ តបស្សិំ លូខាជីវិំ បស្សាមិ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នំ។ ឥធ បនាហំ, កស្សប, ឯកច្ចំ តបស្សិំ លូខាជីវិំ បស្សាមិ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបន្នំ។
៣៨៣. ‘‘ឥធាហំ, កស្សប, ឯកច្ចំ តបស្សិំ អប្បទុក្ខវិហារិំ បស្សាមិ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នំ។ ឥធ បនាហំ, កស្សប, ឯកច្ចំ តបស្សិំ អប្បទុក្ខវិហារិំ បស្សាមិ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបន្នំ។ យោហំ, កស្សប, ឥមេសំ តបស្សីនំ ឯវំ អាគតិញ្ច គតិញ្ច ចុតិញ្ច ឧបបត្តិញ្ច យថាភូតំ បជានាមិ , សោហំ កិំ សព្ពំ តបំ គរហិស្សាមិ, សព្ពំ វា តបស្សិំ លូខាជីវិំ ឯកំសេន ឧបក្កោសិស្សាមិ ឧបវទិស្សាមិ?
៣៨៤. ‘‘សន្តិ, កស្សប, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា បណ្ឌិតា និបុណា កតបរប្បវាទា វាលវេធិរូបា។ តេ ភិន្ទន្តា មញ្ញេ ចរន្តិ បញ្ញាគតេន ទិដ្ឋិគតានិ។ តេហិបិ មេ សទ្ធិំ ឯកច្ចេសុ ឋានេសុ សមេតិ, ឯកច្ចេសុ ឋានេសុ ន សមេតិ។ យំ តេ ឯកច្ចំ វទន្តិ ‘សាធូ’តិ, មយម្បិ តំ ឯកច្ចំ វទេម ‘សាធូ’តិ។ យំ តេ ឯកច្ចំ វទន្តិ ‘ន សាធូ’តិ, មយម្បិ តំ ឯកច្ចំ វទេម ‘ន សាធូ’តិ។ យំ តេ ឯកច្ចំ វទន្តិ ‘សាធូ’តិ, មយំ តំ ឯកច្ចំ វទេម ‘ន សាធូ’តិ។ យំ តេ ឯកច្ចំ វទន្តិ ‘ន សាធូ’តិ, មយំ តំ ឯកច្ចំ វទេម ‘សាធូ’តិ។
‘‘យំ មយំ ឯកច្ចំ វទេម ‘សាធូ’តិ, បរេបិ តំ ឯកច្ចំ វទន្តិ ‘សាធូ’តិ។ យំ មយំ ឯកច្ចំ វទេម ‘ន សាធូ’តិ, បរេបិ តំ ឯកច្ចំ វទន្តិ ‘ន សាធូ’តិ។ យំ មយំ ឯកច្ចំ វទេម ‘ន សាធូ’តិ, បរេ តំ ឯកច្ចំ វទន្តិ ‘សាធូ’តិ។ យំ មយំ ឯកច្ចំ វទេម ‘សាធូ’តិ, បរេ តំ ឯកច្ចំ វទន្តិ ‘ន សាធូ’តិ។
សមនុយុញ្ជាបនកថា
៣៨៥. ‘‘ត្យាហំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទាមិ – យេសុ នោ, អាវុសោ, ឋានេសុ ន សមេតិ, តិដ្ឋន្តុ តានិ ឋានានិ។ យេសុ ឋានេសុ សមេតិ, តត្ថ វិញ្ញូ សមនុយុញ្ជន្តំ សមនុគាហន្តំ សមនុភាសន្តំ សត្ថារា វា សត្ថារំ សង្ឃេន វា សង្ឃំ – ‘យេ ឥមេសំ ភវតំ ធម្មា អកុសលា អកុសលសង្ខាតា, សាវជ្ជា សាវជ្ជសង្ខាតា, អសេវិតព្ពា អសេវិតព្ពសង្ខាតា, ន អលមរិយា ន អលមរិយសង្ខាតា, កណ្ហា កណ្ហសង្ខាតា។ កោ ឥមេ ធម្មេ អនវសេសំ បហាយ វត្តតិ, សមណោ វា គោតមោ, បរេ វា បន ភោន្តោ គណាចរិយា’តិ?
៣៨៦. ‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, កស្សប, វិជ្ជតិ, យំ វិញ្ញូ សមនុយុញ្ជន្តា សមនុគាហន្តា សមនុភាសន្តា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘យេ ឥមេសំ ភវតំ ធម្មា អកុសលា អកុសលសង្ខាតា, សាវជ្ជា សាវជ្ជសង្ខាតា, អសេវិតព្ពា អសេវិតព្ពសង្ខាតា, ន អលមរិយា ន អលមរិយសង្ខាតា, កណ្ហា កណ្ហសង្ខាតា ។ សមណោ គោតមោ ឥមេ ធម្មេ អនវសេសំ បហាយ វត្តតិ, យំ វា បន ភោន្តោ បរេ គណាចរិយា’តិ។ ឥតិហ, កស្សប, វិញ្ញូ សមនុយុញ្ជន្តា សមនុគាហន្តា សមនុភាសន្តា អម្ហេវ តត្ថ យេភុយ្យេន បសំសេយ្យុំ។
៣៨៧. ‘‘អបរម្បិ នោ, កស្សប, វិញ្ញូ សមនុយុញ្ជន្តំ សមនុគាហន្តំ សមនុភាសន្តំ សត្ថារា វា សត្ថារំ សង្ឃេន វា សង្ឃំ – ‘យេ ឥមេសំ ភវតំ ធម្មា កុសលា កុសលសង្ខាតា, អនវជ្ជា អនវជ្ជសង្ខាតា, សេវិតព្ពា សេវិតព្ពសង្ខាតា, អលមរិយា អលមរិយសង្ខាតា, សុក្កា សុក្កសង្ខាតា។ កោ ឥមេ ធម្មេ អនវសេសំ សមាទាយ វត្តតិ, សមណោ វា គោតមោ, បរេ វា បន ភោន្តោ គណាចរិយា’ តិ?
