២. ភិក្ខុវគ្គោ

២. ភិក្ខុវគ្គោ

១. អម្ពលដ្ឋិករាហុលោវាទសុត្តំ

១០៧. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ។ តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា រាហុលោ អម្ពលដ្ឋិកាយំ វិហរតិ។ អថ ខោ ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន អម្ពលដ្ឋិកា យេនាយស្មា រាហុលោ តេនុបសង្កមិ។ អទ្ទសា ខោ អាយស្មា រាហុលោ ភគវន្តំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ។ ទិស្វាន អាសនំ បញ្ញាបេសិ, ឧទកញ្ច បាទានំ។ និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ។ និសជ្ជ បាទេ បក្ខាលេសិ។ អាយស្មាបិ ខោ រាហុលោ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។

១០៨. អថ ខោ ភគវា បរិត្តំ ឧទកាវសេសំ ឧទកាធានេ ឋបេត្វា អាយស្មន្តំ រាហុលំ អាមន្តេសិ – ‘‘បស្សសិ នោ ត្វំ, រាហុល, ឥមំ បរិត្តំ ឧទកាវសេសំ ឧទកាធានេ ឋបិត’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’។ ‘‘ឯវំ បរិត្តកំ ខោ, រាហុល, តេសំ សាមញ្ញំ យេសំ នត្ថិ សម្បជានមុសាវាទេ លជ្ជា’’តិ។ អថ ខោ ភគវា បរិត្តំ ឧទកាវសេសំ ឆឌ្ឌេត្វា អាយស្មន្តំ រាហុលំ អាមន្តេសិ – ‘‘បស្សសិ នោ ត្វំ, រាហុល, បរិត្តំ ឧទកាវសេសំ ឆឌ្ឌិត’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’។ ‘‘ឯវំ ឆឌ្ឌិតំ ខោ, រាហុល, តេសំ សាមញ្ញំ យេសំ នត្ថិ សម្បជានមុសាវាទេ លជ្ជា’’តិ។ អថ ខោ ភគវា តំ ឧទកាធានំ និក្កុជ្ជិត្វា អាយស្មន្តំ រាហុលំ អាមន្តេសិ – ‘‘បស្សសិ នោ ត្វំ, រាហុល, ឥមំ ឧទកាធានំ និក្កុជ្ជិត’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’។ ‘‘ឯវំ និក្កុជ្ជិតំ ខោ, រាហុល, តេសំ សាមញ្ញំ យេសំ នត្ថិ សម្បជានមុសាវាទេ លជ្ជា’’តិ។ អថ ខោ ភគវា តំ ឧទកាធានំ ឧក្កុជ្ជិត្វា អាយស្មន្តំ រាហុលំ អាមន្តេសិ – ‘‘បស្សសិ នោ ត្វំ, រាហុល, ឥមំ ឧទកាធានំ រិត្តំ តុច្ឆ’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’។ ‘‘ឯវំ រិត្តំ តុច្ឆំ ខោ, រាហុល, តេសំ សាមញ្ញំ យេសំ នត្ថិ សម្បជានមុសាវាទេ លជ្ជាតិ។ សេយ្យថាបិ, រាហុល, រញ្ញោ នាគោ ឦសាទន្តោ ឧរូឡ្ហវា [ឧព្ពូឡ្ហវា (សី. បី.)] អភិជាតោ សង្គាមាវចរោ សង្គាមគតោ បុរិមេហិបិ បាទេហិ កម្មំ ករោតិ, បច្ឆិមេហិបិ បាទេហិ កម្មំ ករោតិ, បុរិមេនបិ កាយេន កម្មំ ករោតិ, បច្ឆិមេនបិ កាយេន កម្មំ ករោតិ, សីសេនបិ កម្មំ ករោតិ, កណ្ណេហិបិ កម្មំ ករោតិ, ទន្តេហិបិ កម្មំ ករោតិ, នង្គុដ្ឋេនបិ កម្មំ ករោតិ; រក្ខតេវ សោណ្ឌំ។ តត្ថ ហត្ថារោហស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អយំ ខោ រញ្ញោ នាគោ ឦសាទន្តោ ឧរូឡ្ហវា អភិជាតោ សង្គាមាវចរោ សង្គាមគតោ បុរិមេហិបិ បាទេហិ កម្មំ ករោតិ, បច្ឆិមេហិបិ បាទេហិ កម្មំ ករោតិ…បេ.… នង្គុដ្ឋេនបិ កម្មំ ករោតិ; រក្ខតេវ សោណ្ឌំ ។ អបរិច្ចត្តំ ខោ រញ្ញោ នាគស្ស ជីវិត’ន្តិ។ យតោ ខោ, រាហុល, រញ្ញោ នាគោ ឦសាទន្តោ ឧរូឡ្ហវា អភិជាតោ សង្គាមាវចរោ សង្គាមគតោ បុរិមេហិបិ បាទេហិ កម្មំ ករោតិ, បច្ឆិមេហិបិ បាទេហិ កម្មំ ករោតិ…បេ.… នង្គុដ្ឋេនបិ កម្មំ ករោតិ, សោណ្ឌាយបិ កម្មំ ករោតិ, តត្ថ ហត្ថារោហស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អយំ ខោ រញ្ញោ នាគោ ឦសាទន្តោ ឧរូឡ្ហវា អភិជាតោ សង្គាមាវចរោ សង្គាមគតោ បុរិមេហិបិ បាទេហិ កម្មំ ករោតិ, បច្ឆិមេហិបិ បាទេហិ កម្មំ ករោតិ, បុរិមេនបិ កាយេន កម្មំ ករោតិ, បច្ឆិមេនបិ កាយេន កម្មំ ករោតិ, សីសេនបិ កម្មំ ករោតិ, កណ្ណេហិបិ កម្មំ ករោតិ, ទន្តេហិបិ កម្មំ ករោតិ, នង្គុដ្ឋេនបិ កម្មំ ករោតិ, សោណ្ឌាយបិ កម្មំ ករោតិ។ បរិច្ចត្តំ ខោ រញ្ញោ នាគស្ស ជីវិតំ។ នត្ថិ ទានិ កិញ្ចិ រញ្ញោ នាគស្ស អករណីយ’ន្តិ។ ឯវមេវ ខោ, រាហុល, យស្ស កស្សចិ សម្បជានមុសាវាទេ នត្ថិ លជ្ជា, នាហំ តស្ស កិញ្ចិ បាបំ អករណីយន្តិ វទាមិ។ តស្មាតិហ តេ, រាហុល, ‘ហស្សាបិ ន មុសា ភណិស្សាមី’តិ – ឯវញ្ហិ តេ, រាហុល, សិក្ខិតព្ពំ។

១០៩. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, រាហុល, កិមត្ថិយោ អាទាសោ’’តិ? ‘‘បច្ចវេក្ខណត្ថោ, ភន្តេ’’តិ។ ‘‘ឯវមេវ ខោ, រាហុល, បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា កាយេន កម្មំ កត្តព្ពំ, បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា វាចាយ កម្មំ កត្តព្ពំ, បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា មនសា កម្មំ កត្តព្ពំ។ យទេវ ត្វំ, រាហុល, កាយេន កម្មំ កត្តុកាមោ អហោសិ, តទេវ តេ កាយកម្មំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘យំ នុ ខោ អហំ ឥទំ កាយេន កម្មំ កត្តុកាមោ ឥទំ មេ កាយកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ – អកុសលំ ឥទំ កាយកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ [ទុក្ខុន្ទ្រយំ, ទុក្ខុទយំ (ក.)] ទុក្ខវិបាក’ន្តិ? សចេ ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ កាយេន កម្មំ កត្តុកាមោ ឥទំ មេ កាយកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ – អកុសលំ ឥទំ កាយកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ, ឯវរូបំ តេ, រាហុល, កាយេន កម្មំ សសក្កំ ន ករណីយំ [សំសក្កំ ន ច ករណីយំ (ក.)]។ សចេ បន ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ កាយេន កម្មំ កត្តុកាមោ ឥទំ មេ កាយកម្មំ នេវត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, ន បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, ន ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ – កុសលំ ឥទំ កាយកម្មំ សុខុទ្រយំ សុខវិបាក’ន្តិ, ឯវរូបំ តេ, រាហុល, កាយេន កម្មំ ករណីយំ។

‘‘ករោន្តេនបិ តេ, រាហុល, កាយេន កម្មំ តទេវ តេ កាយកម្មំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘យំ នុ ខោ អហំ ឥទំ កាយេន កម្មំ ករោមិ ឥទំ មេ កាយកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – អកុសលំ ឥទំ កាយកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ? សចេ បន ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ កាយេន កម្មំ ករោមិ ឥទំ មេ កាយកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – អកុសលំ ឥទំ កាយកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ, បដិសំហរេយ្យាសិ ត្វំ, រាហុល, ឯវរូបំ កាយកម្មំ។ សចេ បន ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ កាយេន កម្មំ ករោមិ ឥទំ មេ កាយកម្មំ នេវត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ន បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ន ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – កុសលំ ឥទំ កាយកម្មំ សុខុទ្រយំ សុខវិបាក’ន្តិ, អនុបទជ្ជេយ្យាសិ ត្វំ, រាហុល, ឯវរូបំ កាយកម្មំ។

‘‘កត្វាបិ តេ, រាហុល, កាយេន កម្មំ តទេវ តេ កាយកម្មំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘យំ នុ ខោ អហំ ឥទំ កាយេន កម្មំ អកាសិំ ឥទំ មេ កាយកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ [សំវត្តិ (បី.)], បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – អកុសលំ ឥទំ កាយកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ? សចេ ខោ ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ កាយេន កម្មំ អកាសិំ, ឥទំ មេ កាយកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – អកុសលំ ឥទំ កាយកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ, ឯវរូបំ តេ, រាហុល, កាយកម្មំ សត្ថរិ វា វិញ្ញូសុ វា សព្រហ្មចារីសុ ទេសេតព្ពំ, វិវរិតព្ពំ, ឧត្តានីកាតព្ពំ; ទេសេត្វា វិវរិត្វា ឧត្តានីកត្វា អាយតិំ សំវរំ អាបជ្ជិតព្ពំ ។ សចេ បន ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ កាយេន កម្មំ អកាសិំ ឥទំ មេ កាយកម្មំ នេវត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ន បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ន ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – កុសលំ ឥទំ កាយកម្មំ សុខុទ្រយំ សុខវិបាក’ន្តិ, តេនេវ ត្វំ, រាហុល, បីតិបាមោជ្ជេន វិហរេយ្យាសិ អហោរត្តានុសិក្ខី កុសលេសុ ធម្មេសុ។

១១០. ‘‘យទេវ ត្វំ, រាហុល, វាចាយ កម្មំ កត្តុកាមោ អហោសិ, តទេវ តេ វចីកម្មំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘យំ នុ ខោ អហំ ឥទំ វាចាយ កម្មំ កត្តុកាមោ ឥទំ មេ វចីកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ – អកុសលំ ឥទំ វចីកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ? សចេ ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ វាចាយ កម្មំ កត្តុកាមោ ឥទំ មេ វចីកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ – អកុសលំ ឥទំ វចីកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ, ឯវរូបំ តេ, រាហុល, វាចាយ កម្មំ សសក្កំ ន ករណីយំ។ សចេ បន ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ វាចាយ កម្មំ កត្តុកាមោ ឥទំ មេ វចីកម្មំ នេវត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, ន បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ – កុសលំ ឥទំ វចីកម្មំ សុខុទ្រយំ សុខវិបាក’ន្តិ, ឯវរូបំ តេ, រាហុល, វាចាយ កម្មំ ករណីយំ។

‘‘ករោន្តេនបិ, រាហុល, វាចាយ កម្មំ តទេវ តេ វចីកម្មំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘យំ នុ ខោ អហំ ឥទំ វាចាយ កម្មំ ករោមិ ឥទំ មេ វចីកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – អកុសលំ ឥទំ វចីកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ? សចេ បន ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ វាចាយ កម្មំ ករោមិ ឥទំ មេ វចីកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – អកុសលំ ឥទំ វចីកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ, បដិសំហរេយ្យាសិ ត្វំ, រាហុល, ឯវរូបំ វចីកម្មំ។ សចេ បន ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ វាចាយ កម្មំ ករោមិ ឥទំ មេ វចីកម្មំ នេវត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ន បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ន ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – កុសលំ ឥទំ វចីកម្មំ សុខុទ្រយំ សុខវិបាក’ន្តិ, អនុបទជ្ជេយ្យាសិ, ត្វំ រាហុល, ឯវរូបំ វចីកម្មំ។

‘‘កត្វាបិ តេ, រាហុល, វាចាយ កម្មំ តទេវ តេ វចីកម្មំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘យំ នុ ខោ អហំ ឥទំ វាចាយ កម្មំ អកាសិំ ឥទំ មេ វចីកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ [សំវត្តិ (សី. បី.)], បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – អកុសលំ ឥទំ វចីកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ? សចេ ខោ ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ វាចាយ កម្មំ អកាសិំ ឥទំ មេ វចីកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – អកុសលំ ឥទំ វចីកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ, ឯវរូបំ តេ, រាហុល, វចីកម្មំ សត្ថរិ វា វិញ្ញូសុ វា សព្រហ្មចារីសុ ទេសេតព្ពំ, វិវរិតព្ពំ, ឧត្តានីកត្តព្ពំ ; ទេសេត្វា វិវរិត្វា ឧត្តានីកត្វា អាយតិំ សំវរំ អាបជ្ជិតព្ពំ។ សចេ បន ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ វាចាយ កម្មំ អកាសិំ ឥទំ មេ វចីកម្មំ នេវត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ន បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ន ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – កុសលំ ឥទំ វចីកម្មំ សុខុទ្រយំ សុខវិបាក’ន្តិ, តេនេវ ត្វំ, រាហុល, បីតិបាមោជ្ជេន វិហរេយ្យាសិ អហោរត្តានុសិក្ខី កុសលេសុ ធម្មេសុ។

១១១. ‘‘យទេវ ត្វំ, រាហុល, មនសា កម្មំ កត្តុកាមោ អហោសិ, តទេវ តេ មនោកម្មំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘យំ នុ ខោ អហំ ឥទំ មនសា កម្មំ កត្តុកាមោ ឥទំ មេ មនោកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ – អកុសលំ ឥទំ មនោកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ? សចេ ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ មនសា កម្មំ កត្តុកាមោ ឥទំ មេ មនោកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ – អកុសលំ ឥទំ មនោកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ, ឯវរូបំ តេ, រាហុល, មនសា កម្មំ សសក្កំ ន ករណីយំ។ សចេ បន ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ មនសា កម្មំ កត្តុកាមោ ឥទំ មេ មនោកម្មំ នេវត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, ន បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ, ន ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តេយ្យ – កុសលំ ឥទំ មនោកម្មំ សុខុទ្រយំ សុខវិបាក’ន្តិ, ឯវរូបំ តេ, រាហុល, មនសា កម្មំ ករណីយំ។

‘‘ករោន្តេនបិ តេ, រាហុល, មនសា កម្មំ តទេវ តេ មនោកម្មំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘យំ នុ ខោ អហំ ឥទំ មនសា កម្មំ ករោមិ ឥទំ មេ មនោកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – អកុសលំ ឥទំ មនោកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ? សចេ បន ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ មនសា កម្មំ ករោមិ ឥទំ មេ មនោកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – អកុសលំ ឥទំ មនោកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ, បដិសំហរេយ្យាសិ ត្វំ, រាហុល, ឯវរូបំ មនោកម្មំ។ សចេ បន ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ មនសា កម្មំ ករោមិ ឥទំ មេ មនោកម្មំ នេវត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ន បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ន ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – កុសលំ ឥទំ មនោកម្មំ សុខុទ្រយំ សុខវិបាក’ន្តិ, អនុបទជ្ជេយ្យាសិ ត្វំ, រាហុល, ឯវរូបំ មនោកម្មំ។

‘‘កត្វាបិ តេ, រាហុល, មនសា កម្មំ តទេវ តេ មនោកម្មំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ – ‘យំ នុ ខោ អហំ ឥទំ មនសា កម្មំ អកាសិំ ឥទំ មេ មនោកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ [សំវត្តិ (សី. បី.)], បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – អកុសលំ ឥទំ មនោកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ? សចេ ខោ ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ មនសា កម្មំ អកាសិំ ឥទំ មេ មនោកម្មំ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – អកុសលំ ឥទំ មនោកម្មំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាក’ន្តិ, ឯវរូបំ បន [ឯវរូបេ (សី. បី.), ឯវរូបេ បន (ស្យា. កំ.)] តេ, រាហុល, មនោកម្មំ [មនោកម្មេ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] អដ្ដីយិតព្ពំ ហរាយិតព្ពំ ជិគុច្ឆិតព្ពំ; អដ្ដីយិត្វា ហរាយិត្វា ជិគុច្ឆិត្វា អាយតិំ សំវរំ អាបជ្ជិតព្ពំ។ សចេ បន ត្វំ, រាហុល, បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានេយ្យាសិ – ‘យំ ខោ អហំ ឥទំ មនសា កម្មំ អកាសិំ ឥទំ មេ មនោកម្មំ នេវត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ន បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ន ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ – កុសលំ ឥទំ មនោកម្មំ សុខុទ្រយំ សុខវិបាក’ន្តិ, តេនេវ ត្វំ, រាហុល, បីតិបាមោជ្ជេន វិហរេយ្យាសិ អហោរត្តានុសិក្ខី កុសលេសុ ធម្មេសុ។

១១២. ‘‘យេ ហិ កេចិ, រាហុល, អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា កាយកម្មំ បរិសោធេសុំ, វចីកម្មំ បរិសោធេសុំ, មនោកម្មំ បរិសោធេសុំ, សព្ពេ តេ ឯវមេវំ បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា កាយកម្មំ បរិសោធេសុំ, បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា វចីកម្មំ បរិសោធេសុំ, បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា មនោកម្មំ បរិសោធេសុំ។ យេបិ ហិ កេចិ, រាហុល, អនាគតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា កាយកម្មំ បរិសោធេស្សន្តិ, វចីកម្មំ បរិសោធេស្សន្តិ, មនោកម្មំ បរិសោធេស្សន្តិ, សព្ពេ តេ ឯវមេវំ បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា កាយកម្មំ បរិសោធេស្សន្តិ, បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា វចីកម្មំ បរិសោធេស្សន្តិ , បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា មនោកម្មំ បរិសោធេស្សន្តិ។ យេបិ ហិ កេចិ, រាហុល, ឯតរហិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា កាយកម្មំ បរិសោធេន្តិ, វចីកម្មំ បរិសោធេន្តិ, មនោកម្មំ បរិសោធេន្តិ, សព្ពេ តេ ឯវមេវំ បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា កាយកម្មំ បរិសោធេន្តិ, បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា វចីកម្មំ បរិសោធេន្តិ, បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា មនោកម្មំ បរិសោធេន្តិ។ តស្មាតិហ, រាហុល, ‘បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា កាយកម្មំ បរិសោធេស្សាមិ, បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា វចីកម្មំ បរិសោធេស្សាមិ, បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា មនោកម្មំ បរិសោធេស្សាមី’តិ – ឯវញ្ហិ តេ, រាហុល, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ។

ឥទមវោច ភគវា។ អត្តមនោ អាយស្មា រាហុលោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទីតិ។

អម្ពលដ្ឋិករាហុលោវាទសុត្តំ និដ្ឋិតំ បឋមំ។

២. មហារាហុលោវាទសុត្តំ

១១៣. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ។ អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ។ អាយស្មាបិ ខោ រាហុលោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ ភគវន្តំ បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ អនុពន្ធិ។ អថ ខោ ភគវា អបលោកេត្វា អាយស្មន្តំ រាហុលំ អាមន្តេសិ – ‘‘យំ កិញ្ចិ, រាហុល, រូបំ – អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ឱឡារិកំ វា សុខុមំ វា ហីនំ វា បណីតំ វា យំ ទូរេ សន្តិកេ វា – សព្ពំ រូបំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ព’’ន្តិ។ ‘‘រូបមេវ នុ ខោ, ភគវា, រូបមេវ នុ ខោ, សុគតា’’តិ? ‘‘រូបម្បិ, រាហុល, វេទនាបិ, រាហុល, សញ្ញាបិ, រាហុល, សង្ខារាបិ, រាហុល, វិញ្ញាណម្បិ, រាហុលា’’តិ។ អថ ខោ អាយស្មា រាហុលោ ‘‘កោ នជ្ជ [កោ នុជ្ជ (ស្យា. កំ.)] ភគវតា សម្មុខា ឱវាទេន ឱវទិតោ គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសិស្សតី’’តិ តតោ បដិនិវត្តិត្វា អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសីទិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា។ អទ្ទសា ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ អាយស្មន្តំ រាហុលំ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសិន្នំ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា ។ ទិស្វាន អាយស្មន្តំ រាហុលំ អាមន្តេសិ – ‘‘អានាបានស្សតិំ, រាហុល, ភាវនំ ភាវេហិ។ អានាបានស្សតិ, រាហុល, ភាវនា ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា’’តិ។

