៦. មហាលិសុត្តំ
ព្រាហ្មណទូតវត្ថុ
៣៥៩. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ។ តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា កោសលកា ច ព្រាហ្មណទូតា មាគធកា ច ព្រាហ្មណទូតា វេសាលិយំ បដិវសន្តិ កេនចិទេវ ករណីយេន។ អស្សោសុំ ខោ តេ កោសលកា ច ព្រាហ្មណទូតា មាគធកា ច ព្រាហ្មណទូតា – ‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ សក្យបុត្តោ សក្យកុលា បព្ពជិតោ វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ។ តំ ខោ បន ភវន្តំ គោតមំ ឯវំ កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’។ សោ ឥមំ លោកំ សទេវកំ សមារកំ សព្រហ្មកំ សស្សមណព្រាហ្មណិំ បជំ សទេវមនុស្សំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេតិ។ សោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ។ សាធុ ខោ បន តថារូបានំ អរហតំ ទស្សនំ ហោតី’’តិ។
៣៦០. អថ ខោ តេ កោសលកា ច ព្រាហ្មណទូតា មាគធកា ច ព្រាហ្មណទូតា យេន មហាវនំ កូដាគារសាលា តេនុបសង្កមិំសុ។ តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា នាគិតោ ភគវតោ ឧបដ្ឋាកោ ហោតិ។ អថ ខោ តេ កោសលកា ច ព្រាហ្មណទូតា មាគធកា ច ព្រាហ្មណទូតា យេនាយស្មា នាគិតោ តេនុបសង្កមិំសុ។ ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ នាគិតំ ឯតទវោចុំ – ‘‘កហំ នុ ខោ, ភោ នាគិត, ឯតរហិ សោ ភវំ គោតមោ វិហរតិ? ទស្សនកាមា ហិ មយំ តំ ភវន្តំ គោតម’’ន្តិ។ ‘‘អកាលោ ខោ, អាវុសោ, ភគវន្តំ ទស្សនាយ, បដិសល្លីនោ ភគវា’’តិ។ អថ ខោ តេ កោសលកា ច ព្រាហ្មណទូតា មាគធកា ច ព្រាហ្មណទូតា តត្ថេវ ឯកមន្តំ និសីទិំសុ – ‘‘ទិស្វាវ មយំ តំ ភវន្តំ គោតមំ គមិស្សាមា’’តិ។
ឱដ្ឋទ្ធលិច្ឆវីវត្ថុ
៣៦១. ឱដ្ឋទ្ធោបិ លិច្ឆវី មហតិយា លិច្ឆវីបរិសាយ សទ្ធិំ យេន មហាវនំ កូដាគារសាលា យេនាយស្មា នាគិតោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ នាគិតំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ។ ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ ឱដ្ឋទ្ធោបិ លិច្ឆវី អាយស្មន្តំ នាគិតំ ឯតទវោច – ‘‘កហំ នុ ខោ, ភន្តេ នាគិត, ឯតរហិ សោ ភគវា វិហរតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, ទស្សនកាមា ហិ មយំ តំ ភគវន្តំ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធ’’ន្តិ។ ‘‘អកាលោ ខោ, មហាលិ, ភគវន្តំ ទស្សនាយ, បដិសល្លីនោ ភគវា’’តិ។ ឱដ្ឋទ្ធោបិ លិច្ឆវី តត្ថេវ ឯកមន្តំ និសីទិ – ‘‘ទិស្វាវ អហំ តំ ភគវន្តំ គមិស្សាមិ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធ’’ន្តិ។
៣៦២. អថ ខោ សីហោ សមណុទ្ទេសោ យេនាយស្មា នាគិតោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ នាគិតំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ។ ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ សីហោ សមណុទ្ទេសោ អាយស្មន្តំ នាគិតំ ឯតទវោច – ‘‘ឯតេ, ភន្តេ កស្សប, សម្ពហុលា កោសលកា ច ព្រាហ្មណទូតា មាគធកា ច ព្រាហ្មណទូតា ឥធូបសង្កន្តា ភគវន្តំ ទស្សនាយ; ឱដ្ឋទ្ធោបិ លិច្ឆវី មហតិយា លិច្ឆវីបរិសាយ សទ្ធិំ ឥធូបសង្កន្តោ ភគវន្តំ ទស្សនាយ, សាធុ, ភន្តេ កស្សប, លភតំ ឯសា ជនតា ភគវន្តំ ទស្សនាយា’’តិ។
‘‘តេន ហិ, សីហ, ត្វញ្ញេវ ភគវតោ អារោចេហី’’តិ។ ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ សីហោ សមណុទ្ទេសោ អាយស្មតោ នាគិតស្ស បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ។ ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ សីហោ សមណុទ្ទេសោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឯតេ, ភន្តេ, សម្ពហុលា កោសលកា ច ព្រាហ្មណទូតា មាគធកា ច ព្រាហ្មណទូតា ឥធូបសង្កន្តា ភគវន្តំ ទស្សនាយ, ឱដ្ឋទ្ធោបិ លិច្ឆវី មហតិយា លិច្ឆវីបរិសាយ សទ្ធិំ ឥធូបសង្កន្តោ ភគវន្តំ ទស្សនាយ។ សាធុ, ភន្តេ, លភតំ ឯសា ជនតា ភគវន្តំ ទស្សនាយា’’តិ។ ‘‘តេន ហិ, សីហ, វិហារបច្ឆាយាយំ អាសនំ បញ្ញបេហី’’តិ។ ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ សីហោ សមណុទ្ទេសោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា វិហារបច្ឆាយាយំ អាសនំ បញ្ញបេសិ។
៣៦៣. អថ ខោ ភគវា វិហារា និក្ខម្ម វិហារបច្ឆាយាយំ បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ។ អថ ខោ តេ កោសលកា ច ព្រាហ្មណទូតា មាគធកា ច ព្រាហ្មណទូតា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិំសុ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ។ ឱដ្ឋទ្ធោបិ លិច្ឆវី មហតិយា លិច្ឆវីបរិសាយ សទ្ធិំ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។
៣៦៤. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ឱដ្ឋទ្ធោ លិច្ឆវី ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘បុរិមានិ, ភន្តេ, ទិវសានិ បុរិមតរានិ សុនក្ខត្តោ លិច្ឆវិបុត្តោ យេនាហំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា មំ ឯតទវោច – ‘យទគ្គេ អហំ, មហាលិ, ភគវន្តំ ឧបនិស្សាយ វិហរាមិ, ន ចិរំ តីណិ វស្សានិ, ទិព្ពានិ ហិ ខោ រូបានិ បស្សាមិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, នោ ច ខោ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ សុណាមិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានី’តិ។ សន្តានេវ នុ ខោ, ភន្តេ, សុនក្ខត្តោ លិច្ឆវិបុត្តោ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ នាស្សោសិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, ឧទាហុ អសន្តានី’’តិ?