៣៨៨. ‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, កស្សប, វិជ្ជតិ, យំ វិញ្ញូ សមនុយុញ្ជន្តា សមនុគាហន្តា សមនុភាសន្តា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘យេ ឥមេសំ ភវតំ ធម្មា កុសលា កុសលសង្ខាតា, អនវជ្ជា អនវជ្ជសង្ខាតា, សេវិតព្ពា សេវិតព្ពសង្ខាតា, អលមរិយា អលមរិយសង្ខាតា, សុក្កា សុក្កសង្ខាតា។ សមណោ គោតមោ ឥមេ ធម្មេ អនវសេសំ សមាទាយ វត្តតិ, យំ វា បន ភោន្តោ បរេ គណាចរិយា’តិ។ ឥតិហ, កស្សប, វិញ្ញូ សមនុយុញ្ជន្តា សមនុគាហន្តា សមនុភាសន្តា អម្ហេវ តត្ថ យេភុយ្យេន បសំសេយ្យុំ។
៣៨៩. ‘‘អបរម្បិ នោ, កស្សប, វិញ្ញូ សមនុយុញ្ជន្តំ សមនុគាហន្តំ សមនុភាសន្តំ សត្ថារា វា សត្ថារំ សង្ឃេន វា សង្ឃំ – ‘យេ ឥមេសំ ភវតំ ធម្មា អកុសលា អកុសលសង្ខាតា, សាវជ្ជា សាវជ្ជសង្ខាតា, អសេវិតព្ពា អសេវិតព្ពសង្ខាតា , ន អលមរិយា ន អលមរិយសង្ខាតា, កណ្ហា កណ្ហសង្ខាតា។ កោ ឥមេ ធម្មេ អនវសេសំ បហាយ វត្តតិ, គោតមសាវកសង្ឃោ វា, បរេ វា បន ភោន្តោ គណាចរិយសាវកសង្ឃា’តិ?
៣៩០. ‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, កស្សប, វិជ្ជតិ, យំ វិញ្ញូ សមនុយុញ្ជន្តា សមនុគាហន្តា សមនុភាសន្តា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘យេ ឥមេសំ ភវតំ ធម្មា អកុសលា អកុសលសង្ខាតា, សាវជ្ជា សាវជ្ជសង្ខាតា, អសេវិតព្ពា អសេវិតព្ពសង្ខាតា, ន អលមរិយា ន អលមរិយសង្ខាតា, កណ្ហា កណ្ហសង្ខាតា។ គោតមសាវកសង្ឃោ ឥមេ ធម្មេ អនវសេសំ បហាយ វត្តតិ, យំ វា បន ភោន្តោ បរេ គណាចរិយសាវកសង្ឃា’តិ។ ឥតិហ, កស្សប, វិញ្ញូ សមនុយុញ្ជន្តា សមនុគាហន្តា សមនុភាសន្តា អម្ហេវ តត្ថ យេភុយ្យេន បសំសេយ្យុំ។
៣៩១. ‘‘អបរម្បិ នោ, កស្សប, វិញ្ញូ សមនុយុញ្ជន្តំ សមនុគាហន្តំ សមនុភាសន្តំ សត្ថារា វា សត្ថារំ សង្ឃេន វា សង្ឃំ។ ‘យេ ឥមេសំ ភវតំ ធម្មា កុសលា កុសលសង្ខាតា, អនវជ្ជា អនវជ្ជសង្ខាតា, សេវិតព្ពា សេវិតព្ពសង្ខាតា, អលមរិយា អលមរិយសង្ខាតា, សុក្កា សុក្កសង្ខាតា។ កោ ឥមេ ធម្មេ អនវសេសំ សមាទាយ វត្តតិ, គោតមសាវកសង្ឃោ វា, បរេ វា បន ភោន្តោ គណាចរិយសាវកសង្ឃា’តិ?