១១៤. អថ ខោ អាយស្មា រាហុលោ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា រាហុលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កថំ ភាវិតា នុ ខោ, ភន្តេ, អានាបានស្សតិ, កថំ ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា’’តិ? ‘‘យំ កិញ្ចិ, រាហុល, អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ កក្ខឡំ ខរិគតំ ឧបាទិន្នំ, សេយ្យថិទំ – កេសា លោមា នខា ទន្តា តចោ មំសំ ន្ហារុ [នហារុ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] អដ្ឋិ អដ្ឋិមិញ្ជំ វក្កំ ហទយំ យកនំ កិលោមកំ បិហកំ បប្ផាសំ អន្តំ អន្តគុណំ ឧទរិយំ ករីសំ, យំ វា បនញ្ញម្បិ កិញ្ចិ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ កក្ខឡំ ខរិគតំ ឧបាទិន្នំ – អយំ វុច្ចតិ, រាហុល, អជ្ឈត្តិកា បថវីធាតុ [បឋវីធាតុ (សី. ស្យា. កំ. បី.)]។ យា ចេវ ខោ បន អជ្ឈត្តិកា បថវីធាតុ យា ច ពាហិរា បថវីធាតុ, បថវីធាតុរេវេសា។ តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ – ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ។ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទិស្វា បថវីធាតុយា និព្ពិន្ទតិ, បថវីធាតុយា ចិត្តំ វិរាជេតិ’’។

១១៥. ‘‘កតមា ច, រាហុល, អាបោធាតុ? អាបោធាតុ សិយា អជ្ឈត្តិកា, សិយា ពាហិរា។ កតមា ច, រាហុល, អជ្ឈត្តិកា អាបោធាតុ ? យំ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ អាបោ អាបោគតំ ឧបាទិន្នំ, សេយ្យថិទំ – បិត្តំ សេម្ហំ បុព្ពោ លោហិតំ សេទោ មេទោ អស្សុ វសា ខេឡោ សិង្ឃាណិកា លសិកា មុត្តំ, យំ វា បនញ្ញម្បិ កិញ្ចិ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ អាបោ អាបោគតំ ឧបាទិន្នំ – អយំ វុច្ចតិ, រាហុល, អជ្ឈត្តិកា អាបោធាតុ។ យា ចេវ ខោ បន អជ្ឈត្តិកា អាបោធាតុ យា ច ពាហិរា អាបោធាតុ អាបោធាតុរេវេសា។ តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ – ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ។ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទិស្វា អាបោធាតុយា និព្ពិន្ទតិ, អាបោធាតុយា ចិត្តំ វិរាជេតិ។

១១៦. ‘‘កតមា ច, រាហុល, តេជោធាតុ? តេជោធាតុ សិយា អជ្ឈត្តិកា, សិយា ពាហិរា។ កតមា ច, រាហុល, អជ្ឈត្តិកា តេជោធាតុ? យំ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ តេជោ តេជោគតំ ឧបាទិន្នំ, សេយ្យថិទំ – យេន ច សន្តប្បតិ យេន ច ជីរីយតិ យេន ច បរិឌយ្ហតិ យេន ច អសិតបីតខាយិតសាយិតំ សម្មា បរិណាមំ គច្ឆតិ, យំ វា បនញ្ញម្បិ កិញ្ចិ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ តេជោ តេជោគតំ ឧបាទិន្នំ – អយំ វុច្ចតិ, រាហុល, អជ្ឈត្តិកា តេជោធាតុ។ យា ចេវ ខោ បន អជ្ឈត្តិកា តេជោធាតុ យា ច ពាហិរា តេជោធាតុ តេជោធាតុរេវេសា។ តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ – ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ។ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទិស្វា តេជោធាតុយា និព្ពិន្ទតិ, តេជោធាតុយា ចិត្តំ វិរាជេតិ។

១១៧. ‘‘កតមា ច, រាហុល, វាយោធាតុ? វាយោធាតុ សិយា អជ្ឈត្តិកា, សិយា ពាហិរា។ កតមា ច, រាហុល, អជ្ឈត្តិកា វាយោធាតុ? យំ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ វាយោ វាយោគតំ ឧបាទិន្នំ, សេយ្យថិទំ – ឧទ្ធង្គមា វាតា, អធោគមា វាតា, កុច្ឆិសយា វាតា, កោដ្ឋាសយា [កោដ្ឋសយា (សី. បី.)] វាតា , អង្គមង្គានុសារិនោ វាតា, អស្សាសោ បស្សាសោ, ឥតិ យំ វា បនញ្ញម្បិ កិញ្ចិ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ វាយោ វាយោគតំ ឧបាទិន្នំ – អយំ វុច្ចតិ, រាហុល, អជ្ឈត្តិកា វាយោធាតុ។ យា ចេវ ខោ បន អជ្ឈត្តិកា វាយោធាតុ យា ច ពាហិរា វាយោធាតុ វាយោធាតុរេវេសា។ តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ , ន មេសោ អត្តា’តិ – ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ។ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទិស្វា វាយោធាតុយា និព្ពិន្ទតិ, វាយោធាតុយា ចិត្តំ វិរាជេតិ។

១១៨. ‘‘កតមា ច, រាហុល, អាកាសធាតុ? អាកាសធាតុ សិយា អជ្ឈត្តិកា, សិយា ពាហិរា។ កតមា ច, រាហុល, អជ្ឈត្តិកា អាកាសធាតុ? យំ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ អាកាសំ អាកាសគតំ ឧបាទិន្នំ, សេយ្យថិទំ – កណ្ណច្ឆិទ្ទំ នាសច្ឆិទ្ទំ មុខទ្វារំ, យេន ច អសិតបីតខាយិតសាយិតំ អជ្ឈោហរតិ, យត្ថ ច អសិតបីតខាយិតសាយិតំ សន្តិដ្ឋតិ, យេន ច អសិតបីតខាយិតសាយិតំ អធោភាគំ [អធោភាគា (សី. ស្យា. កំ. បី.)] និក្ខមតិ, យំ វា បនញ្ញម្បិ កិញ្ចិ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ អាកាសំ អាកាសគតំ, អឃំ អឃគតំ, វិវរំ វិវរគតំ, អសម្ផុដ្ឋំ, មំសលោហិតេហិ ឧបាទិន្នំ [អាកាសគតំ ឧបាទិន្នំ (សី. បី.)] – អយំ វុច្ចតិ, រាហុល, អជ្ឈត្តិកា អាកាសធាតុ។ យា ចេវ ខោ បន អជ្ឈត្តិកា អាកាសធាតុ យា ច ពាហិរា អាកាសធាតុ អាកាសធាតុរេវេសា។ តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ – ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ។ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទិស្វា អាកាសធាតុយា ចិត្តំ និព្ពិន្ទតិ, អាកាសធាតុយា ចិត្តំ វិរាជេតិ។

១១៩. ‘‘បថវីសមំ, រាហុល, ភាវនំ ភាវេហិ។ បថវីសមញ្ហិ តេ, រាហុល, ភាវនំ ភាវយតោ ឧប្បន្នា មនាបាមនាបា ផស្សា ចិត្តំ ន បរិយាទាយ ឋស្សន្តិ។ សេយ្យថាបិ, រាហុល, បថវិយា សុចិម្បិ និក្ខិបន្តិ, អសុចិម្បិ និក្ខិបន្តិ, គូថគតម្បិ និក្ខិបន្តិ, មុត្តគតម្បិ និក្ខិបន្តិ, ខេឡគតម្បិ និក្ខិបន្តិ, បុព្ពគតម្បិ និក្ខិបន្តិ, លោហិតគតម្បិ និក្ខិបន្តិ, ន ច តេន បថវី អដ្ដីយតិ វា ហរាយតិ វា ជិគុច្ឆតិ វា; ឯវមេវ ខោ ត្វំ, រាហុល, បថវីសមំ ភាវនំ ភាវេហិ។ បថវីសមញ្ហិ តេ, រាហុល, ភាវនំ ភាវយតោ ឧប្បន្នា មនាបាមនាបា ផស្សា ចិត្តំ ន បរិយាទាយ ឋស្សន្តិ។

‘‘អាបោសមំ, រាហុល, ភាវនំ ភាវេហិ។ អាបោសមញ្ហិ តេ, រាហុល, ភាវនំ ភាវយតោ ឧប្បន្នា មនាបាមនាបា ផស្សា ចិត្តំ ន បរិយាទាយ ឋស្សន្តិ។ សេយ្យថាបិ, រាហុល, អាបស្មិំ សុចិម្បិ ធោវន្តិ, អសុចិម្បិ ធោវន្តិ, គូថគតម្បិ ធោវន្តិ, មុត្តគតម្បិ ធោវន្តិ, ខេឡគតម្បិ ធោវន្តិ, បុព្ពគតម្បិ ធោវន្តិ, លោហិតគតម្បិ ធោវន្តិ, ន ច តេន អាបោ អដ្ដីយតិ វា ហរាយតិ វា ជិគុច្ឆតិ វា; ឯវមេវ ខោ ត្វំ, រាហុល, អាបោសមំ ភាវនំ ភាវេហិ។ អាបោសមញ្ហិ តេ, រាហុល, ភាវនំ ភាវយតោ ឧប្បន្នា មនាបាមនាបា ផស្សា ចិត្តំ ន បរិយាទាយ ឋស្សន្តិ។

‘‘តេជោសមំ, រាហុល, ភាវនំ ភាវេហិ។ តេជោសមញ្ហិ តេ, រាហុល, ភាវនំ ភាវយតោ ឧប្បន្នា មនាបាមនាបា ផស្សា ចិត្តំ ន បរិយាទាយ ឋស្សន្តិ។ សេយ្យថាបិ, រាហុល, តេជោ សុចិម្បិ ទហតិ, អសុចិម្បិ ទហតិ, គូថគតម្បិ ទហតិ, មុត្តគតម្បិ ទហតិ, ខេឡគតម្បិ ទហតិ, បុព្ពគតម្បិ ទហតិ, លោហិតគតម្បិ ទហតិ, ន ច តេន តេជោ អដ្ដីយតិ វា ហរាយតិ វា ជិគុច្ឆតិ វា; ឯវមេវ ខោ ត្វំ, រាហុល, តេជោសមំ ភាវនំ ភាវេហិ។ តេជោសមញ្ហិ តេ, រាហុល, ភាវនំ ភាវយតោ ឧប្បន្នា មនាបាមនាបា ផស្សា ចិត្តំ ន បរិយាទាយ ឋស្សន្តិ។

‘‘វាយោសមំ, រាហុល, ភាវនំ ភាវេហិ។ វាយោសមញ្ហិ តេ, រាហុល, ភាវនំ ភាវយតោ ឧប្បន្នា មនាបាមនាបា ផស្សា ចិត្តំ ន បរិយាទាយ ឋស្សន្តិ។ សេយ្យថាបិ, រាហុល, វាយោ សុចិម្បិ ឧបវាយតិ, អសុចិម្បិ ឧបវាយតិ, គូថគតម្បិ ឧបវាយតិ, មុត្តគតម្បិ ឧបវាយតិ, ខេឡគតម្បិ ឧបវាយតិ, បុព្ពគតម្បិ ឧបវាយតិ, លោហិតគតម្បិ ឧបវាយតិ, ន ច តេន វាយោ អដ្ដីយតិ វា ហរាយតិ វា ជិគុច្ឆតិ វា; ឯវមេវ ខោ ត្វំ, រាហុល, វាយោសមំ ភាវនំ ភាវេហិ។ វាយោសមញ្ហិ តេ, រាហុល, ភាវនំ ភាវយតោ ឧប្បន្នា មនាបាមនាបា ផស្សា ចិត្តំ ន បរិយាទាយ ឋស្សន្តិ។

‘‘អាកាសសមំ, រាហុល, ភាវនំ ភាវេហិ។ អាកាសសមញ្ហិ តេ, រាហុល, ភាវនំ ភាវយតោ ឧប្បន្នា មនាបាមនាបា ផស្សា ចិត្តំ ន បរិយាទាយ ឋស្សន្តិ។ សេយ្យថាបិ, រាហុល, អាកាសោ ន កត្ថចិ បតិដ្ឋិតោ; ឯវមេវ ខោ ត្វំ, រាហុល, អាកាសសមំ ភាវនំ ភាវេហិ។ អាកាសសមញ្ហិ តេ, រាហុល, ភាវនំ ភាវយតោ ឧប្បន្នា មនាបាមនាបា ផស្សា ចិត្តំ ន បរិយាទាយ ឋស្សន្តិ។

១២០. ‘‘មេត្តំ, រាហុល, ភាវនំ ភាវេហិ។ មេត្តញ្ហិ តេ, រាហុល, ភាវនំ ភាវយតោ យោ ព្យាបាទោ សោ បហីយិស្សតិ។ ករុណំ, រាហុល, ភាវនំ ភាវេហិ។ ករុណញ្ហិ តេ, រាហុល, ភាវនំ ភាវយតោ យា វិហេសា សា បហីយិស្សតិ។ មុទិតំ, រាហុល, ភាវនំ ភាវេហិ។ មុទិតញ្ហិ តេ, រាហុល, ភាវនំ ភាវយតោ យា អរតិ សា បហីយិស្សតិ។ ឧបេក្ខំ , រាហុល, ភាវនំ ភាវេហិ។ ឧបេក្ខញ្ហិ តេ, រាហុល, ភាវនំ ភាវយតោ យោ បដិឃោ សោ បហីយិស្សតិ។ អសុភំ, រាហុល, ភាវនំ ភាវេហិ។ អសុភញ្ហិ តេ, រាហុល, ភាវនំ ភាវយតោ យោ រាគោ សោ បហីយិស្សតិ។ អនិច្ចសញ្ញំ, រាហុល, ភាវនំ ភាវេហិ។ អនិច្ចសញ្ញញ្ហិ តេ, រាហុល, ភាវនំ ភាវយតោ យោ អស្មិមានោ សោ បហីយិស្សតិ។

១២១. ‘‘អានាបានស្សតិំ, រាហុល, ភាវនំ ភាវេហិ។ អានាបានស្សតិ ហិ តេ, រាហុល, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា។ កថំ ភាវិតា ច, រាហុល, អានាបានស្សតិ, កថំ ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា ? ឥធ, រាហុល, ភិក្ខុ អរញ្ញគតោ វា រុក្ខមូលគតោ វា សុញ្ញាគារគតោ វា និសីទតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា។ សោ សតោវ អស្សសតិ សតោវ [សតោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] បស្សសតិ។

‘‘ទីឃំ វា អស្សសន្តោ ‘ទីឃំ អស្សសាមី’តិ បជានាតិ, ទីឃំ វា បស្សសន្តោ ‘ទីឃំ បស្សសាមី’តិ បជានាតិ; រស្សំ វា អស្សសន្តោ ‘រស្សំ អស្សសាមី’តិ បជានាតិ, រស្សំ វា បស្សសន្តោ ‘រស្សំ បស្សសាមី’តិ បជានាតិ។ ‘សព្ពកាយប្បដិសំវេទី អស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘សព្ពកាយប្បដិសំវេទី បស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘បស្សម្ភយំ កាយសង្ខារំ អស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘បស្សម្ភយំ កាយសង្ខារំ បស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ។

‘‘‘បីតិប្បដិសំវេទី អស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘បីតិប្បដិសំវេទី បស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘សុខប្បដិសំវេទី អស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘សុខប្បដិសំវេទី បស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘ចិត្តសង្ខារប្បដិសំវេទី អស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘ចិត្តសង្ខារប្បដិសំវេទី បស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘បស្សម្ភយំ ចិត្តសង្ខារំ អស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘បស្សម្ភយំ ចិត្តសង្ខារំ បស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ។

‘‘‘ចិត្តប្បដិសំវេទី អស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘ចិត្តប្បដិសំវេទី បស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ ; ‘អភិប្បមោទយំ ចិត្តំ អស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘អភិប្បមោទយំ ចិត្តំ បស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘សមាទហំ ចិត្តំ អស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘សមាទហំ ចិត្តំ បស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘វិមោចយំ ចិត្តំ អស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘វិមោចយំ ចិត្តំ បស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ។

‘‘‘អនិច្ចានុបស្សី អស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘អនិច្ចានុបស្សី បស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘វិរាគានុបស្សី អស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘វិរាគានុបស្សី បស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘និរោធានុបស្សី អស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘និរោធានុបស្សី បស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘បដិនិស្សគ្គានុបស្សី អស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ; ‘បដិនិស្សគ្គានុបស្សី បស្សសិស្សាមី’តិ សិក្ខតិ។

‘‘ឯវំ ភាវិតា ខោ, រាហុល, អានាបានស្សតិ, ឯវំ ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា។ ឯវំ ភាវិតាយ, រាហុល, អានាបានស្សតិយា, ឯវំ ពហុលីកតាយ យេបិ តេ ចរិមកា អស្សាសា តេបិ វិទិតាវ និរុជ្ឈន្តិ នោ អវិទិតា’’តិ។

ឥទមវោច ភគវា។ អត្តមនោ អាយស្មា រាហុលោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទីតិ។

មហារាហុលោវាទសុត្តំ និដ្ឋិតំ ទុតិយំ។

៣. ចូឡមាលុក្យសុត្តំ

១២២. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ។ អថ ខោ អាយស្មតោ មាលុក្យបុត្តស្ស [មាលុង្ក្យបុត្តស្ស (សី. ស្យា. កំ. បី.)] រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘‘យានិមានិ ទិដ្ឋិគតានិ ភគវតា អព្យាកតានិ ឋបិតានិ បដិក្ខិត្តានិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិបិ, ‘អសស្សតោ លោកោ’តិបិ, ‘អន្តវា លោកោ’តិបិ, ‘អនន្តវា លោកោ’តិបិ, ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិបិ, ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិបិ, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិ, ‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិ, ‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិ, ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិ – តានិ មេ ភគវា ន ព្យាករោតិ។ យានិ មេ ភគវា ន ព្យាករោតិ តំ មេ ន រុច្ចតិ, តំ មេ នក្ខមតិ។ សោហំ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ បុច្ឆិស្សាមិ។ សចេ មេ ភគវា ព្យាករិស្សតិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ វា…បេ.… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា – ឯវាហំ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ ចរិស្សាមិ; នោ ចេ មេ ភគវា ព្យាករិស្សតិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ វា…បេ.… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា – ឯវាហំ សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សាមី’’តិ។

១២៣. អថ ខោ អាយស្មា មាលុក្យបុត្តោ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា មាលុក្យបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

១២៤. ‘‘ឥធ មយ្ហំ, ភន្តេ, រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – យានិមានិ ទិដ្ឋិគតានិ ភគវតា អព្យាកតានិ ឋបិតានិ បដិក្ខិត្តានិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិបិ, ‘អសស្សតោ លោកោ’តិបិ…បេ.… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិ – តានិ មេ ភគវា ន ព្យាករោតិ។ យានិ មេ ភគវា ន ព្យាករោតិ តំ មេ ន រុច្ចតិ, តំ មេ នក្ខមតិ។ សោហំ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ បុច្ឆិស្សាមិ។ សចេ មេ ភគវា ព្យាករិស្សតិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា, ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ វា…បេ.… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា – ឯវាហំ ភគវតិ, ព្រហ្មចរិយំ ចរិស្សាមិ។ នោ ចេ មេ ភគវា ព្យាករិស្សតិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា, ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ វា…បេ.… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា – ឯវាហំ សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សាមីតិ។ សចេ ភគវា ជានាតិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ, ‘សស្សតោ លោកោ’តិ មេ ភគវា ព្យាករោតុ; សចេ ភគវា ជានាតិ – ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ, ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ មេ ភគវា ព្យាករោតុ។ នោ ចេ ភគវា ជានាតិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា, ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ វា, អជានតោ ខោ បន អបស្សតោ ឯតទេវ ឧជុកំ ហោតិ យទិទំ – ‘ន ជានាមិ, ន បស្សាមី’តិ។ សចេ ភគវា ជានាតិ – ‘អន្តវា លោកោ’តិ, ‘អនន្តវា លោកោ’តិ មេ ភគវា ព្យាករោតុ; សចេ ភគវា ជានាតិ – ‘អនន្តវា លោកោ’តិ, ‘អនន្តវា លោកោ’តិ មេ ភគវា ព្យាករោតុ។ នោ ចេ ភគវា ជានាតិ – ‘អន្តវា លោកោ’តិ វា, ‘អនន្តវា លោកោ’តិ វា, អជានតោ ខោ បន អបស្សតោ ឯតទេវ ឧជុកំ ហោតិ យទិទំ – ‘ន ជានាមិ, ន បស្សាមី’តិ។ សចេ ភគវា ជានាតិ – ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ, ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ មេ ភគវា ព្យាករោតុ; សចេ ភគវា ជានាតិ – ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ, ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ មេ ភគវា ព្យាករោតុ។ នោ ចេ ភគវា ជានាតិ – ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា, ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វា, អជានតោ ខោ បន អបស្សតោ ឯតទេវ ឧជុកំ ហោតិ យទិទំ – ‘ន ជានាមិ, ន បស្សាមី’តិ។ សចេ ភគវា ជានាតិ – ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ មេ ភគវា ព្យាករោតុ; សចេ ភគវា ជានាតិ – ‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ, ‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ មេ ភគវា ព្យាករោតុ។ នោ ចេ ភគវា ជានាតិ – ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, ‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, អជានតោ ខោ បន អបស្សតោ ឯតទេវ ឧជុកំ ហោតិ យទិទំ – ‘ន ជានាមិ ន បស្សាមី’តិ។ សចេ ភគវា ជានាតិ – ‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ, ‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ មេ ភគវា ព្យាករោតុ; សចេ ភគវា ជានាតិ – ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ, ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ មេ ភគវា ព្យាករោតុ។ នោ ចេ ភគវា ជានាតិ – ‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, អជានតោ ខោ បន អបស្សតោ ឯតទេវ ឧជុកំ ហោតិ យទិទំ – ‘ន ជានាមិ, ន បស្សាមី’’’តិ។