ឯកំសភាវិតសមាធិ
៣៦៥. ‘‘សន្តានេវ ខោ, មហាលិ, សុនក្ខត្តោ លិច្ឆវិបុត្តោ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ នាស្សោសិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, នោ អសន្តានី’’តិ។ ‘‘កោ នុ ខោ, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ, យេន សន្តានេវ សុនក្ខត្តោ លិច្ឆវិបុត្តោ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ នាស្សោសិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, នោ អសន្តានី’’តិ?
៣៦៦. ‘‘ឥធ , មហាលិ, ភិក្ខុនោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឯកំសភាវិតោ សមាធិ ហោតិ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ សោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឯកំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ទិព្ពានិ រូបានិ បស្សតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, នោ ច ខោ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ សុណាតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, មហាលិ, ហោតិ ភិក្ខុនោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឯកំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។
៣៦៧. ‘‘បុន ចបរំ, មហាលិ, ភិក្ខុនោ ទក្ខិណាយ ទិសាយ…បេ.… បច្ឆិមាយ ទិសាយ … ឧត្តរាយ ទិសាយ… ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឯកំសភាវិតោ សមាធិ ហោតិ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ សោ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឯកំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ទិព្ពានិ រូបានិ បស្សតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, នោ ច ខោ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ សុណាតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, មហាលិ, ហោតិ ភិក្ខុនោ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឯកំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។
៣៦៨. ‘‘ឥធ , មហាលិ, ភិក្ខុនោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឯកំសភាវិតោ សមាធិ ហោតិ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ សោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឯកំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ សុណាតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, នោ ច ខោ ទិព្ពានិ រូបានិ បស្សតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, មហាលិ, ហោតិ ភិក្ខុនោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឯកំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។
៣៦៩. ‘‘បុន ចបរំ, មហាលិ, ភិក្ខុនោ ទក្ខិណាយ ទិសាយ…បេ.… បច្ឆិមាយ ទិសាយ… ឧត្តរាយ ទិសាយ… ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឯកំសភាវិតោ សមាធិ ហោតិ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ សោ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឯកំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ សុណាតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, នោ ច ខោ ទិព្ពានិ រូបានិ បស្សតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, មហាលិ, ហោតិ ភិក្ខុនោ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឯកំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។
៣៧០. ‘‘ឥធ , មហាលិ, ភិក្ខុនោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឧភយំសភាវិតោ សមាធិ ហោតិ ទិព្ពានញ្ច រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ ទិព្ពានញ្ច សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ សោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឧភយំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានញ្ច រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, ទិព្ពានញ្ច សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ទិព្ពានិ ច រូបានិ បស្សតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, ទិព្ពានិ ច សទ្ទានិ សុណាតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, មហាលិ, ហោតិ ភិក្ខុនោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឧភយំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានញ្ច រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ ទិព្ពានញ្ច សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។