៣៩២. ‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, កស្សប, វិជ្ជតិ, យំ វិញ្ញូ សមនុយុញ្ជន្តា សមនុគាហន្តា សមនុភាសន្តា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘យេ ឥមេសំ ភវតំ ធម្មា កុសលា កុសលសង្ខាតា, អនវជ្ជា អនវជ្ជសង្ខាតា, សេវិតព្ពា សេវិតព្ពសង្ខាតា, អលមរិយា អលមរិយសង្ខាតា, សុក្កា សុក្កសង្ខាតា។ គោតមសាវកសង្ឃោ ឥមេ ធម្មេ អនវសេសំ សមាទាយ វត្តតិ, យំ វា បន ភោន្តោ បរេ គណាចរិយសាវកសង្ឃា’តិ។ ឥតិហ, កស្សប, វិញ្ញូ សមនុយុញ្ជន្តា សមនុគាហន្តា សមនុភាសន្តា អម្ហេវ តត្ថ យេភុយ្យេន បសំសេយ្យុំ។
អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ
៣៩៣. ‘‘អត្ថិ, កស្សប, មគ្គោ អត្ថិ បដិបទា, យថាបដិបន្នោ សាមំយេវ ញស្សតិ សាមំ ទក្ខតិ [ទក្ខិតិ (សី.)] – ‘សមណោវ គោតមោ កាលវាទី ភូតវាទី អត្ថវាទី ធម្មវាទី វិនយវាទី’តិ។ កតមោ ច, កស្សប, មគ្គោ, កតមា ច បដិបទា, យថាបដិបន្នោ សាមំយេវ ញស្សតិ សាមំ ទក្ខតិ – ‘សមណោវ គោតមោ កាលវាទី ភូតវាទី អត្ថវាទី ធម្មវាទី វិនយវាទី’តិ? អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ។ សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បោ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តោ សម្មាអាជីវោ សម្មាវាយាមោ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ។ អយំ ខោ, កស្សប, មគ្គោ, អយំ បដិបទា, យថាបដិបន្នោ សាមំយេវ ញស្សតិ សាមំ ទក្ខតិ ‘សមណោវ គោតមោ កាលវាទី ភូតវាទី អត្ថវាទី ធម្មវាទី វិនយវាទី’’’តិ។
តបោបក្កមកថា
៣៩៤. ឯវំ វុត្តេ, អចេលោ កស្សបោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥមេបិ ខោ, អាវុសោ គោតម, តបោបក្កមា ឯតេសំ សមណព្រាហ្មណានំ សាមញ្ញសង្ខាតា ច ព្រហ្មញ្ញសង្ខាតា ច។ អចេលកោ ហោតិ, មុត្តាចារោ, ហត្ថាបលេខនោ, ន ឯហិភទ្ទន្តិកោ, ន តិដ្ឋភទ្ទន្តិកោ, នាភិហដំ, ន ឧទ្ទិស្សកតំ, ន និមន្តនំ សាទិយតិ។ សោ ន កុម្ភិមុខា បដិគ្គណ្ហាតិ, ន កឡោបិមុខា បដិគ្គណ្ហាតិ, ន ឯឡកមន្តរំ, ន ទណ្ឌមន្តរំ, ន មុសលមន្តរំ, ន ទ្វិន្នំ ភុញ្ជមានានំ, ន គព្ភិនិយា, ន បាយមានាយ, ន បុរិសន្តរគតាយ, ន សង្កិត្តីសុ, ន យត្ថ សា ឧបដ្ឋិតោ ហោតិ, ន យត្ថ មក្ខិកា សណ្ឌសណ្ឌចារិនី, ន មច្ឆំ, ន មំសំ, ន សុរំ, ន មេរយំ, ន ថុសោទកំ បិវតិ។ សោ ឯកាគារិកោ វា ហោតិ ឯកាលោបិកោ, ទ្វាគារិកោ វា ហោតិ ទ្វាលោបិកោ…បេ.… សត្តាគារិកោ វា ហោតិ សត្តាលោបិកោ ; ឯកិស្សាបិ ទត្តិយា យាបេតិ, ទ្វីហិបិ ទត្តីហិ យាបេតិ… សត្តហិបិ ទត្តីហិ យាបេតិ; ឯកាហិកម្បិ អាហារំ អាហារេតិ, ទ្វីហិកម្បិ អាហារំ អាហារេតិ… សត្តាហិកម្បិ អាហារំ អាហារេតិ។ ឥតិ ឯវរូបំ អទ្ធមាសិកម្បិ បរិយាយភត្តភោជនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតិ។
៣៩៥. ‘‘ឥមេបិ ខោ, អាវុសោ គោតម, តបោបក្កមា ឯតេសំ សមណព្រាហ្មណានំ សាមញ្ញសង្ខាតា ច ព្រហ្មញ្ញសង្ខាតា ច។ សាកភក្ខោ វា ហោតិ, សាមាកភក្ខោ វា ហោតិ, នីវារភក្ខោ វា ហោតិ, ទទ្ទុលភក្ខោ វា ហោតិ, ហដភក្ខោ វា ហោតិ, កណភក្ខោ វា ហោតិ, អាចាមភក្ខោ វា ហោតិ, បិញ្ញាកភក្ខោ វា ហោតិ, តិណភក្ខោ វា ហោតិ, គោមយភក្ខោ វា ហោតិ, វនមូលផលាហារោ យាបេតិ បវត្តផលភោជី។