១២៥. ‘‘កិំ នុ [កិំ នុ ខោ (ស្យា. កំ. ក.)] តាហំ, មាលុក្យបុត្ត, ឯវំ អវចំ – ‘ឯហិ ត្វំ, មាលុក្យបុត្ត, មយិ ព្រហ្មចរិយំ ចរ, អហំ តេ ព្យាករិស្សាមិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា, ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ វា, ‘អន្តវា លោកោ’តិ វា, ‘អនន្តវា លោកោ’តិ វា, ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា, ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វា, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, ‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, ‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’។ ‘‘ត្វំ វា បន មំ ឯវំ អវច – អហំ, ភន្តេ, ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ ចរិស្សាមិ , ភគវា មេ ព្យាករិស្សតិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា, ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ វា, ‘អន្តវា លោកោ’តិ វា, ‘អនន្តវា លោកោ’តិ វា, ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា, ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វា, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, ‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, ‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’។ ‘‘ឥតិ កិរ, មាលុក្យបុត្ត, នេវាហំ តំ វទាមិ – ឯហិ ត្វំ, មាលុក្យបុត្ត, មយិ ព្រហ្មចរិយំ ចរ, អហំ តេ ព្យាករិស្សាមិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា, ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ វា…បេ.… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណាតិ វា’តិ; នបិ កិរ មំ ត្វំ វទេសិ – អហំ, ភន្តេ, ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ ចរិស្សាមិ, ភគវា មេ ព្យាករិស្សតិ – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ វា…បេ.… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា’’តិ។ ឯវំ សន្តេ, មោឃបុរិស, កោ សន្តោ កំ បច្ចាចិក្ខសិ?

១២៦. ‘‘យោ ខោ, មាលុក្យបុត្ត, ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន តាវាហំ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ ចរិស្សាមិ យាវ មេ ភគវា ន ព្យាករិស្សតិ – ‘‘សស្សតោ លោកោ’’តិ វា, ‘‘អសស្សតោ លោកោ’’តិ វា…បេ.… ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ វាតិ, អព្យាកតមេវ តំ, មាលុក្យបុត្ត, តថាគតេន អស្ស, អថ សោ បុគ្គលោ កាលំ ករេយ្យ។ សេយ្យថាបិ, មាលុក្យបុត្ត, បុរិសោ សល្លេន វិទ្ធោ អស្ស សវិសេន គាឡ្ហបលេបនេន។ តស្ស មិត្តាមច្ចា ញាតិសាលោហិតា ភិសក្កំ សល្លកត្តំ ឧបដ្ឋបេយ្យុំ។ សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន តាវាហំ ឥមំ សល្លំ អាហរិស្សាមិ យាវ ន តំ បុរិសំ ជានាមិ យេនម្ហិ វិទ្ធោ, ខត្តិយោ វា ព្រាហ្មណោ វា វេស្សោ វា សុទ្ទោ វា’តិ; សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន តាវាហំ ឥមំ សល្លំ អាហរិស្សាមិ យាវ ន តំ បុរិសំ ជានាមិ យេនម្ហិ វិទ្ធោ, ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោ ឥតិ វា’តិ; សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន តាវាហំ ឥមំ សល្លំ អាហរិស្សាមិ យាវ ន តំ បុរិសំ ជានាមិ យេនម្ហិ វិទ្ធោ, ទីឃោ វា រស្សោ វា មជ្ឈិមោ វា’តិ; សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន តាវាហំ ឥមំ សល្លំ អាហរិស្សាមិ យាវ ន តំ បុរិសំ ជានាមិ យេនម្ហិ វិទ្ធោ, កាឡោ វា សាមោ វា មង្គុរច្ឆវី វា’តិ; សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន តាវាហំ ឥមំ សល្លំ អាហរិស្សាមិ យាវ ន តំ បុរិសំ ជានាមិ យេនម្ហិ វិទ្ធោ, អមុកស្មិំ គាមេ វា និគមេ វា នគរេ វា’តិ; សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន តាវាហំ ឥមំ សល្លំ អាហរិស្សាមិ យាវ ន តំ ធនុំ ជានាមិ យេនម្ហិ វិទ្ធោ, យទិ វា ចាបោ យទិ វា កោទណ្ឌោ’តិ; សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន តាវាហំ ឥមំ សល្លំ អាហរិស្សាមិ យាវ ន តំ ជិយំ ជានាមិ យាយម្ហិ វិទ្ធោ , យទិ វា អក្កស្ស យទិ វា សណ្ហស្ស [សណ្ឋស្ស (សី. ស្យា. កំ. បី.)] យទិ វា ន្ហារុស្ស យទិ វា មរុវាយ យទិ វា ខីរបណ្ណិនោ’តិ; សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន តាវាហំ ឥមំ សល្លំ អាហរិស្សាមិ យាវ ន តំ កណ្ឌំ ជានាមិ យេនម្ហិ វិទ្ធោ, យទិ វា គច្ឆំ យទិ វា រោបិម’ន្តិ; សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន តាវាហំ ឥមំ សល្លំ អាហរិស្សាមិ យាវ ន តំ កណ្ឌំ ជានាមិ យេនម្ហិ វិទ្ធោ, យស្ស បត្តេហិ វាជិតំ [វាខិត្តំ (ក.)] យទិ វា គិជ្ឈស្ស យទិ វា កង្កស្ស យទិ វា កុលលស្ស យទិ វា មោរស្ស យទិ វា សិថិលហនុនោ’តិ; សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន តាវាហំ ឥមំ សល្លំ អាហរិស្សាមិ យាវ ន តំ កណ្ឌំ ជានាមិ យេនម្ហិ វិទ្ធោ, យស្ស ន្ហារុនា បរិក្ខិត្តំ យទិ វា គវស្ស យទិ វា មហិំសស្ស យទិ វា ភេរវស្ស [រោរុវស្ស (សី. ស្យា. កំ. បី.)] យទិ វា សេម្ហារស្សា’តិ; សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន តាវាហំ ឥមំ សល្លំ អាហរិស្សាមិ យាវ ន តំ សល្លំ ជានាមិ យេនម្ហិ វិទ្ធោ, យទិ វា សល្លំ យទិ វា ខុរប្បំ យទិ វា វេកណ្ឌំ យទិ វា នារាចំ យទិ វា វច្ឆទន្តំ យទិ វា ករវីរបត្ត’ន្តិ – អញ្ញាតមេវ តំ, មាលុក្យបុត្ត, តេន បុរិសេន អស្ស, អថ សោ បុរិសោ កាលំ ករេយ្យ។ ឯវមេវ ខោ, មាលុក្យបុត្ត, យោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន តាវាហំ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ ចរិស្សាមិ យាវ មេ ភគវា ន ព្យាករិស្សតិ – ‘‘សស្សតោ លោកោ’’តិ វា ‘‘អសស្សតោ លោកោ’’តិ វា…បេ.… ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ វាតិ – អព្យាកតមេវ តំ, មាលុក្យបុត្ត, តថាគតេន អស្ស, អថ សោ បុគ្គលោ កាលង្ករេយ្យ។

១២៧. ‘‘‘សស្សតោ លោកោ’តិ, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋិយា សតិ ព្រហ្មចរិយវាសោ អភវិស្សាតិ , ឯវំ ‘នោ អសស្សតោ លោកោ’តិ, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋិយា សតិ ព្រហ្មចរិយវាសោ អភវិស្សាតិ, ឯវម្បិ ‘នោ សស្សតោ លោកោ’តិ វា, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋិយា សតិ, ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ វា ទិដ្ឋិយា សតិ អត្ថេវ ជាតិ, អត្ថិ ជរា, អត្ថិ មរណំ, សន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា; យេសាហំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ និឃាតំ បញ្ញបេមិ ។ ‘អន្តវា លោកោ’តិ, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋិយា សតិ ព្រហ្មចរិយវាសោ អភវិស្សាតិ, ឯវំ ‘នោ អនន្តវា លោកោ’តិ, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋិយា សតិ ព្រហ្មចរិយវាសោ អភវិស្សាតិ, ឯវម្បិ ‘នោ អន្តវា លោកោ’តិ វា, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋិយា សតិ, ‘អនន្តវា លោកោ’តិ វា ទិដ្ឋិយា សតិ អត្ថេវ ជាតិ, អត្ថិ ជរា, អត្ថិ មរណំ, សន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា; យេសាហំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ និឃាតំ បញ្ញបេមិ។ ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋិយា សតិ ព្រហ្មចរិយវាសោ អភវិស្សាតិ, ឯវំ ‘នោ អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋិយា សតិ ព្រហ្មចរិយវាសោ អភវិស្សាតិ, ឯវម្បិ ‘នោ តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋិយា សតិ, ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វា ទិដ្ឋិយា សតិ អត្ថេវ ជាតិ…បេ.… និឃាតំ បញ្ញបេមិ។ ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋិយា សតិ ព្រហ្មចរិយវាសោ អភវិស្សាតិ, ឯវំ ‘នោ ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋិយា សតិ ព្រហ្មចរិយវាសោ អភវិស្សាតិ, ឯវម្បិ ‘នោ ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋិយា សតិ, ‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា ទិដ្ឋិយា សតិ អត្ថេវ ជាតិ…បេ.… យេសាហំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ និឃាតំ បញ្ញបេមិ។ ‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋិយា សតិ ព្រហ្មចរិយវាសោ អភវិស្សាតិ, ឯវំ ‘នោ នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋិយា សតិ ព្រហ្មចរិយវាសោ អភវិស្សាតិ, ឯវម្បិ ‘នោ ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ, មាលុក្យបុត្ត, ទិដ្ឋិយា សតិ, ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា ទិដ្ឋិយា សតិ អត្ថេវ ជាតិ…បេ.… យេសាហំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ និឃាតំ បញ្ញបេមិ។

១២៨. ‘‘តស្មាតិហ, មាលុក្យបុត្ត, អព្យាកតញ្ច មេ អព្យាកតតោ ធារេថ; ព្យាកតញ្ច មេ ព្យាកតតោ ធារេថ។ កិញ្ច, មាលុក្យបុត្ត, មយា អព្យាកតំ? ‘សស្សតោ លោកោ’តិ មាលុក្យបុត្ត, មយា អព្យាកតំ; ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ – មយា អព្យាកតំ; ‘អន្តវា លោកោ’តិ – មយា អព្យាកតំ; ‘អនន្តវា លោកោ’តិ – មយា អព្យាកតំ; ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ – មយា អព្យាកតំ; ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ – មយា អព្យាកតំ; ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ – មយា អព្យាកតំ; ‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ – មយា អព្យាកតំ; ‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ – មយា អព្យាកតំ; ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ – មយា អព្យាកតំ។ កស្មា ចេតំ, មាលុក្យបុត្ត, មយា អព្យាកតំ? ន ហេតំ, មាលុក្យបុត្ត, អត្ថសំហិតំ ន អាទិព្រហ្មចរិយកំ ន [នេតំ (សី.)] និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តតិ។ តស្មា តំ មយា អព្យាកតំ។ កិញ្ច, មាលុក្យបុត្ត, មយា ព្យាកតំ? ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ, មាលុក្យបុត្ត, មយា ព្យាកតំ; ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ – មយា ព្យាកតំ; ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ – មយា ព្យាកតំ; ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ – មយា ព្យាកតំ។ កស្មា ចេតំ, មាលុក្យបុត្ត, មយា ព្យាកតំ? ឯតញ្ហិ, មាលុក្យបុត្ត, អត្ថសំហិតំ ឯតំ អាទិព្រហ្មចរិយកំ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តតិ។ តស្មា តំ មយា ព្យាកតំ។ តស្មាតិហ, មាលុក្យបុត្ត , អព្យាកតញ្ច មេ អព្យាកតតោ ធារេថ; ព្យាកតញ្ច មេ ព្យាកតតោ ធារេថា’’តិ។

ឥទមវោច ភគវា។ អត្តមនោ អាយស្មា មាលុក្យបុត្តោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទីតិ។

ចូឡមាលុក្យសុត្តំ និដ្ឋិតំ តតិយំ។

៤. មហាមាលុក្យសុត្តំ

១២៩. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ។ តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ។ ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ។ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘ធារេថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, មយា ទេសិតានិ បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានី’’តិ?

ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា មាលុក្យបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហំ ខោ, ភន្តេ, ធារេមិ ភគវតា ទេសិតានិ បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានី’’តិ។ ‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, មាលុក្យបុត្ត, ធារេសិ មយា ទេសិតានិ បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានី’’តិ? ‘‘សក្កាយទិដ្ឋិំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ភគវតា ឱរម្ភាគិយំ សំយោជនំ ទេសិតំ ធារេមិ; វិចិកិច្ឆំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ភគវតា ឱរម្ភាគិយំ សំយោជនំ ទេសិតំ ធារេមិ; សីលព្ពតបរាមាសំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ភគវតា ឱរម្ភាគិយំ សំយោជនំ ទេសិតំ ធារេមិ; កាមច្ឆន្ទំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ភគវតា ឱរម្ភាគិយំ សំយោជនំ ទេសិតំ ធារេមិ; ព្យាបាទំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ភគវតា ឱរម្ភាគិយំ សំយោជនំ ទេសិតំ ធារេមិ។ ឯវំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ធារេមិ ភគវតា ទេសិតានិ បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានី’’តិ។

‘‘កស្ស ខោ នាម ត្វំ, មាលុក្យបុត្ត, ឥមានិ ឯវំ បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ ទេសិតានិ ធារេសិ? ននុ, មាលុក្យបុត្ត , អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឥមិនា តរុណូបមេន ឧបារម្ភេន ឧបារម្ភិស្សន្តិ? ទហរស្ស ហិ, មាលុក្យបុត្ត, កុមារស្ស មន្ទស្ស ឧត្តានសេយ្យកស្ស សក្កាយោតិបិ ន ហោតិ, កុតោ បនស្ស ឧប្បជ្ជិស្សតិ សក្កាយទិដ្ឋិ? អនុសេត្វេវស្ស [អនុសេតិ ត្វេវស្ស (សី. បី.)] សក្កាយទិដ្ឋានុសយោ។ ទហរស្ស ហិ, មាលុក្យបុត្ត, កុមារស្ស មន្ទស្ស ឧត្តានសេយ្យកស្ស ធម្មាតិបិ ន ហោតិ, កុតោ បនស្ស ឧប្បជ្ជិស្សតិ ធម្មេសុ វិចិកិច្ឆា? អនុសេត្វេវស្ស វិចិកិច្ឆានុសយោ។ ទហរស្ស ហិ, មាលុក្យបុត្ត, កុមារស្ស មន្ទស្ស ឧត្តានសេយ្យកស្ស សីលាតិបិ ន ហោតិ, កុតោ បនស្ស ឧប្បជ្ជិស្សតិ សីលេសុ សីលព្ពតបរាមាសោ? អនុសេត្វេវស្ស សីលព្ពតបរាមាសានុសយោ ។ ទហរស្ស ហិ, មាលុក្យបុត្ត, កុមារស្ស មន្ទស្ស ឧត្តានសេយ្យកស្ស កាមាតិបិ ន ហោតិ, កុតោ បនស្ស ឧប្បជ្ជិស្សតិ កាមេសុ កាមច្ឆន្ទោ? អនុសេត្វេវស្ស កាមរាគានុសយោ។ ទហរស្ស ហិ, មាលុក្យបុត្ត, កុមារស្ស មន្ទស្ស ឧត្តានសេយ្យកស្ស សត្តាតិបិ ន ហោតិ, កុតោ បនស្ស ឧប្បជ្ជិស្សតិ សត្តេសុ ព្យាបាទោ? អនុសេត្វេវស្ស ព្យាបាទានុសយោ។ ននុ, មាលុក្យបុត្ត, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឥមិនា តរុណូបមេន ឧបារម្ភេន ឧបារម្ភិស្សន្តី’’តិ? ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឯតស្ស, ភគវា, កាលោ, ឯតស្ស, សុគត, កាលោ យំ ភគវា បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ ទេសេយ្យ។ ភគវតោ សុត្វា ភិក្ខូ ធារេស្សន្តី’’តិ។ ‘‘តេន ហានន្ទ, សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ។ ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ។ ភគវា ឯតទវោច –

១៣០. ‘‘ឥធានន្ទ , អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ អរិយានំ អទស្សាវី អរិយធម្មស្ស អកោវិទោ អរិយធម្មេ អវិនីតោ, សប្បុរិសានំ អទស្សាវី សប្បុរិសធម្មស្ស អកោវិទោ សប្បុរិសធម្មេ អវិនីតោ សក្កាយទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ សក្កាយទិដ្ឋិបរេតេន; ឧប្បន្នាយ ច សក្កាយទិដ្ឋិយា និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ។ តស្ស សា សក្កាយទិដ្ឋិ ថាមគតា អប្បដិវិនីតា ឱរម្ភាគិយំ សំយោជនំ។ វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ វិចិកិច្ឆាបរេតេន; ឧប្បន្នាយ ច វិចិកិច្ឆាយ និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ។ តស្ស សា វិចិកិច្ឆា ថាមគតា អប្បដិវិនីតា ឱរម្ភាគិយំ សំយោជនំ។ សីលព្ពតបរាមាសបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ សីលព្ពតបរាមាសបរេតេន; ឧប្បន្នស្ស ច សីលព្ពតបរាមាសស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ។ តស្ស សោ សីលព្ពតបរាមាសោ ថាមគតោ អប្បដិវិនីតោ ឱរម្ភាគិយំ សំយោជនំ។ កាមរាគបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ កាមរាគបរេតេន ; ឧប្បន្នស្ស ច កាមរាគស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ។ តស្ស សោ កាមរាគោ ថាមគតោ អប្បដិវិនីតោ ឱរម្ភាគិយំ សំយោជនំ។ ព្យាបាទបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ ព្យាបាទបរេតេន; ឧប្បន្នស្ស ច ព្យាបាទស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ។ តស្ស សោ ព្យាបាទោ ថាមគតោ អប្បដិវិនីតោ ឱរម្ភាគិយំ សំយោជនំ។

១៣១. ‘‘សុតវា ច ខោ, អានន្ទ, អរិយសាវកោ អរិយានំ ទស្សាវី អរិយធម្មស្ស កោវិទោ អរិយធម្មេ សុវិនីតោ, សប្បុរិសានំ ទស្សាវី សប្បុរិសធម្មស្ស កោវិទោ សប្បុរិសធម្មេ សុវិនីតោ ន សក្កាយទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ ន សក្កាយទិដ្ឋិបរេតេន; ឧប្បន្នាយ ច សក្កាយទិដ្ឋិយា និស្សរណំ យថាភូតំ បជានាតិ។ តស្ស សា សក្កាយទិដ្ឋិ សានុសយា បហីយតិ។ ន វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ ន វិចិកិច្ឆាបរេតេន; ឧប្បន្នាយ ច វិចិកិច្ឆាយ និស្សរណំ យថាភូតំ បជានាតិ។ តស្ស សា វិចិកិច្ឆា សានុសយា បហីយតិ។ ន សីលព្ពតបរាមាសបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ ន សីលព្ពតបរាមាសបរេតេន; ឧប្បន្នស្ស ច សីលព្ពតបរាមាសស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ បជានាតិ។ តស្ស សោ សីលព្ពតបរាមាសោ សានុសយោ បហីយតិ។ ន កាមរាគបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ ន កាមរាគបរេតេន; ឧប្បន្នស្ស ច កាមរាគស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ បជានាតិ។ តស្ស សោ កាមរាគោ សានុសយោ បហីយតិ ។ ន ព្យាបាទបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ ន ព្យាបាទបរេតេន; ឧប្បន្នស្ស ច ព្យាបាទស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ បជានាតិ។ តស្ស សោ ព្យាបាទោ សានុសយោ បហីយតិ។