៣៧១. ‘‘បុន ចបរំ, មហាលិ, ភិក្ខុនោ ទក្ខិណាយ ទិសាយ…បេ.… បច្ឆិមាយ ទិសាយ… ឧត្តរាយ ទិសាយ… ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឧភយំសភាវិតោ សមាធិ ហោតិ ទិព្ពានញ្ច រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, ទិព្ពានញ្ច សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ សោ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឧភយំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានញ្ច រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ ទិព្ពានញ្ច សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ទិព្ពានិ ច រូបានិ បស្សតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, ទិព្ពានិ ច សទ្ទានិ សុណាតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, មហាលិ, ហោតិ ភិក្ខុនោ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឧភយំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានញ្ច រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, ទិព្ពានញ្ច សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ អយំ ខោ មហាលិ, ហេតុ, អយំ បច្ចយោ, យេន សន្តានេវ សុនក្ខត្តោ លិច្ឆវិបុត្តោ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ នាស្សោសិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, នោ អសន្តានី’’តិ។
៣៧២. ‘‘ឯតាសំ នូន, ភន្តេ, សមាធិភាវនានំ សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តី’’តិ។ ‘‘ន ខោ, មហាលិ, ឯតាសំ សមាធិភាវនានំ សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ មយិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តិ។ អត្ថិ ខោ, មហាលិ, អញ្ញេវ ធម្មា ឧត្តរិតរា ច បណីតតរា ច, យេសំ សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ មយិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តី’’តិ។
ចតុអរិយផលំ
៣៧៣. ‘‘កតមេ បន តេ, ភន្តេ, ធម្មា ឧត្តរិតរា ច បណីតតរា ច, យេសំ សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តី’’តិ? ‘‘ឥធ, មហាលិ, ភិក្ខុ តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នោ ហោតិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ។ អយម្បិ ខោ, មហាលិ, ធម្មោ ឧត្តរិតរោ ច បណីតតរោ ច, យស្ស សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ មយិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តិ។
‘‘បុន ចបរំ, មហាលិ, ភិក្ខុ តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមី ហោតិ, សកិទេវ [សកិំទេវ (ក.)] ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករោតិ។ អយម្បិ ខោ, មហាលិ, ធម្មោ ឧត្តរិតរោ ច បណីតតរោ ច, យស្ស សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ មយិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តិ។
‘‘បុន ចបរំ, មហាលិ, ភិក្ខុ បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកោ ហោតិ, តត្ថ បរិនិព្ពាយី, អនាវត្តិធម្មោ តស្មា លោកា។ អយម្បិ ខោ, មហាលិ, ធម្មោ ឧត្តរិតរោ ច បណីតតរោ ច, យស្ស សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ មយិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តិ។
‘‘បុន ចបរំ, មហាលិ, ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយម្បិ ខោ, មហាលិ, ធម្មោ ឧត្តរិតរោ ច បណីតតរោ ច, យស្ស សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ មយិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តិ។ ឥមេ ខោ តេ, មហាលិ, ធម្មា ឧត្តរិតរា ច បណីតតរា ច, យេសំ សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ មយិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តី’’តិ។
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គោ
៣៧៤. ‘‘អត្ថិ បន, ភន្តេ, មគ្គោ អត្ថិ បដិបទា ឯតេសំ ធម្មានំ សច្ឆិកិរិយាយា’’តិ? ‘‘អត្ថិ ខោ, មហាលិ, មគ្គោ អត្ថិ បដិបទា ឯតេសំ ធម្មានំ សច្ឆិកិរិយាយា’’តិ។
៣៧៥. ‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, មគ្គោ កតមា បដិបទា ឯតេសំ ធម្មានំ សច្ឆិកិរិយាយា’’តិ? ‘‘អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ។ សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បោ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តោ សម្មាអាជីវោ សម្មាវាយាមោ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ។ អយំ ខោ, មហាលិ, មគ្គោ អយំ បដិបទា ឯតេសំ ធម្មានំ សច្ឆិកិរិយាយ។
ទ្វេបព្ពជិតវត្ថុ
៣៧៦. ‘‘ឯកមិទាហំ, មហាលិ, សមយំ កោសម្ពិយំ វិហរាមិ ឃោសិតារាមេ ។ អថ ខោ ទ្វេ បព្ពជិតា – មុណ្ឌិយោ ច បរិព្ពាជកោ ជាលិយោ ច ទារុបត្តិកន្តេវាសី យេនាហំ តេនុបសង្កមិំសុ។ ឧបសង្កមិត្វា មយា សទ្ធិំ សម្មោទិំសុ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ។ ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ តេ ទ្វេ បព្ពជិតា មំ ឯតទវោចុំ – ‘កិំ នុ ខោ, អាវុសោ គោតម, តំ ជីវំ តំ សរីរំ, ឧទាហុ អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ?