៣៩៦. ‘‘ឥមេបិ ខោ, អាវុសោ គោតម, តបោបក្កមា ឯតេសំ សមណព្រាហ្មណានំ សាមញ្ញសង្ខាតា ច ព្រហ្មញ្ញសង្ខាតា ច។ សាណានិបិ ធារេតិ, មសាណានិបិ ធារេតិ, ឆវទុស្សានិបិ ធារេតិ, បំសុកូលានិបិ ធារេតិ, តិរីដានិបិ ធារេតិ, អជិនម្បិ ធារេតិ, អជិនក្ខិបម្បិ ធារេតិ, កុសចីរម្បិ ធារេតិ, វាកចីរម្បិ ធារេតិ, ផលកចីរម្បិ ធារេតិ, កេសកម្ពលម្បិ ធារេតិ, វាឡកម្ពលម្បិ ធារេតិ, ឧលូកបក្ខិកម្បិ ធារេតិ, កេសមស្សុលោចកោបិ ហោតិ កេសមស្សុលោចនានុយោគមនុយុត្តោ, ឧព្ភដ្ឋកោបិ [ឧព្ភដ្ឋិកោបិ (ក.)] ហោតិ អាសនបដិក្ខិត្តោ, ឧក្កុដិកោបិ ហោតិ ឧក្កុដិកប្បធានមនុយុត្តោ, កណ្ដកាបស្សយិកោបិ ហោតិ កណ្ដកាបស្សយេ សេយ្យំ កប្បេតិ, ផលកសេយ្យម្បិ កប្បេតិ, ថណ្ឌិលសេយ្យម្បិ កប្បេតិ, ឯកបស្សយិកោបិ ហោតិ រជោជល្លធរោ, អព្ភោកាសិកោបិ ហោតិ យថាសន្ថតិកោ , វេកដិកោបិ ហោតិ វិកដភោជនានុយោគមនុយុត្តោ, អបានកោបិ ហោតិ អបានកត្តមនុយុត្តោ, សាយតតិយកម្បិ ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតី’’តិ។
តបោបក្កមនិរត្ថកថា
៣៩៧. ‘‘អចេលកោ ចេបិ, កស្សប, ហោតិ, មុត្តាចារោ, ហត្ថាបលេខនោ…បេ.… ឥតិ ឯវរូបំ អទ្ធមាសិកម្បិ បរិយាយភត្តភោជនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតិ។ តស្ស ចាយំ សីលសម្បទា ចិត្តសម្បទា បញ្ញាសម្បទា អភាវិតា ហោតិ អសច្ឆិកតា។ អថ ខោ សោ អារកាវ សាមញ្ញា អារកាវ ព្រហ្មញ្ញា។ យតោ ខោ, កស្សប, ភិក្ខុ អវេរំ អព្យាបជ្ជំ មេត្តចិត្តំ ភាវេតិ, អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយំ វុច្ចតិ, កស្សប, ភិក្ខុ សមណោ ឥតិបិ ព្រាហ្មណោ ឥតិបិ។
‘‘សាកភក្ខោ ចេបិ, កស្សប, ហោតិ, សាមាកភក្ខោ…បេ.… វនមូលផលាហារោ យាបេតិ បវត្តផលភោជី។ តស្ស ចាយំ សីលសម្បទា ចិត្តសម្បទា បញ្ញាសម្បទា អភាវិតា ហោតិ អសច្ឆិកតា។ អថ ខោ សោ អារកាវ សាមញ្ញា អារកាវ ព្រហ្មញ្ញា។ យតោ ខោ, កស្សប, ភិក្ខុ អវេរំ អព្យាបជ្ជំ មេត្តចិត្តំ ភាវេតិ, អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយំ វុច្ចតិ, កស្សប, ភិក្ខុ សមណោ ឥតិបិ ព្រាហ្មណោ ឥតិបិ។
‘‘សាណានិ ចេបិ, កស្សប, ធារេតិ, មសាណានិបិ ធារេតិ…បេ.… សាយតតិយកម្បិ ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតិ។ តស្ស ចាយំ សីលសម្បទា ចិត្តសម្បទា បញ្ញាសម្បទា អភាវិតា ហោតិ អសច្ឆិកតា។ អថ ខោ សោ អារកាវ សាមញ្ញា អារកាវ ព្រហ្មញ្ញា ។ យតោ ខោ, កស្សប, ភិក្ខុ អវេរំ អព្យាបជ្ជំ មេត្តចិត្តំ ភាវេតិ, អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយំ វុច្ចតិ, កស្សប, ភិក្ខុ សមណោ ឥតិបិ ព្រាហ្មណោ ឥតិបី’’តិ។
៣៩៨. ឯវំ វុត្តេ, អចេលោ កស្សបោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ទុក្ករំ, ភោ គោតម, សាមញ្ញំ ទុក្ករំ ព្រហ្មញ្ញ’’ន្តិ។ ‘‘បកតិ ខោ ឯសា, កស្សប, លោកស្មិំ ‘ទុក្ករំ សាមញ្ញំ ទុក្ករំ ព្រហ្មញ្ញ’ន្តិ។ អចេលកោ ចេបិ, កស្សប, ហោតិ, មុត្តាចារោ, ហត្ថាបលេខនោ…បេ.… ឥតិ ឯវរូបំ អទ្ធមាសិកម្បិ បរិយាយភត្តភោជនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតិ។ ឥមាយ ច, កស្សប, មត្តាយ ឥមិនា តបោបក្កមេន សាមញ្ញំ វា អភវិស្ស ព្រហ្មញ្ញំ វា ទុក្ករំ សុទុក្ករំ, នេតំ អភវិស្ស កល្លំ វចនាយ – ‘ទុក្ករំ សាមញ្ញំ ទុក្ករំ ព្រហ្មញ្ញ’ន្តិ។
‘‘សក្កា ច បនេតំ អភវិស្ស កាតុំ គហបតិនា វា គហបតិបុត្តេន វា អន្តមសោ កុម្ភទាសិយាបិ – ‘ហន្ទាហំ អចេលកោ ហោមិ, មុត្តាចារោ, ហត្ថាបលេខនោ…បេ.… ឥតិ ឯវរូបំ អទ្ធមាសិកម្បិ បរិយាយភត្តភោជនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរាមី’តិ។
‘‘យស្មា ច ខោ, កស្សប, អញ្ញត្រេវ ឥមាយ មត្តាយ អញ្ញត្រ ឥមិនា តបោបក្កមេន សាមញ្ញំ វា ហោតិ ព្រហ្មញ្ញំ វា ទុក្ករំ សុទុក្ករំ, តស្មា ឯតំ កល្លំ វចនាយ – ‘ទុក្ករំ សាមញ្ញំ ទុក្ករំ ព្រហ្មញ្ញ’ន្តិ។ យតោ ខោ, កស្សប, ភិក្ខុ អវេរំ អព្យាបជ្ជំ មេត្តចិត្តំ ភាវេតិ, អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយំ វុច្ចតិ, កស្សប, ភិក្ខុ សមណោ ឥតិបិ ព្រាហ្មណោ ឥតិបិ ។