១៣២. ‘‘យោ, អានន្ទ, មគ្គោ យា បដិបទា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បហានាយ តំ មគ្គំ តំ បដិបទំ អនាគម្ម បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ ញស្សតិ វា ទក្ខតិ វា បជហិស្សតិ វាតិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។ សេយ្យថាបិ, អានន្ទ, មហតោ រុក្ខស្ស តិដ្ឋតោ សារវតោ តចំ អច្ឆេត្វា ផេគ្គុំ អច្ឆេត្វា សារច្ឆេទោ ភវិស្សតីតិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ; ឯវមេវ ខោ, អានន្ទ, យោ មគ្គោ យា បដិបទា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បហានាយ តំ មគ្គំ តំ បដិបទំ អនាគម្ម បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ ញស្សតិ វា ទក្ខតិ វា បជហិស្សតិ វាតិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។

‘‘យោ ច ខោ, អានន្ទ, មគ្គោ យា បដិបទា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បហានាយ តំ មគ្គំ តំ បដិបទំ អាគម្ម បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ ញស្សតិ វា ទក្ខតិ វា បជហិស្សតិ វាតិ – ឋានមេតំ វិជ្ជតិ។ សេយ្យថាបិ, អានន្ទ, មហតោ រុក្ខស្ស តិដ្ឋតោ សារវតោ តចំ ឆេត្វា ផេគ្គុំ ឆេត្វា សារច្ឆេទោ ភវិស្សតីតិ – ឋានមេតំ វិជ្ជតិ; ឯវមេវ ខោ, អានន្ទ, យោ មគ្គោ យា បដិបទា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បហានាយ តំ មគ្គំ តំ បដិបទំ អាគម្ម បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ ញស្សតិ វា ទក្ខតិ វា បជហិស្សតិ វាតិ – ឋានមេតំ វិជ្ជតិ។ សេយ្យថាបិ, អានន្ទ, គង្គា នទី បូរា ឧទកស្ស សមតិត្តិកា កាកបេយ្យា។ អថ ទុព្ពលកោ បុរិសោ អាគច្ឆេយ្យ – ‘អហំ ឥមិស្សា គង្គាយ នទិយា តិរិយំ ពាហាយ សោតំ ឆេត្វា សោត្ថិនា បារំ គច្ឆិស្សាមី’តិ [គច្ឆាមីតិ (សី. បី.)]; សោ ន សក្កុណេយ្យ គង្គាយ នទិយា តិរិយំ ពាហាយ សោតំ ឆេត្វា សោត្ថិនា បារំ គន្តុំ។ ឯវមេវ ខោ, អានន្ទ, យេសំ កេសញ្ចិ [យស្ស កស្សចិ (សព្ពត្ថ)] សក្កាយនិរោធាយ ធម្មេ ទេសិយមានេ ចិត្តំ ន បក្ខន្ទតិ នប្បសីទតិ ន សន្តិដ្ឋតិ ន វិមុច្ចតិ; សេយ្យថាបិ សោ ទុព្ពលកោ បុរិសោ ឯវមេតេ ទដ្ឋព្ពា។ សេយ្យថាបិ, អានន្ទ, គង្គា នទី បូរា ឧទកស្ស សមតិត្តិកា កាកបេយ្យា។ អថ ពលវា បុរិសោ អាគច្ឆេយ្យ – ‘អហំ ឥមិស្សា គង្គាយ នទិយា តិរិយំ ពាហាយ សោតំ ឆេត្វា សោត្ថិនា បារំ គច្ឆិស្សាមី’តិ; សោ សក្កុណេយ្យ គង្គាយ នទិយា តិរិយំ ពាហាយ សោតំ ឆេត្វា សោត្ថិនា បារំ គន្តុំ។ ឯវមេវ ខោ, អានន្ទ, យេសំ កេសញ្ចិ សក្កាយនិរោធាយ ធម្មេ ទេសិយមានេ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ បសីទតិ សន្តិដ្ឋតិ វិមុច្ចតិ; សេយ្យថាបិ សោ ពលវា បុរិសោ ឯវមេតេ ទដ្ឋព្ពា។

១៣៣. ‘‘កតមោ ចានន្ទ, មគ្គោ, កតមា បដិបទា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បហានាយ? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ ឧបធិវិវេកា អកុសលានំ ធម្មានំ បហានា សព្ពសោ កាយទុដ្ឋុល្លានំ បដិប្បស្សទ្ធិយា វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកជំ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ សោ យទេវ តត្ថ ហោតិ រូបគតំ វេទនាគតំ សញ្ញាគតំ សង្ខារគតំ វិញ្ញាណគតំ តេ ធម្មេ អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ រោគតោ គណ្ឌតោ សល្លតោ អឃតោ អាពាធតោ បរតោ បលោកតោ សុញ្ញតោ អនត្តតោ សមនុបស្សតិ។ សោ តេហិ ធម្មេហិ ចិត្តំ បដិវាបេតិ [បដិបាបេតិ (ស្យា.), បតិដ្ឋាបេតិ (ក.)]។ សោ តេហិ ធម្មេហិ ចិត្តំ បដិវាបេត្វា អមតាយ ធាតុយា ចិត្តំ ឧបសំហរតិ – ‘ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហាក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពាន’ន្តិ។ សោ តត្ថ ឋិតោ អាសវានំ ខយំ បាបុណាតិ; នោ ចេ អាសវានំ ខយំ បាបុណាតិ តេនេវ ធម្មរាគេន តាយ ធម្មនន្ទិយា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកោ ហោតិ, តត្ថ បរិនិព្ពាយី, អនាវត្តិធម្មោ តស្មា លោកា។ អយម្បិ ខោ, អានន្ទ, មគ្គោ អយំ បដិបទា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បហានាយ។

‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុ វិតក្កវិចារានំ វូបសមា…បេ.… ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ… តតិយំ ឈានំ… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ សោ យទេវ តត្ថ ហោតិ រូបគតំ វេទនាគតំ សញ្ញាគតំ សង្ខារគតំ វិញ្ញាណគតំ… អនាវត្តិធម្មោ តស្មា លោកា។ អយម្បិ ខោ, អានន្ទ, មគ្គោ អយំ បដិបទា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បហានាយ។

‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុ សព្ពសោ រូបសញ្ញានំ សមតិក្កមា បដិឃសញ្ញានំ អត្ថង្គមា នានត្តសញ្ញានំ អមនសិការា ‘អនន្តោ អាកាសោ’តិ អាកាសានញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ សោ យទេវ តត្ថ ហោតិ វេទនាគតំ សញ្ញាគតំ សង្ខារគតំ វិញ្ញាណគតំ…បេ.… អនាវត្តិធម្មោ តស្មា លោកា។ អយម្បិ ខោ, អានន្ទ, មគ្គោ អយំ បដិបទា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បហានាយ។

‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុ សព្ពសោ អាកាសានញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម ‘អនន្តំ វិញ្ញាណ’ន្តិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ សោ យទេវ តត្ថ ហោតិ វេទនាគតំ សញ្ញាគតំ សង្ខារគតំ វិញ្ញាណគតំ…បេ.… អនាវត្តិធម្មោ តស្មា លោកា។ អយម្បិ ខោ, អានន្ទ, មគ្គោ អយំ បដិបទា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បហានាយ។

‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុ សព្ពសោ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម ‘នត្ថិ កិញ្ចី’តិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ សោ យទេវ តត្ថ ហោតិ វេទនាគតំ សញ្ញាគតំ សង្ខារគតំ វិញ្ញាណគតំ…បេ.… អនាវត្តិធម្មោ តស្មា លោកា។ អយម្បិ ខោ, អានន្ទ, មគ្គោ អយំ បដិបទា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បហានាយា’’តិ។

‘‘ឯសោ ចេ, ភន្តេ, មគ្គោ ឯសា បដិបទា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បហានាយ, អថ កិញ្ចរហិ ឥធេកច្ចេ ភិក្ខូ ចេតោវិមុត្តិនោ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ បញ្ញាវិមុត្តិនោ’’តិ? ‘‘ឯត្ថ ខោ បនេសាហំ [ឯត្ថ ខោ តេសាហំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)], អានន្ទ, ឥន្ទ្រិយវេមត្តតំ វទាមី’’តិ។

ឥទមវោច ភគវា។ អត្តមនោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទីតិ។

មហាមាលុក្យសុត្តំ និដ្ឋិតំ ចតុត្ថំ។

៥. ភទ្ទាលិសុត្តំ

១៣៤. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ។ តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ។ ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ។ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘អហំ ខោ, ភិក្ខវេ, ឯកាសនភោជនំ ភុញ្ជាមិ; ឯកាសនភោជនំ ខោ, អហំ, ភិក្ខវេ, ភុញ្ជមានោ អប្បាពាធតញ្ច សញ្ជានាមិ អប្បាតង្កតញ្ច លហុដ្ឋានញ្ច ពលញ្ច ផាសុវិហារញ្ច។ ឯថ, តុម្ហេបិ, ភិក្ខវេ, ឯកាសនភោជនំ ភុញ្ជថ; ឯកាសនភោជនំ ខោ, ភិក្ខវេ, តុម្ហេបិ ភុញ្ជមានា អប្បាពាធតញ្ច សញ្ជានិស្សថ អប្បាតង្កតញ្ច លហុដ្ឋានញ្ច ពលញ្ច ផាសុវិហារញ្ចា’’តិ។ ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា ភទ្ទាលិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហំ ខោ, ភន្តេ, ន ឧស្សហាមិ ឯកាសនភោជនំ ភុញ្ជិតុំ; ឯកាសនភោជនញ្ហិ មេ, ភន្តេ, ភុញ្ជតោ សិយា កុក្កុច្ចំ, សិយា វិប្បដិសារោ’’តិ។ ‘‘តេន ហិ ត្វំ, ភទ្ទាលិ, យត្ថ និមន្តិតោ អស្សសិ តត្ថ ឯកទេសំ ភុញ្ជិត្វា ឯកទេសំ នីហរិត្វាបិ ភុញ្ជេយ្យាសិ។ ឯវម្បិ ខោ ត្វំ, ភទ្ទាលិ, ភុញ្ជមានោ ឯកាសនោ យាបេស្សសី’’តិ [ភុញ្ជមានោ យាបេស្សសីតិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)]។ ‘‘ឯវម្បិ ខោ អហំ, ភន្តេ, ន ឧស្សហាមិ ភុញ្ជិតុំ; ឯវម្បិ ហិ មេ, ភន្តេ, ភុញ្ជតោ សិយា កុក្កុច្ចំ, សិយា វិប្បដិសារោ’’តិ។ អថ ខោ អាយស្មា ភទ្ទាលិ ភគវតា សិក្ខាបទេ បញ្ញាបិយមានេ ភិក្ខុសង្ឃេ សិក្ខំ សមាទិយមានេ អនុស្សាហំ បវេទេសិ។ អថ ខោ អាយស្មា ភទ្ទាលិ សព្ពំ តំ តេមាសំ ន ភគវតោ សម្មុខីភាវំ អទាសិ, យថា តំ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ អបរិបូរការី។

១៣៥. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ – និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតីតិ។ អថ ខោ អាយស្មា ភទ្ទាលិ យេន តេ ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សម្មោទិ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ ភទ្ទាលិំ តេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឥទំ ខោ, អាវុសោ ភទ្ទាលិ, ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករីយតិ [ករណីយំ (ក.)]។ និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតិ។ ឥង្ឃាវុសោ ភទ្ទាលិ, ឯតំ ទោសកំ សាធុកំ មនសិ ករោហិ, មា តេ បច្ឆា ទុក្ករតរំ អហោសី’’តិ។ ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា ភទ្ទាលិ តេសំ ភិក្ខូនំ បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា ភទ្ទាលិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អច្ចយោ មំ, ភន្តេ, អច្ចគមា យថាពាលំ យថាមូឡ្ហំ យថាអកុសលំ, យោហំ ភគវតា សិក្ខាបទេ បញ្ញាបិយមានេ ភិក្ខុសង្ឃេ សិក្ខំ សមាទិយមានេ អនុស្សាហំ បវេទេសិំ។ តស្ស មេ, ភន្តេ, ភគវា អច្ចយំ អច្ចយតោ បដិគ្គណ្ហាតុ អាយតិំ សំវរាយា’’តិ។

‘‘តគ្ឃ ត្វំ, ភទ្ទាលិ, អច្ចយោ អច្ចគមា យថាពាលំ យថាមូឡ្ហំ យថាអកុសលំ, យំ ត្វំ មយា សិក្ខាបទេ បញ្ញាបិយមានេ ភិក្ខុសង្ឃេ សិក្ខំ សមាទិយមានេ អនុស្សាហំ បវេទេសិ។ សមយោបិ ខោ តេ, ភទ្ទាលិ, អប្បដិវិទ្ធោ អហោសិ – ‘ភគវា ខោ សាវត្ថិយំ វិហរតិ, ភគវាបិ មំ ជានិស្សតិ – ភទ្ទាលិ នាម ភិក្ខុ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ អបរិបូរការី’តិ។ អយម្បិ ខោ តេ, ភទ្ទាលិ, សមយោ អប្បដិវិទ្ធោ អហោសិ។ សមយោបិ ខោ តេ, ភទ្ទាលិ, អប្បដិវិទ្ធោ អហោសិ – ‘សម្ពហុលា ខោ ភិក្ខុ សាវត្ថិយំ វស្សំ ឧបគតា, តេបិ មំ ជានិស្សន្តិ – ភទ្ទាលិ នាម ភិក្ខុ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ អបរិបូរការី’តិ។ អយម្បិ ខោ តេ, ភទ្ទាលិ, សមយោ អប្បដិវិទ្ធោ អហោសិ។ សមយោបិ ខោ តេ, ភទ្ទាលិ, អប្បដិវិទ្ធោ អហោសិ – ‘សម្ពហុលា ខោ ភិក្ខុនិយោ សាវត្ថិយំ វស្សំ ឧបគតា, តាបិ មំ ជានិស្សន្តិ – ភទ្ទាលិ នាម ភិក្ខុ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ អបរិបូរការី’តិ។ អយម្បិ ខោ តេ, ភទ្ទាលិ, សមយោ អប្បដិវិទ្ធោ អហោសិ។ សមយោបិ ខោ តេ, ភទ្ទាលិ, អប្បដិវិទ្ធោ អហោសិ – ‘សម្ពហុលា ខោ ឧបាសកា សាវត្ថិយំ បដិវសន្តិ, តេបិ មំ ជានិស្សន្តិ – ភទ្ទាលិ នាម ភិក្ខុ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ អបរិបូរការី’តិ។ អយម្បិ ខោ តេ, ភទ្ទាលិ, សមយោ អប្បដិវិទ្ធោ អហោសិ។ សមយោបិ ខោ តេ, ភទ្ទាលិ, អប្បដិវិទ្ធោ អហោសិ – ‘សម្ពហុលា ខោ ឧបាសិកា សាវត្ថិយំ បដិវសន្តិ, តាបិ មំ ជានិស្សន្តិ – ភទ្ទាលិ នាម ភិក្ខុ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ អបរិបូរការី’តិ។ អយម្បិ ខោ តេ, ភទ្ទាលិ , សមយោ អប្បដិវិទ្ធោ អហោសិ។ សមយោបិ ខោ តេ, ភទ្ទាលិ, អប្បដិវិទ្ធោ អហោសិ – ‘សម្ពហុលា ខោ នានាតិត្ថិយា សមណព្រាហ្មណា សាវត្ថិយំ វស្សំ ឧបគតា, តេបិ មំ ជានិស្សន្តិ – ភទ្ទាលិ នាម ភិក្ខុ សមណស្ស គោតមស្ស សាវកោ ថេរញ្ញតរោ ភិក្ខុ សាសនេ សិក្ខាយ អបរិបូរការី’តិ។ អយម្បិ ខោ តេ, ភទ្ទាលិ, សមយោ អប្បដិវិទ្ធោ អហោសី’’តិ។

‘‘អច្ចយោ មំ, ភន្តេ, អច្ចគមា យថាពាលំ យថាមូឡ្ហំ យថាអកុសលំ, យោហំ ភគវតា សិក្ខាបទេ បញ្ញាបិយមានេ ភិក្ខុសង្ឃេ សិក្ខំ សមាទិយមានេ អនុស្សាហំ បវេទេសិំ។ តស្ស មេ, ភន្តេ, ភគវា អច្ចយំ អច្ចយតោ បដិគ្គណ្ហាតុ អាយតិំ សំវរាយា’’តិ។ ‘‘តគ្ឃ ត្វំ, ភទ្ទាលិ, អច្ចយោ អច្ចគមា យថាពាលំ យថាមូឡ្ហំ យថាអកុសលំ, យំ ត្វំ មយា សិក្ខាបទេ បញ្ញាបិយមានេ ភិក្ខុសង្ឃេ សិក្ខំ សមាទិយមានេ អនុស្សាហំ បវេទេសិ’’។

១៣៦. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, ភទ្ទាលិ, ឥធស្ស ភិក្ខុ ឧភតោភាគវិមុត្តោ, តមហំ ឯវំ វទេយ្យំ – ‘ឯហិ មេ ត្វំ, ភិក្ខុ, បង្កេ សង្កមោ ហោហី’តិ, អបិ នុ ខោ សោ សង្កមេយ្យ វា អញ្ញេន វា កាយំ សន្នាមេយ្យ, ‘នោ’តិ វា វទេយ្យា’’តិ?

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’។

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, ភទ្ទាលិ, ឥធស្ស ភិក្ខុ បញ្ញាវិមុត្តោ… កាយសក្ខិ… ទិដ្ឋិប្បត្តោ… សទ្ធាវិមុត្តោ… ធម្មានុសារី… សទ្ធានុសារី, តមហំ ឯវំ វទេយ្យំ – ‘ឯហិ មេ ត្វំ, ភិក្ខុ, បង្កេ សង្កមោ ហោហី’តិ, អបិ នុ ខោ សោ សង្កមេយ្យ វា អញ្ញេន វា កាយំ សន្នាមេយ្យ, ‘នោ’តិ វា វទេយ្យា’’តិ?

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’។

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, ភទ្ទាលិ, អបិ នុ ត្វំ, ភទ្ទាលិ, តស្មិំ សមយេ ឧភតោភាគវិមុត្តោ វា ហោសិ បញ្ញាវិមុត្តោ វា កាយសក្ខិ វា ទិដ្ឋិប្បត្តោ វា សទ្ធាវិមុត្តោ វា ធម្មានុសារី វា សទ្ធានុសារី វា’’តិ?

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’។

‘‘ននុ ត្វំ, ភទ្ទាលិ, តស្មិំ សមយេ រិត្តោ តុច្ឆោ អបរទ្ធោ’’តិ?