៣៧៧. ‘‘‘តេន ហាវុសោ, សុណាថ សាធុកំ មនសិ ករោថ ភាសិស្សាមី’’តិ។ ‘ឯវមាវុសោ’តិ ខោ តេ ទ្វេ បព្ពជិតា មម បច្ចស្សោសុំ។ អហំ ឯតទវោចំ – ឥធាវុសោ តថាគតោ លោកេ ឧប្បជ្ជតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ…បេ.… (យថា ១៩០-២១២ អនុច្ឆេទេសុ ឯវំ វិត្ថារេតព្ពំ)។ ឯវំ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សីលសម្បន្នោ ហោតិ…បេ.… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ យោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ ជានាតិ ឯវំ បស្សតិ, កល្លំ នុ ខោ តស្សេតំ វចនាយ – ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វាតិ? យោ សោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ ជានាតិ ឯវំ បស្សតិ, កល្លំ តស្សេតំ វចនាយ – ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា, ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វាតិ។ អហំ ខោ បនេតំ, អាវុសោ, ឯវំ ជានាមិ ឯវំ បស្សាមិ។ អថ ច បនាហំ ន វទាមិ – ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វា…បេ.… ទុតិយំ ឈានំ…បេ.… តតិយំ ឈានំ…បេ.… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ យោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ ជានាតិ ឯវំ បស្សតិ, កល្លំ នុ ខោ តស្សេតំ វចនាយ – ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វាតិ? យោ សោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ ជានាតិ ឯវំ បស្សតិ , កល្លំ តស្សេតំ វចនាយ – ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វាតិ។ អហំ ខោ បនេតំ, អាវុសោ, ឯវំ ជានាមិ ឯវំ បស្សាមិ។ អថ ច បនាហំ ន វទាមិ – ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វា…បេ.… ញាណទស្សនាយ ចិត្តំ អភិនីហរតិ អភិនិន្នាមេតិ…បេ.… យោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ ជានាតិ ឯវំ បស្សតិ, កល្លំ នុ ខោ តស្សេតំ វចនាយ – ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វាតិ? យោ សោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ ជានាតិ ឯវំ បស្សតិ, កល្លំ [ន កល្លំ (សី. ស្យា. កំ. ក.)] តស្សេតំ វចនាយ – ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’’ន្តិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វាតិ។ អហំ ខោ បនេតំ, អាវុសោ, ឯវំ ជានាមិ ឯវំ បស្សាមិ។ អថ ច បនាហំ ន វទាមិ – ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វា…បេ.… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតិ។ យោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ ជានាតិ ឯវំ បស្សតិ, កល្លំ នុ ខោ តស្សេតំ វចនាយ – ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វាតិ? យោ សោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ ជានាតិ ឯវំ បស្សតិ ន កល្លំ តស្សេតំ វចនាយ – ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វាតិ។ អហំ ខោ បនេតំ, អាវុសោ, ឯវំ ជានាមិ ឯវំ បស្សាមិ។ អថ ច បនាហំ ន វទាមិ – ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វា’’តិ។ ឥទមវោច ភគវា។ អត្តមនោ ឱដ្ឋទ្ធោ លិច្ឆវី ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទីតិ។
មហាលិសុត្តំ និដ្ឋិតំ ឆដ្ឋំ។