‘‘សាកភក្ខោ ចេបិ, កស្សប, ហោតិ, សាមាកភក្ខោ…បេ.… វនមូលផលាហារោ យាបេតិ បវត្តផលភោជី។ ឥមាយ ច, កស្សប, មត្តាយ ឥមិនា តបោបក្កមេន សាមញ្ញំ វា អភវិស្ស ព្រហ្មញ្ញំ វា ទុក្ករំ សុទុក្ករំ, នេតំ អភវិស្ស កល្លំ វចនាយ – ‘ទុក្ករំ សាមញ្ញំ ទុក្ករំ ព្រហ្មញ្ញ’ន្តិ។
‘‘សក្កា ច បនេតំ អភវិស្ស កាតុំ គហបតិនា វា គហបតិបុត្តេន វា អន្តមសោ កុម្ភទាសិយាបិ – ‘ហន្ទាហំ សាកភក្ខោ វា ហោមិ, សាមាកភក្ខោ វា…បេ.… វនមូលផលាហារោ យាបេមិ បវត្តផលភោជី’តិ។
‘‘យស្មា ច ខោ, កស្សប, អញ្ញត្រេវ ឥមាយ មត្តាយ អញ្ញត្រ ឥមិនា តបោបក្កមេន សាមញ្ញំ វា ហោតិ ព្រហ្មញ្ញំ វា ទុក្ករំ សុទុក្ករំ, តស្មា ឯតំ កល្លំ វចនាយ – ‘ទុក្ករំ សាមញ្ញំ ទុក្ករំ ព្រហ្មញ្ញ’ន្តិ។ យតោ ខោ, កស្សប, ភិក្ខុ អវេរំ អព្យាបជ្ជំ មេត្តចិត្តំ ភាវេតិ, អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយំ វុច្ចតិ, កស្សប, ភិក្ខុ សមណោ ឥតិបិ ព្រាហ្មណោ ឥតិបិ។
‘‘សាណានិ ចេបិ, កស្សប, ធារេតិ, មសាណានិបិ ធារេតិ…បេ.… សាយតតិយកម្បិ ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតិ។ ឥមាយ ច, កស្សប, មត្តាយ ឥមិនា តបោបក្កមេន សាមញ្ញំ វា អភវិស្ស ព្រហ្មញ្ញំ វា ទុក្ករំ សុទុក្ករំ, នេតំ អភវិស្ស កល្លំ វចនាយ – ‘ទុក្ករំ សាមញ្ញំ ទុក្ករំ ព្រហ្មញ្ញ’ន្តិ។
‘‘សក្កា ច បនេតំ អភវិស្ស កាតុំ គហបតិនា វា គហបតិបុត្តេន វា អន្តមសោ កុម្ភទាសិយាបិ – ‘ហន្ទាហំ សាណានិបិ ធារេមិ, មសាណានិបិ ធារេមិ…បេ.… សាយតតិយកម្បិ ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរាមី’តិ។
‘‘យស្មា ច ខោ, កស្សប, អញ្ញត្រេវ ឥមាយ មត្តាយ អញ្ញត្រ ឥមិនា តបោបក្កមេន សាមញ្ញំ វា ហោតិ ព្រហ្មញ្ញំ វា ទុក្ករំ សុទុក្ករំ, តស្មា ឯតំ កល្លំ វចនាយ – ‘ទុក្ករំ សាមញ្ញំ ទុក្ករំ ព្រហ្មញ្ញ’ន្តិ។ យតោ ខោ, កស្សប, ភិក្ខុ អវេរំ អព្យាបជ្ជំ មេត្តចិត្តំ ភាវេតិ, អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយំ វុច្ចតិ, កស្សប, ភិក្ខុ សមណោ ឥតិបិ ព្រាហ្មណោ ឥតិបី’’តិ។
៣៩៩. ឯវំ វុត្តេ, អចេលោ កស្សបោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ទុជ្ជានោ, ភោ គោតម, សមណោ, ទុជ្ជានោ ព្រាហ្មណោ’’តិ។ ‘‘បកតិ ខោ ឯសា, កស្សប, លោកស្មិំ ‘ទុជ្ជានោ សមណោ ទុជ្ជានោ ព្រាហ្មណោ’តិ។ អចេលកោ ចេបិ, កស្សប, ហោតិ, មុត្តាចារោ, ហត្ថាបលេខនោ…បេ.… ឥតិ ឯវរូបំ អទ្ធមាសិកម្បិ បរិយាយភត្តភោជនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតិ។ ឥមាយ ច, កស្សប, មត្តាយ ឥមិនា តបោបក្កមេន សមណោ វា អភវិស្ស ព្រាហ្មណោ វា ទុជ្ជានោ សុទុជ្ជានោ, នេតំ អភវិស្ស កល្លំ វចនាយ – ‘ទុជ្ជានោ សមណោ ទុជ្ជានោ ព្រាហ្មណោ’តិ។
‘‘សក្កា ច បនេសោ អភវិស្ស ញាតុំ គហបតិនា វា គហបតិបុត្តេន វា អន្តមសោ កុម្ភទាសិយាបិ – ‘អយំ អចេលកោ ហោតិ, មុត្តាចារោ, ហត្ថាបលេខនោ…បេ.… ឥតិ ឯវរូបំ អទ្ធមាសិកម្បិ បរិយាយភត្តភោជនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតី’តិ។
‘‘យស្មា ច ខោ, កស្សប, អញ្ញត្រេវ ឥមាយ មត្តាយ អញ្ញត្រ ឥមិនា តបោបក្កមេន សមណោ វា ហោតិ ព្រាហ្មណោ វា ទុជ្ជានោ សុទុជ្ជានោ, តស្មា ឯតំ កល្លំ វចនាយ – ‘ទុជ្ជានោ សមណោ ទុជ្ជានោ ព្រាហ្មណោ’តិ។ យតោ ខោ [យតោ ច ខោ (ក.)], កស្សប, ភិក្ខុ អវេរំ អព្យាបជ្ជំ មេត្តចិត្តំ ភាវេតិ, អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយំ វុច្ចតិ, កស្សប, ភិក្ខុ សមណោ ឥតិបិ ព្រាហ្មណោ ឥតិបិ។