‘‘ឯវំ , ភន្តេ។ អច្ចយោ មំ, ភន្តេ, អច្ចគមា យថាពាលំ យថាមូឡ្ហំ យថាអកុសលំ, យោហំ ភគវតា សិក្ខាបទេ បញ្ញាបិយមានេ ភិក្ខុសង្ឃេ សិក្ខំ សមាទិយមានេ អនុស្សាហំ បវេទេសិំ។ តស្ស មេ, ភន្តេ, ភគវា អច្ចយំ អច្ចយតោ បដិគ្គណ្ហាតុ អាយតិំ សំវរាយា’’តិ។ ‘‘តគ្ឃ ត្វំ, ភទ្ទាលិ, អច្ចយោ អច្ចគមា យថាពាលំ យថាមូឡ្ហំ យថាអកុសលំ, យំ ត្វំ មយា សិក្ខាបទេ បញ្ញាបិយមានេ ភិក្ខុសង្ឃេ សិក្ខំ សមាទិយមានេ អនុស្សាហំ បវេទេសិ។ យតោ ច ខោ ត្វំ, ភទ្ទាលិ, អច្ចយំ អច្ចយតោ ទិស្វា យថាធម្មំ បដិករោសិ, តំ តេ មយំ បដិគ្គណ្ហាម។ វុទ្ធិហេសា, ភទ្ទាលិ, អរិយស្ស វិនយេ យោ អច្ចយំ អច្ចយតោ ទិស្វា យថាធម្មំ បដិករោតិ, អាយតិំ សំវរំ អាបជ្ជតិ’’។

១៣៧. ‘‘ឥធ, ភទ្ទាលិ, ឯកច្ចោ ភិក្ខុ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ អបរិបូរការី ហោតិ។ តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘យំនូនាហំ វិវិត្តំ សេនាសនំ ភជេយ្យំ អរញ្ញំ រុក្ខមូលំ បព្ពតំ កន្ទរំ គិរិគុហំ សុសានំ វនបត្ថំ អព្ភោកាសំ បលាលបុញ្ជំ។ អប្បេវ នាមាហំ ឧត្តរិ [ឧត្តរិំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ សច្ឆិករេយ្យ’ន្តិ។ សោ វិវិត្តំ សេនាសនំ ភជតិ អរញ្ញំ រុក្ខមូលំ បព្ពតំ កន្ទរំ គិរិគុហំ សុសានំ វនបត្ថំ អព្ភោកាសំ បលាលបុញ្ជំ។ តស្ស តថាវូបកដ្ឋស្ស វិហរតោ សត្ថាបិ ឧបវទតិ, អនុវិច្ចបិ វិញ្ញូ សព្រហ្មចារី ឧបវទន្តិ, ទេវតាបិ ឧបវទន្តិ, អត្តាបិ អត្តានំ ឧបវទតិ។ សោ សត្ថារាបិ ឧបវទិតោ, អនុវិច្ចបិ វិញ្ញូហិ សព្រហ្មចារីហិ ឧបវទិតោ, ទេវតាហិបិ ឧបវទិតោ, អត្តនាបិ អត្តានំ ឧបវទិតោ ន ឧត្តរិ មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ សច្ឆិករោតិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហិ តំ, ភទ្ទាលិ, ហោតិ យថា តំ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ អបរិបូរការិស្ស។

១៣៨. ‘‘ឥធ បន, ភទ្ទាលិ, ឯកច្ចោ ភិក្ខុ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ បរិបូរការី ហោតិ។ តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘យំនូនាហំ វិវិត្តំ សេនាសនំ ភជេយ្យំ អរញ្ញំ រុក្ខមូលំ បព្ពតំ កន្ទរំ គិរិគុហំ សុសានំ វនបត្ថំ អព្ភោកាសំ បលាលបុញ្ជំ។ អប្បេវ នាមាហំ ឧត្តរិ មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ សច្ឆិករេយ្យ’ន្តិ។ សោ វិវិត្តំ សេនាសនំ ភជតិ អរញ្ញំ រុក្ខមូលំ បព្ពតំ កន្ទរំ គិរិគុហំ សុសានំ វនបត្ថំ អព្ភោកាសំ បលាលបុញ្ជំ។ តស្ស តថាវូបកដ្ឋស្ស វិហរតោ សត្ថាបិ ន ឧបវទតិ, អនុវិច្ចបិ វិញ្ញូ សព្រហ្មចារី ន ឧបវទន្តិ, ទេវតាបិ ន ឧបវទន្តិ, អត្តាបិ អត្តានំ ន ឧបវទតិ។ សោ សត្ថារាបិ អនុបវទិតោ , អនុវិច្ចបិ វិញ្ញូហិ សព្រហ្មចារីហិ អនុបវទិតោ, ទេវតាហិបិ អនុបវទិតោ, អត្តនាបិ អត្តានំ អនុបវទិតោ ឧត្តរិ មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ សច្ឆិករោតិ។ សោ វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកជំ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហិ តំ, ភទ្ទាលិ, ហោតិ យថា តំ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ បរិបូរការិស្ស។

១៣៩. ‘‘បុន ចបរំ, ភទ្ទាលិ, ភិក្ខុ វិតក្កវិចារានំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិជំ បីតិសុខំ ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហិ តំ, ភទ្ទាលិ, ហោតិ យថា តំ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ បរិបូរការិស្ស។

‘‘បុន ចបរំ, ភទ្ទាលិ, ភិក្ខុ បីតិយា ច វិរាគា ឧបេក្ខកោ ច វិហរតិ, សតោ ច សម្បជានោ សុខញ្ច កាយេន បដិសំវេទេតិ, យំ តំ អរិយា អាចិក្ខន្តិ – ‘ឧបេក្ខកោ សតិមា សុខវិហារី’តិ តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហិ តំ, ភទ្ទាលិ, ហោតិ យថា តំ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ បរិបូរការិស្ស។

‘‘បុន ចបរំ, ភទ្ទាលិ, ភិក្ខុ សុខស្ស ច បហានា ទុក្ខស្ស ច បហានា បុព្ពេវ សោមនស្សទោមនស្សានំ អត្ថង្គមា អទុក្ខមសុខំ ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិំ ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហិ តំ, ភទ្ទាលិ, ហោតិ យថា តំ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ បរិបូរការិស្ស។

‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ អនង្គណេ វិគតូបក្កិលេសេ មុទុភូតេ កម្មនិយេ ឋិតេ អានេញ្ជប្បត្តេ បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេតិ។ សោ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ, សេយ្យថិទំ – ឯកម្បិ ជាតិំ ទ្វេបិ ជាតិយោ…បេ.… ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហិ តំ, ភទ្ទាលិ, ហោតិ យថា តំ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ បរិបូរការិស្ស។

‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ អនង្គណេ វិគតូបក្កិលេសេ មុទុភូតេ កម្មនិយេ ឋិតេ អានេញ្ជប្បត្តេ សត្តានំ ចុតូបបាតញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេតិ។ សោ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សត្តេ បស្សតិ ចវមានេ ឧបបជ្ជមានេ ហីនេ បណីតេ សុវណ្ណេ ទុព្ពណ្ណេ សុគតេ ទុគ្គតេ យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ – ‘ឥមេ វត ភោន្តោ សត្តា កាយទុច្ចរិតេន សមន្នាគតា…បេ.… វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នា; ឥមេ វា បន ភោន្តោ សត្តា កាយសុចរិតេន សមន្នាគតា…បេ.… សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបន្នា’តិ ឥតិ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន…បេ.… យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហិ តំ, ភទ្ទាលិ, ហោតិ យថា តំ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ បរិបូរការិស្ស។

‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ អនង្គណេ វិគតូបក្កិលេសេ មុទុភូតេ កម្មនិយេ ឋិតេ អានេញ្ជប្បត្តេ អាសវានំ ខយញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេតិ។ សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ; ‘ឥមេ អាសវា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ អាសវសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ អាសវនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ អាសវនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ។ តស្ស ឯវំ ជានតោ ឯវំ បស្សតោ កាមាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, ភវាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, អវិជ្ជាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ។ វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ។ ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហិ តំ, ភទ្ទាលិ, ហោតិ យថា តំ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ បរិបូរការិស្សា’’តិ។

១៤០. ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា ភទ្ទាលិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោ នុ ខោ, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចំ ភិក្ខុំ បសយ្ហ បសយ្ហ [បវយ្ហ បវយ្ហ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ការណំ ករោន្តិ? កោ បន, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចំ ភិក្ខុំ នោ តថា បសយ្ហ បសយ្ហ ការណំ ករោន្តី’’តិ? ‘‘ឥធ, ភទ្ទាលិ, ឯកច្ចោ ភិក្ខុ អភិណ្ហាបត្តិកោ ហោតិ អាបត្តិពហុលោ។ សោ ភិក្ខូហិ វុច្ចមានោ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ, ពហិទ្ធា កថំ អបនាមេតិ, កោបញ្ច ទោសញ្ច អប្បច្ចយញ្ច បាតុករោតិ, ន សម្មា វត្តតិ, ន លោមំ បាតេតិ, ន នេត្ថារំ វត្តតិ, ‘យេន សង្ឃោ អត្តមនោ ហោតិ តំ ករោមី’តិ នាហ។ តត្រ, ភទ្ទាលិ, ភិក្ខូនំ ឯវំ ហោតិ – អយំ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ អភិណ្ហាបត្តិកោ អាបត្តិពហុលោ។ សោ ភិក្ខូហិ វុច្ចមានោ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ, ពហិទ្ធា កថំ អបនាមេតិ, កោបញ្ច ទោសញ្ច អប្បច្ចយញ្ច បាតុករោតិ, ន សម្មា វត្តតិ, ន លោមំ បាតេតិ, ន នេត្ថារំ វត្តតិ, ‘យេន សង្ឃោ អត្តមនោ ហោតិ តំ ករោមី’តិ នាហ។ សាធុ វតាយស្មន្តោ ឥមស្ស ភិក្ខុនោ តថា តថា ឧបបរិក្ខថ យថាស្សិទំ [យថយិទំ (ស្យា. កំ. ក.)] អធិករណំ ន ខិប្បមេវ វូបសមេយ្យាតិ។ តស្ស ខោ ឯវំ, ភទ្ទាលិ, ភិក្ខុនោ ភិក្ខូ តថា តថា ឧបបរិក្ខន្តិ យថាស្សិទំ អធិករណំ ន ខិប្បមេវ វូបសម្មតិ។

១៤១. ‘‘ឥធ បន, ភទ្ទាលិ, ឯកច្ចោ ភិក្ខុ អភិណ្ហាបត្តិកោ ហោតិ អាបត្តិពហុលោ។ សោ ភិក្ខូហិ វុច្ចមានោ នាញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ, ពហិទ្ធា កថំ ន អបនាមេតិ, ន កោបញ្ច ទោសញ្ច អប្បច្ចយញ្ច បាតុករោតិ, សម្មា វត្តតិ, លោមំ បាតេតិ, នេត្ថារំ វត្តតិ, ‘យេន សង្ឃោ អត្តមនោ ហោតិ តំ ករោមី’តិ អាហ។ តត្រ, ភទ្ទាលិ, ភិក្ខូនំ ឯវំ ហោតិ – អយំ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ អភិណ្ហាបត្តិកោ អាបត្តិពហុលោ។ សោ ភិក្ខូហិ វុច្ចមានោ នាញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ, ពហិទ្ធា កថំ ន អបនាមេតិ, ន កោបញ្ច ទោសញ្ច អប្បច្ចយញ្ច បាតុករោតិ, សម្មា វត្តតិ, លោមំ បាតេតិ, នេត្ថារំ វត្តតិ, ‘យេន សង្ឃោ អត្តមនោ ហោតិ តំ ករោមី’តិ អាហ។ សាធុ វតាយស្មន្តោ, ឥមស្ស ភិក្ខុនោ តថា តថា ឧបបរិក្ខថ យថាស្សិទំ អធិករណំ ខិប្បមេវ វូបសមេយ្យាតិ។ តស្ស ខោ ឯវំ, ភទ្ទាលិ, ភិក្ខុនោ ភិក្ខូ តថា តថា ឧបបរិក្ខន្តិ យថាស្សិទំ អធិករណំ ខិប្បមេវ វូបសម្មតិ។

១៤២. ‘‘ឥធ, ភទ្ទាលិ, ឯកច្ចោ ភិក្ខុ អធិច្ចាបត្តិកោ ហោតិ អនាបត្តិពហុលោ។ សោ ភិក្ខូហិ វុច្ចមានោ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ, ពហិទ្ធា កថំ អបនាមេតិ, កោបញ្ច ទោសញ្ច អប្បច្ចយញ្ច បាតុករោតិ, ន សម្មា វត្តតិ, ន លោមំ បាតេតិ, ន នេត្ថារំ វត្តតិ, ‘យេន សង្ឃោ អត្តមនោ ហោតិ តំ ករោមី’តិ នាហ។ តត្រ, ភទ្ទាលិ, ភិក្ខូនំ ឯវំ ហោតិ – អយំ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ អធិច្ចាបត្តិកោ អនាបត្តិពហុលោ ។ សោ ភិក្ខូហិ វុច្ចមានោ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ, ពហិទ្ធា កថំ អបនាមេតិ, កោបញ្ច ទោសញ្ច អប្បច្ចយញ្ច បាតុករោតិ, ន សម្មា វត្តតិ, ន លោមំ បាតេតិ, ន នេត្ថារំ វត្តតិ, ‘យេន សង្ឃោ អត្តមនោ ហោតិ តំ ករោមី’តិ នាហ។ សាធុ វតាយស្មន្តោ, ឥមស្ស ភិក្ខុនោ តថា តថា ឧបបរិក្ខថ យថាស្សិទំ អធិករណំ ន ខិប្បមេវ វូបសមេយ្យាតិ។ តស្ស ខោ ឯវំ, ភទ្ទាលិ, ភិក្ខុនោ ភិក្ខូ តថា តថា ឧបបរិក្ខន្តិ យថាស្សិទំ អធិករណំ ន ខិប្បមេវ វូបសម្មតិ។

១៤៣. ‘‘ឥធ បន, ភទ្ទាលិ, ឯកច្ចោ ភិក្ខុ អធិច្ចាបត្តិកោ ហោតិ អនាបត្តិពហុលោ។ សោ ភិក្ខូហិ វុច្ចមានោ នាញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ, ន ពហិទ្ធា កថំ អបនាមេតិ, ន កោបញ្ច ទោសញ្ច អប្បច្ចយញ្ច បាតុករោតិ, សម្មា វត្តតិ, លោមំ បាតេតិ, នេត្ថារំ វត្តតិ, ‘យេន សង្ឃោ អត្តមនោ ហោតិ តំ ករោមី’តិ អាហ។ តត្រ, ភទ្ទាលិ, ភិក្ខូនំ ឯវំ ហោតិ – អយំ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ អធិច្ចាបត្តិកោ អនាបត្តិពហុលោ។ សោ ភិក្ខូហិ វុច្ចមានោ នាញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ, ន ពហិទ្ធា កថំ អបនាមេតិ, ន កោបញ្ច ទោសញ្ច អប្បច្ចយញ្ច បាតុករោតិ, សម្មា វត្តតិ, លោមំ បាតេតិ, នេត្ថារំ វត្តតិ, ‘យេន សង្ឃោ អត្តមនោ ហោតិ តំ ករោមី’តិ អាហ។ សាធុ វតាយស្មន្តោ, ឥមស្ស ភិក្ខុនោ តថា តថា ឧបបរិក្ខថ យថាស្សិទំ អធិករណំ ខិប្បមេវ វូបសមេយ្យាតិ។ តស្ស ខោ ឯវំ, ភទ្ទាលិ, ភិក្ខុនោ ភិក្ខូ តថា តថា ឧបបរិក្ខន្តិ យថាស្សិទំ អធិករណំ ខិប្បមេវ វូបសម្មតិ។

១៤៤. ‘‘ឥធ , ភទ្ទាលិ, ឯកច្ចោ ភិក្ខុ សទ្ធាមត្តកេន វហតិ បេមមត្តកេន។ តត្រ, ភទ្ទាលិ, ភិក្ខូនំ ឯវំ ហោតិ – ‘អយំ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សទ្ធាមត្តកេន វហតិ បេមមត្តកេន។ សចេ មយំ ឥមំ ភិក្ខុំ បសយ្ហ បសយ្ហ ការណំ ករិស្សាម – មា យម្បិស្ស តំ សទ្ធាមត្តកំ បេមមត្តកំ តម្ហាបិ បរិហាយី’តិ។ សេយ្យថាបិ, ភទ្ទាលិ, បុរិសស្ស ឯកំ ចក្ខុំ, តស្ស មិត្តាមច្ចា ញាតិសាលោហិតា តំ ឯកំ ចក្ខុំ រក្ខេយ្យុំ – ‘មា យម្បិស្ស តំ ឯកំ ចក្ខុំ តម្ហាបិ បរិហាយី’តិ; ឯវមេវ ខោ, ភទ្ទាលិ, ឥធេកច្ចោ ភិក្ខុ សទ្ធាមត្តកេន វហតិ បេមមត្តកេន។ តត្រ, ភទ្ទាលិ, ភិក្ខូនំ ឯវំ ហោតិ – ‘អយំ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សទ្ធាមត្តកេន វហតិ បេមមត្តកេន។ សចេ មយំ ឥមំ ភិក្ខុំ បសយ្ហ បសយ្ហ ការណំ ករិស្សាម – មា យម្បិស្ស តំ សទ្ធាមត្តកំ បេមមត្តកំ តម្ហាបិ បរិហាយី’តិ។ អយំ ខោ, ភទ្ទាលិ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចំ ភិក្ខុំ បសយ្ហ បសយ្ហ ការណំ ករោន្តិ។ អយំ បន, ភទ្ទាលិ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ, យេន មិធេកច្ចំ ភិក្ខុំ នោ តថា បសយ្ហ បសយ្ហ ការណំ ករោន្តី’’តិ។

១៤៥. ‘‘‘កោ នុ ខោ, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន បុព្ពេ អប្បតរានិ ចេវ សិក្ខាបទានិ អហេសុំ ពហុតរា ច ភិក្ខូ អញ្ញាយ សណ្ឋហិំសុ? កោ បន, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន ឯតរហិ ពហុតរានិ ចេវ សិក្ខាបទានិ ហោន្តិ អប្បតរា ច ភិក្ខូ អញ្ញាយ សណ្ឋហន្តី’តិ? ‘‘ឯវមេតំ, ភទ្ទាលិ, ហោតិ សត្តេសុ ហាយមានេសុ, សទ្ធម្មេ អន្តរធាយមានេ, ពហុតរានិ ចេវ សិក្ខាបទានិ ហោន្តិ អប្បតរា ច ភិក្ខូ អញ្ញាយ សណ្ឋហន្តីតិ។ ន តាវ, ភទ្ទាលិ, សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញាបេតិ យាវ ន ឥធេកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ។ យតោ ច ខោ, ភទ្ទាលិ, ឥធេកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ, អថ សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញាបេតិ តេសំយេវ អាសវដ្ឋានីយានំ ធម្មានំ បដិឃាតាយ។ ន តាវ, ភទ្ទាលិ, ឥធេកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ យាវ ន សង្ឃោ មហត្តំ បត្តោ ហោតិ។ យតោ ច ខោ, ភទ្ទាលិ, សង្ឃោ មហត្តំ បត្តោ ហោតិ, អថ ឥធេកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ។ អថ សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញាបេតិ តេសំយេវ អាសវដ្ឋានីយានំ ធម្មានំ បដិឃាតាយ។ ន តាវ, ភទ្ទាលិ, ឥធេកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ យាវ ន សង្ឃោ លាភគ្គំ បត្តោ ហោតិ, យសគ្គំ បត្តោ ហោតិ, ពាហុសច្ចំ បត្តោ ហោតិ, រត្តញ្ញុតំ បត្តោ ហោតិ។ យតោ ច ខោ, ភទ្ទាលិ, សង្ឃោ រត្តញ្ញុតំ បត្តោ ហោតិ, អថ ឥធេកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ, អថ សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញាបេតិ តេសំយេវ អាសវដ្ឋានីយានំ ធម្មានំ បដិឃាតាយ។

១៤៦. ‘‘អប្បកា ខោ តុម្ហេ, ភទ្ទាលិ, តេន សមយេន អហុវត្ថ យទា វោ អហំ អាជានីយសុសូបមំ ធម្មបរិយាយំ ទេសេសិំ។ តំ សរសិ [សរសិ ត្វំ (សី. បី.), សរសិ តំ (?)] ភទ្ទាលី’’តិ ?

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’។

‘‘តត្រ, ភទ្ទាលិ, កំ ហេតុំ បច្ចេសី’’តិ?

‘‘សោ ហិ នូនាហំ, ភន្តេ, ទីឃរត្តំ សត្ថុសាសនេ សិក្ខាយ អបរិបូរការី អហោសិ’’ន្តិ។

‘‘ន ខោ, ភទ្ទាលិ, ឯសេវ ហេតុ, ឯស បច្ចយោ។ អបិ ច មេ ត្វំ, ភទ្ទាលិ, ទីឃរត្តំ ចេតសា ចេតោបរិច្ច វិទិតោ – ‘ន ចាយំ មោឃបុរិសោ មយា ធម្មេ ទេសិយមានេ អដ្ឋិំ កត្វា មនសិ កត្វា សព្ពចេតសោ [សព្ពំ ចេតសោ (ក.)] សមន្នាហរិត្វា ឱហិតសោតោ ធម្មំ សុណាតី’តិ។ អបិ ច តេ អហំ, ភទ្ទាលិ, អាជានីយសុសូបមំ ធម្មបរិយាយំ ទេសេស្សាមិ។ តំ សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ ; ភាសិស្សាមី’’តិ។ ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា ភទ្ទាលិ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ។ ភគវា ឯតទវោច –

១៤៧. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភទ្ទាលិ, ទក្ខោ អស្សទមកោ ភទ្រំ អស្សាជានីយំ លភិត្វា បឋមេនេវ មុខាធានេ ការណំ ការេតិ។ តស្ស មុខាធានេ ការណំ ការិយមានស្ស ហោន្តិយេវ វិសូកាយិតានិ វិសេវិតានិ វិប្ផន្ទិតានិ កានិចិ កានិចិ, យថា តំ អការិតបុព្ពំ ការណំ ការិយមានស្ស។ សោ អភិណ្ហការណា អនុបុព្ពការណា តស្មិំ ឋានេ បរិនិព្ពាយតិ។ យតោ ខោ, ភទ្ទាលិ, ភទ្រោ អស្សាជានីយោ អភិណ្ហការណា អនុបុព្ពការណា តស្មិំ ឋានេ បរិនិព្ពុតោ ហោតិ, តមេនំ អស្សទមកោ ឧត្តរិ ការណំ ការេតិ យុគាធានេ។ តស្ស យុគាធានេ ការណំ ការិយមានស្ស ហោន្តិយេវ វិសូកាយិតានិ វិសេវិតានិ វិប្ផន្ទិតានិ កានិចិ កានិចិ, យថា តំ អការិតបុព្ពំ ការណំ ការិយមានស្ស។ សោ អភិណ្ហការណា អនុបុព្ពការណា តស្មិំ ឋានេ បរិនិព្ពាយតិ ។ យតោ ខោ, ភទ្ទាលិ, ភទ្រោ អស្សាជានីយោ អភិណ្ហការណា អនុបុព្ពការណា តស្មិំ ឋានេ បរិនិព្ពុតោ ហោតិ, តមេនំ អស្សទមកោ ឧត្តរិ ការណំ ការេតិ អនុក្កមេ មណ្ឌលេ ខុរកាសេ [ខុរកាយេ (សី. បី.)] ធាវេ ទវត្តេ [រវត្ថេ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] រាជគុណេ រាជវំសេ ឧត្តមេ ជវេ ឧត្តមេ ហយេ ឧត្តមេ សាខល្យេ។ តស្ស ឧត្តមេ ជវេ ឧត្តមេ ហយេ ឧត្តមេ សាខល្យេ ការណំ ការិយមានស្ស ហោន្តិយេវ វិសូកាយិតានិ វិសេវិតានិ វិប្ផន្ទិតានិ កានិចិ កានិចិ, យថា តំ អការិតបុព្ពំ ការណំ ការិយមានស្ស។ សោ អភិណ្ហការណា អនុបុព្ពការណា តស្មិំ ឋានេ បរិនិព្ពាយតិ។ យតោ ខោ, ភទ្ទាលិ, ភទ្រោ អស្សាជានីយោ អភិណ្ហការណា អនុបុព្ពការណា តស្មិំ ឋានេ បរិនិព្ពុតោ ហោតិ, តមេនំ អស្សទមកោ ឧត្តរិ វណ្ណិយញ្ច បាណិយញ្ច [វលិយញ្ច (សី. បី.), ពលិយញ្ច (ស្យា. កំ.)] អនុប្បវេច្ឆតិ។ ឥមេហិ ខោ, ភទ្ទាលិ, ទសហង្គេហិ សមន្នាគតោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ រាជារហោ ហោតិ រាជភោគ្គោ រញ្ញោ អង្គន្តេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ។

‘‘ឯវមេវ ខោ, ភទ្ទាលិ, ទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស។ កតមេហិ ទសហិ? ឥធ, ភទ្ទាលិ, ភិក្ខុ អសេខាយ សម្មាទិដ្ឋិយា សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេខេន សម្មាសង្កប្បេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេខាយ សម្មាវាចាយ សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេខេន សម្មាកម្មន្តេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេខេន សម្មាអាជីវេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេខេន សម្មាវាយាមេន សមន្នាគតោ ហោតិ , អសេខាយ សម្មាសតិយា សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេខេន សម្មាសមាធិនា សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេខេន សម្មាញាណេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេខាយ សម្មាវិមុត្តិយា សមន្នាគតោ ហោតិ – ឥមេហិ ខោ, ភទ្ទាលិ, ទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’’តិ។

ឥទមវោច ភគវា។ អត្តមនោ អាយស្មា ភទ្ទាលិ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទីតិ។

ភទ្ទាលិសុត្តំ និដ្ឋិតំ បញ្ចមំ។

៦. លដុកិកោបមសុត្តំ

១៤៨. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា អង្គុត្តរាបេសុ វិហរតិ អាបណំ នាម អង្គុត្តរាបានំ និគមោ។ អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ អាបណំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ។ អាបណេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ យេនញ្ញតរោ វនសណ្ឌោ តេនុបសង្កមិ ទិវាវិហារាយ។ តំ វនសណ្ឌំ អជ្ឈោគាហេត្វា អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ ទិវាវិហារំ និសីទិ។ អាយស្មាបិ ខោ ឧទាយី បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ អាបណំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ។ អាបណេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ យេន សោ វនសណ្ឌោ តេនុបសង្កមិ ទិវាវិហារាយ។ តំ វនសណ្ឌំ អជ្ឈោគាហេត្វា អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ ទិវាវិហារំ និសីទិ។ អថ ខោ អាយស្មតោ ឧទាយិស្ស រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘‘ពហូនំ [ពហុន្នំ (សី. ស្យា. កំ. បី.) ឯវមីទិសេ អវិញ្ញាណកប្បករណេ] វត នោ ភគវា ទុក្ខធម្មានំ អបហត្តា, ពហូនំ វត នោ ភគវា សុខធម្មានំ ឧបហត្តា; ពហូនំ វត នោ ភគវា អកុសលានំ ធម្មានំ អបហត្តា, ពហូនំ វត នោ ភគវា កុសលានំ ធម្មានំ ឧបហត្តា’’តិ។ អថ ខោ អាយស្មា ឧទាយី សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ ។

១៤៩. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា ឧទាយី ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធ មយ្ហំ, ភន្តេ, រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘ពហូនំ វត នោ ភគវា ទុក្ខធម្មានំ អបហត្តា, ពហូនំ វត នោ ភគវា សុខធម្មានំ ឧបហត្តា; ពហូនំ វត នោ ភគវា អកុសលានំ ធម្មានំ អបហត្តា, ពហូនំ វត នោ ភគវា កុសលានំ ធម្មានំ ឧបហត្តា’តិ។ មយញ្ហិ, ភន្តេ, បុព្ពេ សាយញ្ចេវ ភុញ្ជាម បាតោ ច ទិវា ច វិកាលេ។ អហុ ខោ សោ, ភន្តេ, សមយោ យំ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘ឥង្ឃ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯតំ ទិវាវិកាលភោជនំ បជហថា’តិ។ តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, អហុទេវ អញ្ញថត្តំ, អហុទេវ [អហុ (សី. បី.)] ទោមនស្សំ – ‘យម្បិ នោ សទ្ធា គហបតិកា ទិវា វិកាលេ បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ ទេន្តិ តស្សបិ នោ ភគវា បហានមាហ, តស្សបិ នោ សុគតោ បដិនិស្សគ្គមាហា’តិ។ តេ មយំ, ភន្តេ, ភគវតិ បេមញ្ច គារវញ្ច ហិរិញ្ច ឱត្តប្បញ្ច សម្បស្សមានា ឯវំ តំ ទិវាវិកាលភោជនំ បជហិម្ហា។ តេ មយំ, ភន្តេ, សាយញ្ចេវ ភុញ្ជាម បាតោ ច។ អហុ ខោ សោ, ភន្តេ, សមយោ យំ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘ឥង្ឃ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯតំ រត្តិំវិកាលភោជនំ បជហថា’តិ។ តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, អហុទេវ អញ្ញថត្តំ អហុទេវ ទោមនស្សំ – ‘យម្បិ នោ ឥមេសំ ទ្វិន្នំ ភត្តានំ បណីតសង្ខាតតរំ តស្សបិ នោ ភគវា បហានមាហ, តស្សបិ នោ សុគតោ បដិនិស្សគ្គមាហា’តិ។ ភូតបុព្ពំ, ភន្តេ, អញ្ញតរោ បុរិសោ ទិវា សូបេយ្យំ លភិត្វា ឯវមាហ – ‘ហន្ទ ច ឥមំ និក្ខិបថ, សាយំ សព្ពេវ សមគ្គា ភុញ្ជិស្សាមា’តិ។ យា កាចិ, ភន្តេ, សង្ខតិយោ សព្ពា តា រត្តិំ, អប្បា ទិវា។ តេ មយំ, ភន្តេ, ភគវតិ បេមញ្ច គារវញ្ច ហិរិញ្ច ឱត្តប្បញ្ច សម្បស្សមានា ឯវំ តំ រត្តិំវិកាលភោជនំ បជហិម្ហា។ ភូតបុព្ពំ, ភន្តេ, ភិក្ខូ រត្តន្ធការតិមិសាយំ បិណ្ឌាយ ចរន្តា ចន្ទនិកម្បិ បវិសន្តិ, ឱលិគល្លេបិ បបតន្តិ, កណ្ដកាវាដម្បិ [កណ្ដកវត្តម្បិ (សី. បី.), កណ្ដករាជិម្បិ (ស្យា. កំ.)] អារោហន្តិ, សុត្តម្បិ គាវិំ អារោហន្តិ, មាណវេហិបិ សមាគច្ឆន្តិ កតកម្មេហិបិ អកតកម្មេហិបិ, មាតុគាមោបិ តេ [តេន (ក.)] អសទ្ធម្មេន និមន្តេតិ។ ភូតបុព្ពាហំ, ភន្តេ, រត្តន្ធការតិមិសាយំ បិណ្ឌាយ ចរាមិ។ អទ្ទសា ខោ មំ, ភន្តេ, អញ្ញតរា ឥត្ថី វិជ្ជន្តរិកាយ ភាជនំ ធោវន្តី។ ទិស្វា មំ ភីតា វិស្សរមកាសិ – ‘អភុម្មេ [អព្ភុម្មេ (សី. បី.)] បិសាចោ វត ម’ន្តិ! ឯវំ វុត្តេ, អហំ, ភន្តេ, តំ ឥត្ថិំ ឯតទវោចំ – ‘នាហំ, ភគិនិ, បិសាចោ; ភិក្ខុ បិណ្ឌាយ ឋិតោ’តិ។ ‘ភិក្ខុស្ស អាតុមារី, ភិក្ខុស្ស មាតុមារី [ឋិតោ’តិ។ ភិក្ខុស្ស អាតុមាតុមារី (ក.)]! វរំ តេ, ភិក្ខុ, តិណ្ហេន គោវិកន្តនេន កុច្ឆិ បរិកន្តោ, ន ត្វេវ វរំ យំ [ន ត្វេវ យា (សី. បី.)] រត្តន្ធការតិមិសាយំ កុច្ឆិហេតុ បិណ្ឌាយ ចរសី’តិ [ចរសាតិ (សី. បី.)]។ តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, តទនុស្សរតោ ឯវំ ហោតិ – ‘ពហូនំ វត នោ ភគវា ទុក្ខធម្មានំ អបហត្តា, ពហូនំ វត នោ ភគវា សុខធម្មានំ ឧបហត្តា; ពហូនំ វត នោ ភគវា អកុសលានំ ធម្មានំ អបហត្តា, ពហូនំ វត នោ ភគវា កុសលានំ ធម្មានំ ឧបហត្តា’’’តិ។

១៥០. ‘‘ឯវមេវ បនុទាយិ, ឥធេកច្ចេ មោឃបុរិសា ‘ឥទំ បជហថា’តិ មយា វុច្ចមានា តេ ឯវមាហំសុ – ‘កិំ បនិមស្ស អប្បមត្តកស្ស ឱរមត្តកស្ស អធិសល្លិខតេវាយំ សមណោ’តិ។ តេ តញ្ចេវ នប្បជហន្តិ, មយិ ច អប្បច្ចយំ ឧបដ្ឋាបេន្តិ។ យេ ច ភិក្ខូ សិក្ខាកាមា តេសំ តំ, ឧទាយិ, ហោតិ ពលវំ ពន្ធនំ, ទឡ្ហំ ពន្ធនំ, ថិរំ ពន្ធនំ, អបូតិកំ ពន្ធនំ, ថូលោ, កលិង្គរោ – សេយ្យថាបិ, ឧទាយិ, លដុកិកា សកុណិកា បូតិលតាយ ពន្ធនេន ពទ្ធា តត្ថេវ វធំ វា ពន្ធំ វា មរណំ វា អាគមេតិ។ យោ នុ ខោ, ឧទាយិ, ឯវំ វទេយ្យ – ‘យេន សា លដុកិកា សកុណិកា បូតិលតាយ ពន្ធនេន ពទ្ធា តត្ថេវ វធំ វា ពន្ធំ វា មរណំ វា អាគមេតិ, តញ្ហិ តស្សា អពលំ ពន្ធនំ , ទុព្ពលំ ពន្ធនំ, បូតិកំ ពន្ធនំ, អសារកំ ពន្ធន’ន្តិ; សម្មា នុ ខោ សោ, ឧទាយិ, វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ។ យេន សា, ភន្តេ, លដុកិកា សកុណិកា បូតិលតាយ ពន្ធនេន ពទ្ធា តត្ថេវ វធំ វា ពន្ធំ វា មរណំ វា អាគមេតិ, តញ្ហិ តស្សា ពលវំ ពន្ធនំ, ទឡ្ហំ ពន្ធនំ, ថិរំ ពន្ធនំ អបូតិកំ ពន្ធនំ, ថូលោ, កលិង្គរោ’’តិ។ ‘‘ឯវមេវ ខោ, ឧទាយិ, ឥធេកច្ចេ មោឃបុរិសា ‘ឥទំ បជហថា’តិ មយា វុច្ចមានា តេ ឯវមាហំសុ – ‘កិំ បនិមស្ស អប្បមត្តកស្ស ឱរមត្តកស្ស អធិសល្លិខតេវាយំ សមណោ’តិ? តេ តញ្ចេវ នប្បជហន្តិ, មយិ ច អប្បច្ចយំ ឧបដ្ឋាបេន្តិ។ យេ ច ភិក្ខូ សិក្ខាកាមា តេសំ តំ, ឧទាយិ, ហោតិ ពលវំ ពន្ធនំ, ទឡ្ហំ ពន្ធនំ, ថិរំ ពន្ធនំ, អបូតិកំ ពន្ធនំ, ថូលោ, កលិង្គរោ’’។

១៥១. ‘‘ឥធ បនុទាយិ, ឯកច្ចេ កុលបុត្តា ‘ឥទំ បជហថា’តិ មយា វុច្ចមានា តេ ឯវមាហំសុ – ‘កិំ បនិមស្ស អប្បមត្តកស្ស ឱរមត្តកស្ស បហាតព្ពស្ស យស្ស នោ ភគវា បហានមាហ, យស្ស នោ សុគតោ បដិនិស្សគ្គមាហា’តិ? តេ តញ្ចេវ បជហន្តិ, មយិ ច ន អប្បច្ចយំ ឧបដ្ឋាបេន្តិ។ យេ ច ភិក្ខូ សិក្ខាកាមា តេ តំ បហាយ អប្បោស្សុក្កា បន្នលោមា បរទត្តវុត្តា [បរទវុត្តា (សី. ស្យា. កំ. បី.)] មិគភូតេន ចេតសា វិហរន្តិ។ តេសំ តំ, ឧទាយិ, ហោតិ អពលំ ពន្ធនំ, ទុព្ពលំ ពន្ធនំ, បូតិកំ ពន្ធនំ, អសារកំ ពន្ធនំ – សេយ្យថាបិ, ឧទាយិ, រញ្ញោ នាគោ ឦសាទន្តោ ឧរូឡ្ហវា អភិជាតោ សង្គាមាវចរោ ទឡ្ហេហិ វរត្តេហិ ពន្ធនេហិ ពទ្ធោ ឦសកំយេវ កាយំ សន្នាមេត្វា តានិ ពន្ធនានិ សំឆិន្ទិត្វា សំបទាលេត្វា យេន កាមំ បក្កមតិ។ យោ នុ ខោ, ឧទាយិ, ឯវំ វទេយ្យ – ‘យេហិ សោ រញ្ញោ នាគោ ឦសាទន្តោ ឧរូឡ្ហវា អភិជាតោ សង្គាមាវចរោ ទឡ្ហេហិ វរត្តេហិ ពន្ធនេហិ ពទ្ធោ ឦសកំយេវ កាយំ សន្នាមេត្វា តានិ ពន្ធនានិ សំឆិន្ទិត្វា សំបទាលេត្វា យេន កាមំ បក្កមតិ, តញ្ហិ តស្ស ពលវំ ពន្ធនំ, ទឡ្ហំ ពន្ធនំ, ថិរំ ពន្ធនំ, អបូតិកំ ពន្ធនំ, ថូលោ, កលិង្គរោ’តិ; សម្មា នុ ខោ សោ, ឧទាយិ, វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ។ យេហិ សោ, ភន្តេ, រញ្ញោ នាគោ ឦសាទន្តោ ឧរូឡ្ហវា អភិជាតោ សង្គាមាវចរោ ទឡ្ហេហិ វរត្តេហិ ពន្ធនេហិ ពទ្ធោ ឦសកំយេវ កាយំ សន្នាមេត្វា តានិ ពន្ធនានិ សំឆិន្ទិត្វា សំបទាលេត្វា យេន កាមំ បក្កមតិ, តញ្ហិ តស្ស អពលំ ពន្ធនំ…បេ.… អសារកំ ពន្ធន’’ន្តិ។ ‘‘ឯវមេវ ខោ, ឧទាយិ, ឥធេកច្ចេ កុលបុត្តា ‘ឥទំ បជហថា’តិ មយា វុច្ចមានា តេ ឯវមាហំសុ – ‘កិំ បនិមស្ស អប្បមត្តកស្ស ឱរមត្តកស្ស បហាតព្ពស្ស យស្ស នោ ភគវា បហានមាហ, យស្ស នោ សុគតោ បដិនិស្សគ្គមាហា’តិ? តេ តញ្ចេវ បជហន្តិ, មយិ ច ន អប្បច្ចយំ ឧបដ្ឋាបេន្តិ។ យេ ច ភិក្ខូ សិក្ខាកាមា តេ តំ បហាយ អប្បោស្សុក្កា បន្នលោមា បរទត្តវុត្តា មិគភូតេន ចេតសា វិហរន្តិ។ តេសំ តំ, ឧទាយិ, ហោតិ អពលំ ពន្ធនំ, ទុព្ពលំ ពន្ធនំ, បូតិកំ ពន្ធនំ, អសារកំ ពន្ធនំ’’។