‘‘សាកភក្ខោ ចេបិ, កស្សប, ហោតិ សាមាកភក្ខោ…បេ.… វនមូលផលាហារោ យាបេតិ បវត្តផលភោជី។ ឥមាយ ច, កស្សប, មត្តាយ ឥមិនា តបោបក្កមេន សមណោ វា អភវិស្ស ព្រាហ្មណោ វា ទុជ្ជានោ សុទុជ្ជានោ, នេតំ អភវិស្ស កល្លំ វចនាយ – ‘ទុជ្ជានោ សមណោ ទុជ្ជានោ ព្រាហ្មណោ’តិ។
‘‘សក្កា ច បនេសោ អភវិស្ស ញាតុំ គហបតិនា វា គហបតិបុត្តេន វា អន្តមសោ កុម្ភទាសិយាបិ – ‘អយំ សាកភក្ខោ វា ហោតិ សាមាកភក្ខោ…បេ.… វនមូលផលាហារោ យាបេតិ បវត្តផលភោជី’តិ។
‘‘យស្មា ច ខោ, កស្សប, អញ្ញត្រេវ ឥមាយ មត្តាយ អញ្ញត្រ ឥមិនា តបោបក្កមេន សមណោ វា ហោតិ ព្រាហ្មណោ វា ទុជ្ជានោ សុទុជ្ជានោ, តស្មា ឯតំ កល្លំ វចនាយ – ‘ទុជ្ជានោ សមណោ ទុជ្ជានោ ព្រាហ្មណោ’តិ។ យតោ ខោ, កស្សប, ភិក្ខុ អវេរំ អព្យាបជ្ជំ មេត្តចិត្តំ ភាវេតិ , អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយំ វុច្ចតិ, កស្សប, ភិក្ខុ សមណោ ឥតិបិ ព្រាហ្មណោ ឥតិបិ។
‘‘សាណានិ ចេបិ, កស្សប, ធារេតិ, មសាណានិបិ ធារេតិ…បេ.… សាយតតិយកម្បិ ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតិ។ ឥមាយ ច, កស្សប, មត្តាយ ឥមិនា តបោបក្កមេន សមណោ វា អភវិស្ស ព្រាហ្មណោ វា ទុជ្ជានោ សុទុជ្ជានោ, នេតំ អភវិស្ស កល្លំ វចនាយ – ‘ទុជ្ជានោ សមណោ ទុជ្ជានោ ព្រាហ្មណោ’តិ។
‘‘សក្កា ច បនេសោ អភវិស្ស ញាតុំ គហបតិនា វា គហបតិបុត្តេន វា អន្តមសោ កុម្ភទាសិយាបិ – ‘អយំ សាណានិបិ ធារេតិ, មសាណានិបិ ធារេតិ…បេ.… សាយតតិយកម្បិ ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតី’តិ។
‘‘យស្មា ច ខោ, កស្សប, អញ្ញត្រេវ ឥមាយ មត្តាយ អញ្ញត្រ ឥមិនា តបោបក្កមេន សមណោ វា ហោតិ ព្រាហ្មណោ វា ទុជ្ជានោ សុទុជ្ជានោ, តស្មា ឯតំ កល្លំ វចនាយ – ‘ទុជ្ជានោ សមណោ ទុជ្ជានោ ព្រាហ្មណោ’តិ។ យតោ ខោ, កស្សប, ភិក្ខុ អវេរំ អព្យាបជ្ជំ មេត្តចិត្តំ ភាវេតិ, អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយំ វុច្ចតិ, កស្សប , ភិក្ខុ សមណោ ឥតិបិ ព្រាហ្មណោ ឥតិបី’’តិ។
សីលសមាធិបញ្ញាសម្បទា
៤០០. ឯវំ វុត្តេ, អចេលោ កស្សបោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កតមា បន សា, ភោ គោតម, សីលសម្បទា, កតមា ចិត្តសម្បទា, កតមា បញ្ញាសម្បទា’’តិ? ‘‘ឥធ, កស្សប, តថាគតោ លោកេ ឧប្បជ្ជតិ អរហំ, សម្មាសម្ពុទ្ធោ…បេ.… (យថា ១៩០-១៩៣ អនុច្ឆេទេសុ, ឯវំ វិត្ថារេតព្ពំ) ភយទស្សាវី សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ, កាយកម្មវចីកម្មេន សមន្នាគតោ កុសលេន បរិសុទ្ធាជីវោ សីលសម្បន្នោ ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារោ សតិសម្បជញ្ញេន សមន្នាគតោ សន្តុដ្ឋោ។
៤០១. ‘‘កថញ្ច, កស្សប, ភិក្ខុ សីលសម្បន្នោ ហោតិ? ឥធ, កស្សប, ភិក្ខុ បាណាតិបាតំ បហាយ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ និហិតទណ្ឌោ និហិតសត្ថោ លជ្ជី ទយាបន្នោ, សព្ពបាណភូតហិតានុកម្បី វិហរតិ។ ឥទម្បិស្ស ហោតិ សីលសម្បទាយ …បេ.… (យថា ១៩៤ យាវ ២១០ អនុច្ឆេទេសុ)
‘‘យថា វា បនេកេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សទ្ធាទេយ្យានិ ភោជនានិ ភុញ្ជិត្វា តេ ឯវរូបាយ តិរច្ឆានវិជ្ជាយ មិច្ឆាជីវេន ជីវិតំ កប្បេន្តិ ។ សេយ្យថិទំ – សន្តិកម្មំ បណិធិកម្មំ…បេ.… (យថា ២១១ អនុច្ឆេទេ) ឱសធីនំ បតិមោក្ខោ ឥតិ វា ឥតិ, ឯវរូបាយ តិរច្ឆានវិជ្ជាយ មិច្ឆាជីវា បដិវិរតោ ហោតិ។ ឥទម្បិស្ស ហោតិ សីលសម្បទាយ។
‘‘ស ខោ សោ [អយំ ខោ (ក.)], កស្សប, ភិក្ខុ ឯវំ សីលសម្បន្នោ ន កុតោចិ ភយំ សមនុបស្សតិ, យទិទំ សីលសំវរតោ។ សេយ្យថាបិ, កស្សប, រាជា ខត្តិយោ មុទ្ធាវសិត្តោ និហតបច្ចាមិត្តោ ន កុតោចិ ភយំ សមនុបស្សតិ, យទិទំ បច្ចត្ថិកតោ។ ឯវមេវ ខោ, កស្សប, ភិក្ខុ ឯវំ សីលសម្បន្នោ ន កុតោចិ ភយំ សមនុបស្សតិ, យទិទំ សីលសំវរតោ។ សោ ឥមិនា អរិយេន សីលក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ អជ្ឈត្តំ អនវជ្ជសុខំ បដិសំវេទេតិ។ ឯវំ ខោ, កស្សប, ភិក្ខុ សីលសម្បន្នោ ហោតិ។ អយំ ខោ, កស្សប, សីលសម្បទា…បេ.… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ ឥទម្បិស្ស ហោតិ ចិត្តសម្បទាយ…បេ.… ទុតិយំ ឈានំ…បេ.… តតិយំ ឈានំ…បេ.… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ ឥទម្បិស្ស ហោតិ ចិត្តសម្បទាយ។ អយំ ខោ, កស្សប, ចិត្តសម្បទា។
‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ…បេ.… ញាណទស្សនាយ ចិត្តំ អភិនីហរតិ អភិនិន្នាមេតិ…បេ.… ឥទម្បិស្ស ហោតិ បញ្ញាសម្បទាយ…បេ.… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតិ…បេ.… ឥទម្បិស្ស ហោតិ បញ្ញាសម្បទាយ។ អយំ ខោ, កស្សប, បញ្ញាសម្បទា។
‘‘ឥមាយ ច, កស្សប, សីលសម្បទាយ ចិត្តសម្បទាយ បញ្ញាសម្បទាយ អញ្ញា សីលសម្បទា ចិត្តសម្បទា បញ្ញាសម្បទា ឧត្តរិតរា វា បណីតតរា វា នត្ថិ។
សីហនាទកថា
៤០២. ‘‘សន្តិ, កស្សប, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា សីលវាទា។ តេ អនេកបរិយាយេន សីលស្ស វណ្ណំ ភាសន្តិ។ យាវតា, កស្សប, អរិយំ បរមំ សីលំ, នាហំ តត្ថ អត្តនោ សមសមំ សមនុបស្សាមិ, កុតោ ភិយ្យោ! អថ ខោ អហមេវ តត្ថ ភិយ្យោ, យទិទំ អធិសីលំ។
‘‘សន្តិ, កស្សប, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា តបោជិគុច្ឆាវាទា។ តេ អនេកបរិយាយេន តបោជិគុច្ឆាយ វណ្ណំ ភាសន្តិ។ យាវតា, កស្សប, អរិយា បរមា តបោជិគុច្ឆា, នាហំ តត្ថ អត្តនោ សមសមំ សមនុបស្សាមិ, កុតោ ភិយ្យោ! អថ ខោ អហមេវ តត្ថ ភិយ្យោ, យទិទំ អធិជេគុច្ឆំ។
‘‘សន្តិ, កស្សប, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា បញ្ញាវាទា។ តេ អនេកបរិយាយេន បញ្ញាយ វណ្ណំ ភាសន្តិ។ យាវតា, កស្សប, អរិយា បរមា បញ្ញា, នាហំ តត្ថ អត្តនោ សមសមំ សមនុបស្សាមិ, កុតោ ភិយ្យោ! អថ ខោ អហមេវ តត្ថ ភិយ្យោ, យទិទំ អធិបញ្ញំ។
‘‘សន្តិ, កស្សប, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា វិមុត្តិវាទា។ តេ អនេកបរិយាយេន វិមុត្តិយា វណ្ណំ ភាសន្តិ។ យាវតា, កស្សប, អរិយា បរមា វិមុត្តិ, នាហំ តត្ថ អត្តនោ សមសមំ សមនុបស្សាមិ, កុតោ ភិយ្យោ! អថ ខោ អហមេវ តត្ថ ភិយ្យោ, យទិទំ អធិវិមុត្តិ។
៤០៣. ‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, កស្សប, វិជ្ជតិ, យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘សីហនាទំ ខោ សមណោ គោតមោ នទតិ, តញ្ច ខោ សុញ្ញាគារេ នទតិ, នោ បរិសាសូ’តិ។ តេ – ‘មា ហេវ’ន្តិស្សុ វចនីយា។ ‘សីហនាទញ្ច សមណោ គោតមោ នទតិ, បរិសាសុ ច នទតី’តិ ឯវមស្សុ, កស្សប, វចនីយា។
‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, កស្សប, វិជ្ជតិ, យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘សីហនាទញ្ច សមណោ គោតមោ នទតិ, បរិសាសុ ច នទតិ, នោ ច ខោ វិសារទោ នទតី’តិ ។ តេ – ‘មា ហេវ’ន្តិស្សុ វចនីយា។ ‘សីហនាទញ្ច សមណោ គោតមោ នទតិ, បរិសាសុ ច នទតិ, វិសារទោ ច នទតី’’តិ ឯវមស្សុ, កស្សប, វចនីយា។
‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, កស្សប, វិជ្ជតិ, យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘សីហនាទញ្ច សមណោ គោតមោ នទតិ, បរិសាសុ ច នទតិ, វិសារទោ ច នទតិ, នោ ច ខោ នំ បញ្ហំ បុច្ឆន្តិ…បេ.… បញ្ហញ្ច នំ បុច្ឆន្តិ; នោ ច ខោ នេសំ បញ្ហំ បុដ្ឋោ ព្យាករោតិ…បេ.… បញ្ហញ្ច នេសំ បុដ្ឋោ ព្យាករោតិ; នោ ច ខោ បញ្ហស្ស វេយ្យាករណេន ចិត្តំ អារាធេតិ…បេ.… បញ្ហស្ស ច វេយ្យាករណេន ចិត្តំ អារាធេតិ; នោ ច ខោ សោតព្ពំ មញ្ញន្តិ…បេ.… សោតព្ពញ្ចស្ស មញ្ញន្តិ; នោ ច ខោ សុត្វា បសីទន្តិ…បេ.… សុត្វា ចស្ស បសីទន្តិ ; នោ ច ខោ បសន្នាការំ ករោន្តិ…បេ.… បសន្នាការញ្ច ករោន្តិ; នោ ច ខោ តថត្តាយ បដិបជ្ជន្តិ…បេ.… តថត្តាយ ច បដិបជ្ជន្តិ; នោ ច ខោ បដិបន្នា អារាធេន្តី’តិ។ តេ – ‘មា ហេវ’ន្តិស្សុ វចនីយា។ ‘សីហនាទញ្ច សមណោ គោតមោ នទតិ, បរិសាសុ ច នទតិ, វិសារទោ ច នទតិ, បញ្ហញ្ច នំ បុច្ឆន្តិ, បញ្ហញ្ច នេសំ បុដ្ឋោ ព្យាករោតិ, បញ្ហស្ស ច វេយ្យាករណេន ចិត្តំ អារាធេតិ, សោតព្ពញ្ចស្ស មញ្ញន្តិ, សុត្វា ចស្ស បសីទន្តិ, បសន្នាការញ្ច ករោន្តិ, តថត្តាយ ច បដិបជ្ជន្តិ, បដិបន្នា ច អារាធេន្តី’តិ ឯវមស្សុ, កស្សប, វចនីយា។
តិត្ថិយបរិវាសកថា
៤០៤. ‘‘ឯកមិទាហំ, កស្សប, សមយំ រាជគហេ វិហរាមិ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ។ តត្រ មំ អញ្ញតរោ តបព្រហ្មចារី និគ្រោធោ នាម អធិជេគុច្ឆេ បញ្ហំ អបុច្ឆិ។ តស្សាហំ អធិជេគុច្ឆេ បញ្ហំ បុដ្ឋោ ព្យាកាសិំ។ ព្យាកតេ ច បន មេ អត្តមនោ អហោសិ បរំ វិយ មត្តាយា’’តិ។ ‘‘កោ ហិ, ភន្តេ, ភគវតោ ធម្មំ សុត្វា ន អត្តមនោ អស្ស បរំ វិយ មត្តាយ? អហម្បិ ហិ, ភន្តេ, ភគវតោ ធម្មំ សុត្វា អត្តមនោ បរំ វិយ មត្តាយ។ អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ។ សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ – ‘ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តី’តិ; ឯវមេវំ ភគវតា អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ។ ឯសាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ, ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច។ លភេយ្យាហំ, ភន្តេ, ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, លភេយ្យំ ឧបសម្បទ’’ន្តិ។
៤០៥. ‘‘យោ ខោ, កស្សប, អញ្ញតិត្ថិយបុព្ពោ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អាកង្ខតិ បព្ពជ្ជំ, អាកង្ខតិ ឧបសម្បទំ, សោ ចត្តារោ មាសេ បរិវសតិ, ចតុន្នំ មាសានំ អច្ចយេន អារទ្ធចិត្តា ភិក្ខូ បព្ពាជេន្តិ, ឧបសម្បាទេន្តិ ភិក្ខុភាវាយ។ អបិ ច មេត្ថ បុគ្គលវេមត្តតា វិទិតា’’តិ។ ‘‘សចេ, ភន្តេ, អញ្ញតិត្ថិយបុព្ពា ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អាកង្ខន្តិ បព្ពជ្ជំ, អាកង្ខន្តិ ឧបសម្បទំ, ចត្តារោ មាសេ បរិវសន្តិ, ចតុន្នំ មាសានំ អច្ចយេន អារទ្ធចិត្តា ភិក្ខូ បព្ពាជេន្តិ, ឧបសម្បាទេន្តិ ភិក្ខុភាវាយ។ អហំ ចត្តារិ វស្សានិ បរិវសិស្សាមិ, ចតុន្នំ វស្សានំ អច្ចយេន អារទ្ធចិត្តា ភិក្ខូ បព្ពាជេន្តុ, ឧបសម្បាទេន្តុ ភិក្ខុភាវាយា’’តិ។
អលត្ថ ខោ អចេលោ កស្សបោ ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ , អលត្ថ ឧបសម្បទំ។ អចិរូបសម្បន្នោ ខោ បនាយស្មា កស្សបោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ ន ចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ, តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ។ ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ – អព្ភញ្ញាសិ។ អញ្ញតរោ ខោ បនាយស្មា កស្សបោ អរហតំ អហោសីតិ។
មហាសីហនាទសុត្តំ និដ្ឋិតំ អដ្ឋមំ។