១៥២. ‘‘សេយ្យថាបិ, ឧទាយិ, បុរិសោ ទលិទ្ទោ អស្សកោ អនាឡ្ហិយោ; តស្ស’ស្ស ឯកំ អគារកំ ឱលុគ្គវិលុគ្គំ កាកាតិទាយិំ [កាកាតិឌាយិំ (?)] នបរមរូបំ, ឯកា ខដោបិកា [កឡោបិកា (ក.)] ឱលុគ្គវិលុគ្គា នបរមរូបា, ឯកិស្សា កុម្ភិយា ធញ្ញសមវាបកំ នបរមរូបំ, ឯកា ជាយិកា នបរមរូបា។ សោ អារាមគតំ ភិក្ខុំ បស្សេយ្យ សុធោតហត្ថបាទំ មនុញ្ញំ ភោជនំ ភុត្តាវិំ សីតាយ ឆាយាយ និសិន្នំ អធិចិត្តេ យុត្តំ។ តស្ស ឯវមស្ស – ‘សុខំ វត, ភោ, សាមញ្ញំ, អារោគ្យំ វត, ភោ, សាមញ្ញំ! សោ វតស្សំ [សោ វតស្ស (ក.)] យោហំ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជេយ្យ’ន្តិ។ សោ ន សក្កុណេយ្យ ឯកំ អគារកំ ឱលុគ្គវិលុគ្គំ កាកាតិទាយិំ នបរមរូបំ បហាយ, ឯកំ ខដោបិកំ ឱលុគ្គវិលុគ្គំ នបរមរូបំ បហាយ, ឯកិស្សា កុម្ភិយា ធញ្ញសមវាបកំ នបរមរូបំ បហាយ, ឯកំ ជាយិកំ នបរមរូបំ បហាយ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតុំ។ យោ នុ ខោ, ឧទាយិ, ឯវំ វទេយ្យ – ‘យេហិ សោ បុរិសោ ពន្ធនេហិ ពទ្ធោ ន សក្កោតិ ឯកំ អគារកំ ឱលុគ្គវិលុគ្គំ កាកាតិទាយិំ នបរមរូបំ បហាយ, ឯកំ ខដោបិកំ ឱលុគ្គវិលុគ្គំ នបរមរូបំ បហាយ, ឯកិស្សា កុម្ភិយា ធញ្ញសមវាបកំ នបរមរូបំ បហាយ, ឯកំ ជាយិកំ នបរមរូបំ បហាយ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតុំ; តញ្ហិ តស្ស អពលំ ពន្ធនំ, ទុព្ពលំ ពន្ធនំ, បូតិកំ ពន្ធនំ, អសារកំ ពន្ធន’ន្តិ; សម្មា នុ ខោ សោ, ឧទាយិ, វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ។ យេហិ សោ, ភន្តេ, បុរិសោ ពន្ធនេហិ ពទ្ធោ, ន សក្កោតិ ឯកំ អគារកំ ឱលុគ្គវិលុគ្គំ កាកាតិទាយិំ នបរមរូបំ បហាយ, ឯកំ ខដោបិកំ ឱលុគ្គវិលុគ្គំ នបរមរូបំ បហាយ, ឯកិស្សា កុម្ភិយា ធញ្ញសមវាបកំ នបរមរូបំ បហាយ, ឯកំ ជាយិកំ នបរមរូបំ បហាយ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតុំ; តញ្ហិ តស្ស ពលវំ ពន្ធនំ, ទឡ្ហំ ពន្ធនំ, ថិរំ ពន្ធនំ, អបូតិកំ ពន្ធនំ, ថូលោ, កលិង្គរោ’’តិ។ ‘‘ឯវមេវ ខោ, ឧទាយិ, ឥធេកច្ចេ មោឃបុរិសា ‘ឥទំ បជហថា’តិ មយា វុច្ចមានា តេ ឯវមាហំសុ – ‘កិំ បនិមស្ស អប្បមត្តកស្ស ឱរមត្តកស្ស អធិសល្លិខតេវាយំ សមណោ’តិ? តេ តញ្ចេវ នប្បជហន្តិ, មយិ ច អប្បច្ចយំ ឧបដ្ឋាបេន្តិ។ យេ ច ភិក្ខូ សិក្ខាកាមា តេសំ តំ, ឧទាយិ, ហោតិ ពលវំ ពន្ធនំ, ទឡ្ហំ ពន្ធនំ, ថិរំ ពន្ធនំ, អបូតិកំ ពន្ធនំ, ថូលោ, កលិង្គរោ’’។

១៥៣. ‘‘សេយ្យថាបិ , ឧទាយិ, គហបតិ វា គហបតិបុត្តោ វា អឌ្ឍោ មហទ្ធនោ មហាភោគោ, នេកានំ និក្ខគណានំ ចយោ, នេកានំ ធញ្ញគណានំ ចយោ, នេកានំ ខេត្តគណានំ ចយោ, នេកានំ វត្ថុគណានំ ចយោ, នេកានំ ភរិយគណានំ ចយោ, នេកានំ ទាសគណានំ ចយោ, នេកានំ ទាសិគណានំ ចយោ; សោ អារាមគតំ ភិក្ខុំ បស្សេយ្យ សុធោតហត្ថបាទំ មនុញ្ញំ ភោជនំ ភុត្តាវិំ សីតាយ ឆាយាយ និសិន្នំ អធិចិត្តេ យុត្តំ។ តស្ស ឯវមស្ស – ‘សុខំ វត, ភោ, សាមញ្ញំ, អារោគ្យំ វត, ភោ, សាមញ្ញំ! សោ វតស្សំ យោហំ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជេយ្យ’ន្តិ។ សោ សក្កុណេយ្យ នេកានិ និក្ខគណានិ បហាយ, នេកានិ ធញ្ញគណានិ បហាយ, នេកានិ ខេត្តគណានិ បហាយ, នេកានិ វត្ថុគណានិ បហាយ, នេកានិ ភរិយគណានិ បហាយ, នេកានិ ទាសគណានិ បហាយ, នេកានិ ទាសិគណានិ បហាយ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតុំ។ យោ នុ ខោ, ឧទាយិ, ឯវំ វទេយ្យ – ‘យេហិ សោ គហបតិ វា គហបតិបុត្តោ វា ពន្ធនេហិ ពទ្ធោ, សក្កោតិ នេកានិ និក្ខគណានិ បហាយ, នេកានិ ធញ្ញគណានិ បហាយ, នេកានិ ខេត្តគណានិ បហាយ, នេកានិ វត្ថុគណានិ បហាយ, នេកានិ ភរិយគណានិ បហាយ, នេកានិ ទាសគណានិ បហាយ, នេកានិ ទាសិគណានិ បហាយ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតុំ, តញ្ហិ តស្ស ពលវំ ពន្ធនំ, ទឡ្ហំ ពន្ធនំ, ថិរំ ពន្ធនំ, អបូតិកំ ពន្ធនំ, ថូលោ, កលិង្គរោ’តិ; សម្មា នុ ខោ សោ, ឧទាយិ, វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ។ យេហិ សោ, ភន្តេ, គហបតិ វា គហបតិបុត្តោ វា ពន្ធនេហិ ពទ្ធោ, សក្កោតិ នេកានិ និក្ខគណានិ បហាយ, នេកានិ ធញ្ញគណានិ បហាយ, នេកានិ ខេត្តគណានិ បហាយ, នេកានិ វត្ថុគណានិ បហាយ, នេកានិ ភរិយគណានិ បហាយ, នេកានិ ទាសគណានិ បហាយ, នេកានិ ទាសិគណានិ បហាយ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតុំ; តញ្ហិ តស្ស អពលំ ពន្ធនំ, ទុព្ពលំ ពន្ធនំ, បូតិកំ ពន្ធនំ, អសារកំ ពន្ធន’’ន្តិ។ ‘‘ឯវមេវ ខោ, ឧទាយិ, ឥធេកច្ចេ កុលបុត្តា ‘ឥទំ បជហថា’តិ មយា វុច្ចមានា តេ ឯវមាហំសុ – ‘កិំ បនិមស្ស អប្បមត្តកស្ស ឱរមត្តកស្ស បហាតព្ពស្ស យស្ស នោ ភគវា បហានមាហ យស្ស, នោ សុគតោ បដិនិស្សគ្គមាហា’តិ? តេ តញ្ចេវ បជហន្តិ, មយិ ច ន អប្បច្ចយំ ឧបដ្ឋាបេន្តិ។ យេ ច ភិក្ខូ សិក្ខាកាមា តេ តំ បហាយ អប្បោស្សុក្កា បន្នលោមា បរទត្តវុត្តា មិគភូតេន ចេតសា វិហរន្តិ។ តេសំ តំ, ឧទាយិ, ហោតិ អពលំ ពន្ធនំ, ទុព្ពលំ ពន្ធនំ, បូតិកំ ពន្ធនំ, អសារកំ ពន្ធនំ’’។

១៥៤. ‘‘ចត្តារោមេ , ឧទាយិ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ។ កតមេ ចត្តារោ? ឥធុទាយិ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ឧបធិបហានាយ បដិបន្នោ ហោតិ ឧបធិបដិនិស្សគ្គាយ។ តមេនំ ឧបធិបហានាយ បដិបន្នំ ឧបធិបដិនិស្សគ្គាយ ឧបធិបដិសំយុត្តា សរសង្កប្បា សមុទាចរន្តិ។ សោ តេ អធិវាសេតិ, នប្បជហតិ, ន វិនោទេតិ, ន ព្យន្តីករោតិ, ន អនភាវំ គមេតិ។ ឥមំ ខោ អហំ, ឧទាយិ, បុគ្គលំ ‘សំយុត្តោ’តិ វទាមិ នោ ‘វិសំយុត្តោ’។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឥន្ទ្រិយវេមត្តតា ហិ មេ, ឧទាយិ, ឥមស្មិំ បុគ្គលេ វិទិតា។

‘‘ឥធ បនុទាយិ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ឧបធិបហានាយ បដិបន្នោ ហោតិ ឧបធិបដិនិស្សគ្គាយ។ តមេនំ ឧបធិបហានាយ បដិបន្នំ ឧបធិបដិនិស្សគ្គាយ ឧបធិបដិសំយុត្តា សរសង្កប្បា សមុទាចរន្តិ។ សោ តេ នាធិវាសេតិ, បជហតិ, វិនោទេតិ, ព្យន្តីករោតិ, អនភាវំ គមេតិ។ ឥមម្បិ ខោ អហំ, ឧទាយិ , បុគ្គលំ ‘សំយុត្តោ’តិ វទាមិ នោ ‘វិសំយុត្តោ’។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឥន្ទ្រិយវេមត្តតា ហិ មេ, ឧទាយិ, ឥមស្មិំ បុគ្គលេ វិទិតា។

‘‘ឥធ បនុទាយិ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ឧបធិបហានាយ បដិបន្នោ ហោតិ ឧបធិបដិនិស្សគ្គាយ។ តមេនំ ឧបធិបហានាយ បដិបន្នំ ឧបធិបដិនិស្សគ្គាយ កទាចិ ករហចិ សតិសម្មោសា ឧបធិបដិសំយុត្តា សរសង្កប្បា សមុទាចរន្តិ; ទន្ធោ, ឧទាយិ, សតុប្បាទោ។ អថ ខោ នំ ខិប្បមេវ បជហតិ, វិនោទេតិ, ព្យន្តីករោតិ, អនភាវំ គមេតិ។ សេយ្យថាបិ, ឧទាយិ, បុរិសោ ទិវសំសន្តត្តេ [ទិវសសន្តត្តេ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] អយោកដាហេ ទ្វេ វា តីណិ វា ឧទកផុសិតានិ និបាតេយ្យ; ទន្ធោ, ឧទាយិ, ឧទកផុសិតានំ និបាតោ។ អថ ខោ នំ ខិប្បមេវ បរិក្ខយំ បរិយាទានំ គច្ឆេយ្យ។ ឯវមេវ ខោ, ឧទាយិ, ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ ឧបធិបហានាយ បដិបន្នោ ហោតិ ឧបធិបដិនិស្សគ្គាយ។ តមេនំ ឧបធិបហានាយ បដិបន្នំ ឧបធិបដិនិស្សគ្គាយ កទាចិ ករហចិ សតិសម្មោសា ឧបធិបដិសំយុត្តា សរសង្កប្បា សមុទាចរន្តិ; ទន្ធោ, ឧទាយិ, សតុប្បាទោ។ អថ ខោ នំ ខិប្បមេវ បជហតិ, វិនោទេតិ, ព្យន្តីករោតិ, អនភាវំ គមេតិ។ ឥមម្បិ ខោ អហំ, ឧទាយិ, បុគ្គលំ ‘សំយុត្តោ’តិ វទាមិ នោ ‘វិសំយុត្តោ’។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឥន្ទ្រិយវេមត្តតា ហិ មេ, ឧទាយិ, ឥមស្មិំ បុគ្គលេ វិទិតា។

‘‘ឥធ បនុទាយិ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ‘ឧបធិ ទុក្ខស្ស មូល’ន្តិ – ឥតិ វិទិត្វា និរុបធិ ហោតិ, ឧបធិសង្ខយេ វិមុត្តោ។ ឥមំ ខោ អហំ, ឧទាយិ, បុគ្គលំ ‘វិសំយុត្តោ’តិ វទាមិ នោ ‘សំយុត្តោ’តិ ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឥន្ទ្រិយវេមត្តតា ហិ មេ, ឧទាយិ, ឥមស្មិំ បុគ្គលេ វិទិតា។ ឥមេ ខោ, ឧទាយិ, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ។

១៥៥. ‘‘បញ្ច ខោ ឥមេ, ឧទាយិ, កាមគុណា។ កតមេ បញ្ច? ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា, សោតវិញ្ញេយ្យា សទ្ទា…បេ.… ឃានវិញ្ញេយ្យា គន្ធា… ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា… កាយវិញ្ញេយ្យា ផោដ្ឋព្ពា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា។ ឥមេ ខោ, ឧទាយិ, បញ្ច កាមគុណា។ យំ ខោ, ឧទាយិ, ឥមេ បញ្ច កាមគុណេ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ ឥទំ វុច្ចតិ កាមសុខំ មិឡ្ហសុខំ [មីឡ្ហសុខំ (សី. បី.)] បុថុជ្ជនសុខំ អនរិយសុខំ, ន សេវិតព្ពំ, ន ភាវេតព្ពំ, ន ពហុលីកាតព្ពំ; ‘ភាយិតព្ពំ ឯតស្ស សុខស្សា’តិ វទាមិ។

១៥៦. ‘‘ឥធុទាយិ , ភិក្ខុ វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ.… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, វិតក្កវិចារានំ វូបសមា… ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, បីតិយា ច វិរាគា… តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, សុខស្ស ច បហានា… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ ឥទំ វុច្ចតិ នេក្ខម្មសុខំ បវិវេកសុខំ ឧបសមសុខំ សម្ពោធសុខំ, អាសេវិតព្ពំ, ភាវេតព្ពំ, ពហុលីកាតព្ពំ; ‘ន ភាយិតព្ពំ ឯតស្ស សុខស្សា’តិ វទាមិ។

‘‘ឥធុទាយិ, ភិក្ខុ វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ.… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ; ឥទំ ខោ អហំ, ឧទាយិ, ឥញ្ជិតស្មិំ វទាមិ។ កិញ្ច តត្ថ ឥញ្ជិតស្មិំ? យទេវ តត្ថ វិតក្កវិចារា អនិរុទ្ធា ហោន្តិ ឥទំ តត្ថ ឥញ្ជិតស្មិំ។ ឥធុទាយិ, ភិក្ខុ វិតក្កវិចារានំ វូបសមា…បេ.… ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ; ឥទម្បិ ខោ អហំ, ឧទាយិ, ឥញ្ជិតស្មិំ វទាមិ។ កិញ្ច តត្ថ ឥញ្ជិតស្មិំ? យទេវ តត្ថ បីតិសុខំ អនិរុទ្ធំ ហោតិ ឥទំ តត្ថ ឥញ្ជិតស្មិំ។ ឥធុទាយិ, ភិក្ខុ បីតិយា ច វិរាគា…បេ.… តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ; ឥទម្បិ ខោ អហំ, ឧទាយិ, ឥញ្ជិតស្មិំ វទាមិ។ កិញ្ច តត្ថ ឥញ្ជិតស្មិំ? យទេវ តត្ថ ឧបេក្ខាសុខំ អនិរុទ្ធំ ហោតិ ឥទំ តត្ថ ឥញ្ជិតស្មិំ។ ឥធុទាយិ, ភិក្ខុ សុខស្ស ច បហានា…បេ.… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ; ឥទំ ខោ អហំ, ឧទាយិ, អនិញ្ជិតស្មិំ វទាមិ។

‘‘ឥធុទាយិ , ភិក្ខុ វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ.… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ; ឥទំ ខោ អហំ, ឧទាយិ, ‘អនល’ន្តិ វទាមិ, ‘បជហថា’តិ វទាមិ, ‘សមតិក្កមថា’តិ វទាមិ។ កោ ច តស្ស សមតិក្កមោ? ឥធុទាយិ, ភិក្ខុ វិតក្កវិចារានំ វូបសមា… ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, អយំ តស្ស សមតិក្កមោ; ឥទម្បិ ខោ អហំ, ឧទាយិ, ‘អនល’ន្តិ វទាមិ, ‘បជហថា’តិ វទាមិ, ‘សមតិក្កមថា’តិ វទាមិ។ កោ ច តស្ស សមតិក្កមោ? ឥធុទាយិ, ភិក្ខុ បីតិយា ច វិរាគា… តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, អយំ តស្ស សមតិក្កមោ; ឥទម្បិ ខោ អហំ, ឧទាយិ, ‘អនល’ន្តិ វទាមិ, ‘បជហថា’តិ វទាមិ, ‘សមតិក្កមថា’តិ វទាមិ។ កោ ច តស្ស សមតិក្កមោ? ឥធុទាយិ, ភិក្ខុ សុខស្ស ច បហានា… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, អយំ តស្ស សមតិក្កមោ; ឥទម្បិ ខោ អហំ, ឧទាយិ, ‘អនល’ន្តិ វទាមិ, ‘បជហថា’តិ វទាមិ, ‘សមតិក្កមថា’តិ វទាមិ។ កោ ច តស្ស សមតិក្កមោ? ឥធុទាយិ, ភិក្ខុ សព្ពសោ រូបសញ្ញានំ សមតិក្កមា បដិឃសញ្ញានំ អត្ថង្គមា នានត្តសញ្ញានំ អមនសិការា ‘អនន្តោ អាកាសោ’តិ អាកាសានញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, អយំ តស្ស សមតិក្កមោ; ឥទម្បិ ខោ អហំ, ឧទាយិ, ‘អនល’ន្តិ វទាមិ, ‘បជហថា’តិ វទាមិ, ‘សមតិក្កមថា’តិ វទាមិ។ កោ ច តស្ស សមតិក្កមោ? ឥធុទាយិ, ភិក្ខុ សព្ពសោ អាកាសានញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម ‘អនន្តំ វិញ្ញាណ’ន្តិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, អយំ តស្ស សមតិក្កមោ ; ឥទម្បិ ខោ អហំ, ឧទាយិ, ‘អនល’ន្តិ វទាមិ, ‘បជហថា’តិ វទាមិ, ‘សមតិក្កមថា’តិ វទាមិ។ កោ ច តស្ស សមតិក្កមោ? ឥធុទាយិ, ភិក្ខុ សព្ពសោ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម ‘នត្ថិ កិញ្ចី’តិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, អយំ តស្ស សមតិក្កមោ; ឥទម្បិ ខោ អហំ, ឧទាយិ, ‘អនល’ន្តិ វទាមិ, ‘បជហថា’តិ វទាមិ, ‘សមតិក្កមថា’តិ វទាមិ។ កោ ច តស្ស សមតិក្កមោ? ឥធុទាយិ, ភិក្ខុ សព្ពសោ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ សមតិក្កម្ម នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, អយំ តស្ស សមតិក្កមោ; ឥទម្បិ ខោ អហំ, ឧទាយិ, ‘អនល’ន្តិ វទាមិ, ‘បជហថា’តិ វទាមិ, ‘សមតិក្កមថា’តិ វទាមិ។ កោ ច តស្ស សមតិក្កមោ? ឥធុទាយិ, ភិក្ខុ សព្ពសោ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ សមតិក្កម្ម សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, អយំ តស្ស សមតិក្កមោ; ឥតិ ខោ អហំ, ឧទាយិ, នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនស្សបិ បហានំ វទាមិ។ បស្សសិ នោ ត្វំ, ឧទាយិ, តំ សំយោជនំ អណុំ វា ថូលំ វា យស្សាហំ នោ បហានំ វទាមី’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’តិ។

ឥទមវោច ភគវា។ អត្តមនោ អាយស្មា ឧទាយី ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទីតិ។

លដុកិកោបមសុត្តំ និដ្ឋិតំ ឆដ្ឋំ។

៧. ចាតុមសុត្តំ

១៥៧. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា ចាតុមាយំ វិហរតិ អាមលកីវនេ។ តេន ខោ បន សមយេន សារិបុត្តមោគ្គល្លានប្បមុខានិ បញ្ចមត្តានិ ភិក្ខុសតានិ ចាតុមំ អនុប្បត្តានិ ហោន្តិ ភគវន្តំ ទស្សនាយ។ តេ ច អាគន្តុកា ភិក្ខូ នេវាសិកេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បដិសម្មោទមានា សេនាសនានិ បញ្ញាបយមានា បត្តចីវរានិ បដិសាមយមានា ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា អហេសុំ។ អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘កេ បនេតេ, អានន្ទ, ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា, កេវដ្ដា មញ្ញេ មច្ឆវិលោបេ’’តិ? ‘‘ឯតានិ, ភន្តេ, សារិបុត្តមោគ្គល្លានប្បមុខានិ បញ្ចមត្តានិ ភិក្ខុសតានិ ចាតុមំ អនុប្បត្តានិ ភគវន្តំ ទស្សនាយ។ តេ អាគន្តុកា ភិក្ខូ នេវាសិកេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បដិសម្មោទមានា សេនាសនានិ បញ្ញាបយមានា បត្តចីវរានិ បដិសាមយមានា ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា’’តិ។ ‘‘តេនហានន្ទ, មម វចនេន តេ ភិក្ខូ អាមន្តេហិ – ‘សត្ថា អាយស្មន្តេ អាមន្តេតី’’’តិ។ ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យេន តេ ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘សត្ថា អាយស្មន្តេ អាមន្តេតី’’តិ។ ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ។ ឯកមន្តំ និសិន្នេ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘កិំ នុ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា, កេវដ្ដា មញ្ញេ មច្ឆវិលោបេ’’តិ? ‘‘ឥមានិ, ភន្តេ, សារិបុត្តមោគ្គល្លានប្បមុខានិ បញ្ចមត្តានិ ភិក្ខុសតានិ ចាតុមំ អនុប្បត្តានិ ភគវន្តំ ទស្សនាយ។ តេមេ អាគន្តុកា ភិក្ខូ នេវាសិកេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បដិសម្មោទមានា សេនាសនានិ បញ្ញាបយមានា បត្តចីវរានិ បដិសាមយមានា ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា’’តិ។ ‘‘គច្ឆថ, ភិក្ខវេ, បណាមេមិ វោ, ន វោ មម សន្តិកេ វត្ថព្ព’’ន្តិ។ ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បដិស្សុត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា សេនាសនំ សំសាមេត្វា បត្តចីវរមាទាយ បក្កមិំសុ។

១៥៨. តេន ខោ បន សមយេន ចាតុមេយ្យកា សក្យា សន្ថាគារេ [សន្ធាគារេ (ក.)] សន្និបតិតា ហោន្តិ កេនចិទេវ ករណីយេន។ អទ្ទសំសុ ខោ ចាតុមេយ្យកា សក្យា តេ ភិក្ខូ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តេ; ទិស្វាន យេន តេ ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា តេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘ហន្ទ, កហំ បន តុម្ហេ អាយស្មន្តោ គច្ឆថា’’តិ? ‘‘ភគវតា ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុសង្ឃោ បណាមិតោ’’តិ។ ‘‘តេនហាយស្មន្តោ មុហុត្តំ និសីទថ, អប្បេវ នាម មយំ សក្កុណេយ្យាម ភគវន្តំ បសាទេតុ’’ន្តិ។ ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ចាតុមេយ្យកានំ សក្យានំ បច្ចស្សោសុំ។ អថ ខោ ចាតុមេយ្យកា សក្យា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ។ ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ ចាតុមេយ្យកា សក្យា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘អភិនន្ទតុ, ភន្តេ, ភគវា ភិក្ខុសង្ឃំ; អភិវទតុ, ភន្តេ, ភគវា ភិក្ខុសង្ឃំ។ សេយ្យថាបិ, ភន្តេ , ភគវតា បុព្ពេ ភិក្ខុសង្ឃោ អនុគ្គហិតោ, ឯវមេវ ភគវា ឯតរហិ អនុគ្គណ្ហាតុ ភិក្ខុសង្ឃំ។ សន្តេត្ថ, ភន្តេ, ភិក្ខូ នវា អចិរបព្ពជិតា អធុនាគតា ឥមំ ធម្មវិនយំ។ តេសំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ អលភន្តានំ សិយា អញ្ញថត្តំ, សិយា វិបរិណាមោ។ សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, ពីជានំ តរុណានំ ឧទកំ អលភន្តានំ សិយា អញ្ញថត្តំ សិយា វិបរិណាមោ; ឯវមេវ ខោ, ភន្តេ, សន្តេត្ថ ភិក្ខូ នវា អចិរបព្ពជិតា អធុនាគតា ឥមំ ធម្មវិនយំ, តេសំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ អលភន្តានំ សិយា អញ្ញថត្តំ, សិយា វិបរិណាមោ។ សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, វច្ឆស្ស តរុណស្ស មាតរំ អបស្សន្តស្ស សិយា អញ្ញថត្តំ, សិយា វិបរិណាមោ; ឯវមេវ ខោ, ភន្តេ, សន្តេត្ថ ភិក្ខូ នវា អចិរបព្ពជិតា អធុនាគតា ឥមំ ធម្មវិនយំ, តេសំ ភគវន្តំ អបស្សន្តានំ សិយា អញ្ញថត្តំ, សិយា វិបរិណាមោ។ អភិនន្ទតុ, ភន្តេ, ភគវា ភិក្ខុសង្ឃំ; អភិវទតុ, ភន្តេ, ភគវា ភិក្ខុសង្ឃំ។ សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, ភគវតា បុព្ពេ ភិក្ខុសង្ឃោ អនុគ្គហិតោ; ឯវមេវ ភគវា ឯតរហិ អនុគ្គណ្ហាតុ ភិក្ខុសង្ឃ’’ន្តិ។

១៥៩. អថ ខោ ព្រហ្មា សហម្បតិ ភគវតោ ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ [សម្មិញ្ជិតំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ, ឯវមេវ – ព្រហ្មលោកេ អន្តរហិតោ ភគវតោ បុរតោ បាតុរហោសិ។ អថ ខោ ព្រហ្មា សហម្បតិ ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិនន្ទតុ, ភន្តេ, ភគវា ភិក្ខុសង្ឃំ; អភិវទតុ, ភន្តេ, ភគវា ភិក្ខុសង្ឃំ។ សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, ភគវតា បុព្ពេ ភិក្ខុសង្ឃោ អនុគ្គហិតោ; ឯវមេវ ភគវា ឯតរហិ អនុគ្គណ្ហាតុ ភិក្ខុសង្ឃំ។ សន្តេត្ថ, ភន្តេ, ភិក្ខូ នវា អចិរបព្ពជិតា អធុនាគតា ឥមំ ធម្មវិនយំ, តេសំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ អលភន្តានំ សិយា អញ្ញថត្តំ, សិយា វិបរិណាមោ។ សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, ពីជានំ តរុណានំ ឧទកំ អលភន្តានំ សិយា អញ្ញថត្តំ, សិយា វិបរិណាមោ; ឯវមេវ ខោ, ភន្តេ, សន្តេត្ថ ភិក្ខូ នវា អចិរបព្ពជិតា អធុនាគតា ឥមំ ធម្មវិនយំ, តេសំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ អលភន្តានំ សិយា អញ្ញថត្តំ, សិយា វិបរិណាមោ។ សេយ្យថាបិ ភន្តេ, វច្ឆស្ស តរុណស្ស មាតរំ អបស្សន្តស្ស សិយា អញ្ញថត្តំ, សិយា វិបរិណាមោ; ឯវមេវ ខោ, ភន្តេ, សន្តេត្ថ ភិក្ខូ នវា អចិរបព្ពជិតា អធុនាគតា ឥមំ ធម្មវិនយំ, តេសំ ភគវន្តំ អបស្សន្តានំ សិយា អញ្ញថត្តំ, សិយា វិបរិណាមោ។ អភិនន្ទតុ, ភន្តេ, ភគវា ភិក្ខុសង្ឃំ; អភិវទតុ, ភន្តេ, ភគវា ភិក្ខុសង្ឃំ។ សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, ភគវតា បុព្ពេ ភិក្ខុសង្ឃោ អនុគ្គហិតោ; ឯវមេវ ភគវា ឯតរហិ អនុគ្គណ្ហាតុ ភិក្ខុសង្ឃ’’ន្តិ។

១៦០. អសក្ខិំសុ ខោ ចាតុមេយ្យកា ច សក្យា ព្រហ្មា ច សហម្បតិ ភគវន្តំ បសាទេតុំ ពីជូបមេន ច តរុណូបមេន ច។ អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ឧដ្ឋេថាវុសោ, គណ្ហថ បត្តចីវរំ។ បសាទិតោ ភគវា ចាតុមេយ្យកេហិ ច សក្យេហិ ព្រហ្មុនា ច សហម្បតិនា ពីជូបមេន ច តរុណូបមេន ចា’’តិ។ ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានស្ស បដិស្សុត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បត្តចីវរមាទាយ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ។ ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘កិន្តិ តេ, សារិបុត្ត, អហោសិ មយា ភិក្ខុសង្ឃេ បណាមិតេ’’តិ? ‘‘ឯវំ ខោ មេ, ភន្តេ, អហោសិ – ‘ភគវតា ភិក្ខុសង្ឃោ បណាមិតោ។ អប្បោស្សុក្កោ ទានិ ភគវា ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារំ អនុយុត្តោ វិហរិស្សតិ, មយម្បិ ទានិ អប្បោស្សុក្កា ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារមនុយុត្តា វិហរិស្សាមា’’’តិ។ ‘‘អាគមេហិ ត្វំ, សារិបុត្ត, អាគមេហិ ត្វំ, សារិបុត្ត, ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារ’’ន្តិ។ អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ អាមន្តេសិ – ‘‘កិន្តិ តេ, មោគ្គល្លាន, អហោសិ មយា ភិក្ខុសង្ឃេ បណាមិតេ’’តិ? ‘‘ឯវំ ខោ មេ, ភន្តេ, អហោសិ – ‘ភគវតា ភិក្ខុសង្ឃោ បណាមិតោ។ អប្បោស្សុក្កោ ទានិ ភគវា ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារំ អនុយុត្តោ វិហរិស្សតិ, អហញ្ច ទានិ អាយស្មា ច សារិបុត្តោ ភិក្ខុសង្ឃំ បរិហរិស្សាមា’’’តិ។ ‘‘សាធុ សាធុ, មោគ្គល្លាន! អហំ វា ហិ, មោគ្គល្លាន , ភិក្ខុសង្ឃំ បរិហរេយ្យំ សារិបុត្តមោគ្គល្លានា វា’’តិ។

១៦១. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, ភយានិ ឧទកោរោហន្តេ បាដិកង្ខិតព្ពានិ។ កតមានិ ចត្តារិ? ឩមិភយំ [ឧម្មីភយំ (ស្យា. កំ.)], កុម្ភីលភយំ, អាវដ្ដភយំ, សុសុកាភយំ – ឥមានិ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ ភយានិ ឧទកោរោហន្តេ បាដិកង្ខិតព្ពានិ។ ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិមានិ ភយានិ ឥធេកច្ចេ បុគ្គលេ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតេ បាដិកង្ខិតព្ពានិ។ កតមានិ ចត្តារិ? ឩមិភយំ, កុម្ភីលភយំ, អាវដ្ដភយំ, សុសុកាភយំ។

១៦២. ‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ឩមិភយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ កុលបុត្តោ សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ ហោតិ – ‘ឱតិណ្ណោម្ហិ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ ទុក្ខោតិណ្ណោ ទុក្ខបរេតោ; អប្បេវ នាម ឥមស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស អន្តកិរិយា បញ្ញាយេថា’តិ។ តមេនំ តថា បព្ពជិតំ សមានំ សព្រហ្មចារី ឱវទន្តិ, អនុសាសន្តិ – ‘ឯវំ តេ អភិក្កមិតព្ពំ, ឯវំ តេ បដិក្កមិតព្ពំ, ឯវំ តេ អាលោកិតព្ពំ, ឯវំ តេ វិលោកិតព្ពំ, ឯវំ តេ សមិញ្ជិតព្ពំ, ឯវំ តេ បសារិតព្ពំ, ឯវំ តេ សង្ឃាដិបត្តចីវរំ ធារេតព្ព’ន្តិ។ តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘មយំ ខោ បុព្ពេ អគារិយភូតា សមានា អញ្ញេ ឱវទាម, អនុសាសាម [ឱវទាមបិ អនុសាសាមបិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)]។ ឥមេ បនម្ហាកំ បុត្តមត្តា មញ្ញេ, នត្តមត្តា មញ្ញេ, អម្ហេ [ឯវំ (ក.)] ឱវទិតព្ពំ អនុសាសិតព្ពំ មញ្ញន្តី’តិ។ សោ សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តតិ។ អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ឩមិភយស្ស ភីតោ សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តោ។ ‘ឩមិភយ’ន្តិ ខោ, ភិក្ខវេ, កោធុបាយាសស្សេតំ អធិវចនំ។

១៦៣. ‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, កុម្ភីលភយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ កុលបុត្តោ សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ ហោតិ – ‘ឱតិណ្ណោម្ហិ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ ទុក្ខោតិណ្ណោ ទុក្ខបរេតោ; អប្បេវ នាម ឥមស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស អន្តកិរិយា បញ្ញាយេថា’តិ។ តមេនំ តថា បព្ពជិតំ សមានំ សព្រហ្មចារី ឱវទន្តិ អនុសាសន្តិ – ‘ឥទំ តេ ខាទិតព្ពំ, ឥទំ តេ ន ខាទិតព្ពំ; ឥទំ តេ ភុញ្ជិតព្ពំ, ឥទំ តេ ន ភុញ្ជិតព្ពំ; ឥទំ តេ សាយិតព្ពំ, ឥទំ តេ ន សាយិតព្ពំ; ឥទំ តេ បាតព្ពំ, ឥទំ តេ ន បាតព្ពំ; កប្បិយំ តេ ខាទិតព្ពំ, អកប្បិយំ តេ ន ខាទិតព្ពំ; កប្បិយំ តេ ភុញ្ជិតព្ពំ, អកប្បិយំ តេ ន ភុញ្ជិតព្ពំ; កប្បិយំ តេ សាយិតព្ពំ, អកប្បិយំ តេ ន សាយិតព្ពំ ; កប្បិយំ តេ បាតព្ពំ, អកប្បិយំ តេ ន បាតព្ពំ; កាលេ តេ ខាទិតព្ពំ, វិកាលេ តេ ន ខាទិតព្ពំ; កាលេ តេ ភុញ្ជិតព្ពំ, វិកាលេ តេ ន ភុញ្ជិតព្ពំ; កាលេ តេ សាយិតព្ពំ, វិកាលេ តេ ន សាយិតព្ពំ; កាលេ តេ បាតព្ពំ, វិកាលេ តេ ន បាតព្ព’ន្តិ។ តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘មយំ ខោ បុព្ពេ អគារិយភូតា សមានា យំ ឥច្ឆាម តំ ខាទាម, យំ ន ឥច្ឆាម ន តំ ខាទាម; យំ ឥច្ឆាម តំ ភុញ្ជាម, យំ ន ឥច្ឆាម ន តំ ភុញ្ជាម; យំ ឥច្ឆាម តំ សាយាម, យំ ន ឥច្ឆាម ន តំ សាយាម; យំ ឥច្ឆាម តំ បិវាម [បិបាម (សី. បី.)], យំ ន ឥច្ឆាម ន តំ បិវាម; កប្បិយម្បិ ខាទាម, អកប្បិយម្បិ ខាទាម; កប្បិយម្បិ ភុញ្ជាម, អកប្បិយម្បិ ភុញ្ជាម; កប្បិយម្បិ សាយាម, អកប្បិយម្បិ សាយាម; កប្បិយម្បិ បិវាម, អកប្បិយម្បិ បិវាម; កាលេបិ ខាទាម, វិកាលេបិ ខាទាម; កាលេបិ ភុញ្ជាម វិកាលេបិ ភុញ្ជាម; កាលេបិ សាយាម, វិកាលេបិ សាយាម; កាលេបិ បិវាម, វិកាលេបិ បិវាម។ យម្បិ នោ សទ្ធា គហបតិកា ទិវា វិកាលេ បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ ទេន្តិ តត្ថបិមេ មុខាវរណំ មញ្ញេ ករោន្តី’តិ។ សោ សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តតិ។ អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កុម្ភីលភយស្ស ភីតោ សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តោ។ ‘កុម្ភីលភយ’ន្តិ ខោ, ភិក្ខវេ, ឱទរិកត្តស្សេតំ អធិវចនំ។

១៦៤. ‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, អាវដ្ដភយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ កុលបុត្តោ សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ ហោតិ – ‘ឱតិណ្ណោម្ហិ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ ទុក្ខោតិណ្ណោ ទុក្ខបរេតោ; អប្បេវ នាម ឥមស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស អន្តកិរិយា បញ្ញាយេថា’តិ។ សោ ឯវំ បព្ពជិតោ សមានោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ បវិសតិ។ អរក្ខិតេនេវ កាយេន អរក្ខិតាយ វាចាយ អនុបដ្ឋិតាយ សតិយា អសំវុតេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ សោ តត្ថ បស្សតិ គហបតិំ វា គហបតិបុត្តំ វា បញ្ចហិ កាមគុណេហិ សមប្បិតំ សមង្គីភូតំ បរិចារយមានំ [បរិចារិយមានំ (ស្យា. កំ. ក.)]។ តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘មយំ ខោ បុព្ពេ អគារិយភូតា សមានា បញ្ចហិ កាមគុណេហិ សមប្បិតា សមង្គីភូតា បរិចារិម្ហា។ សំវិជ្ជន្តិ ខោ បន មេ កុលេ [សំវិជ្ជន្តិ ខោ កុលេ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ភោគា។ សក្កា ភោគេ ច ភុញ្ជិតុំ បុញ្ញានិ ច កាតុ’ន្តិ។ សោ សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តតិ។ អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អាវដ្ដភយស្ស ភីតោ សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តោ។ ‘អាវដ្ដភយ’ន្តិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នេតំ កាមគុណានំ អធិវចនំ។

១៦៥. ‘‘កតមញ្ច , ភិក្ខវេ, សុសុកាភយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ កុលបុត្តោ សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ ហោតិ – ‘ឱតិណ្ណោម្ហិ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ ទុក្ខោតិណ្ណោ ទុក្ខបរេតោ; អប្បេវ នាម ឥមស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស អន្តកិរិយា បញ្ញាយេថា’តិ។ សោ ឯវំ បព្ពជិតោ សមានោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ បវិសតិ។ អរក្ខិតេនេវ កាយេន អរក្ខិតាយ វាចាយ អនុបដ្ឋិតាយ សតិយា អសំវុតេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ សោ តត្ថ បស្សតិ មាតុគាមំ ទុន្និវត្ថំ វា ទុប្បារុតំ វា។ តស្ស មាតុគាមំ ទិស្វា ទុន្និវត្ថំ វា ទុប្បារុតំ វា រាគោ ចិត្តំ អនុទ្ធំសេតិ។ សោ រាគានុទ្ធំសេន [អនុទ្ធស្តេន (សី. បី.)] ចិត្តេន សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តតិ ។ អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សុសុកាភយស្ស ភីតោ សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តោ។ ‘សុសុកាភយ’ន្តិ ខោ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមស្សេតំ អធិវចនំ។ ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ ភយានិ, ឥធេកច្ចេ បុគ្គលេ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតេ បាដិកង្ខិតព្ពានី’’តិ។

ឥទមវោច ភគវា។ អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ។

ចាតុមសុត្តំ និដ្ឋិតំ សត្តមំ។

៨. នឡកបានសុត្តំ

១៦៦. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា កោសលេសុ វិហរតិ នឡកបានេ បលាសវនេ។ តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា អភិញ្ញាតា អភិញ្ញាតា កុលបុត្តា ភគវន្តំ ឧទ្ទិស្ស សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា ហោន្តិ – អាយស្មា ច អនុរុទ្ធោ, អាយស្មា ច ភទ្ទិយោ [នន្ទិយោ (សី. បី.) វិនយេ ច ម. និ. ១ ចូឡគោសិង្គេ ច], អាយស្មា ច កិមិលោ [កិម្ពិលោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)], អាយស្មា ច ភគុ, អាយស្មា ច កោណ្ឌញ្ញោ [កុណ្ឌធានោ (សី. បី.)], អាយស្មា ច រេវតោ, អាយស្មា ច អានន្ទោ, អញ្ញេ ច អភិញ្ញាតា អភិញ្ញាតា កុលបុត្តា។ តេន ខោ បន សមយេន ភគវា ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ អព្ភោកាសេ និសិន្នោ ហោតិ។ អថ ខោ ភគវា តេ កុលបុត្តេ អារព្ភ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘យេ តេ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តា មមំ ឧទ្ទិស្ស សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា, កច្ចិ តេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ អភិរតា ព្រហ្មចរិយេ’’តិ? ឯវំ វុត្តេ, តេ ភិក្ខូ តុណ្ហី អហេសុំ។ ទុតិយម្បិ ខោ ភគវា តេ កុលបុត្តេ អារព្ភ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘យេ តេ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តា មមំ ឧទ្ទិស្ស សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា, កច្ចិ តេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ អភិរតា ព្រហ្មចរិយេ’’តិ? ទុតិយម្បិ ខោ តេ ភិក្ខូ តុណ្ហី អហេសុំ។ តតិយម្បិ ខោ ភគវា តេ កុលបុត្តេ អារព្ភ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘យេ តេ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តា មមំ ឧទ្ទិស្ស សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា , កច្ចិ តេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ អភិរតា ព្រហ្មចរិយេ’’តិ? តតិយម្បិ ខោ តេ ភិក្ខូ តុណ្ហី អហេសុំ។

១៦៧. អថ ខោ ភគវតោ ឯតទហោសិ – ‘‘យំនូនាហំ តេ កុលបុត្តេ បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ! អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ អាមន្តេសិ – ‘‘កច្ចិ តុម្ហេ, អនុរុទ្ធា, អភិរតា ព្រហ្មចរិយេ’’តិ? ‘‘តគ្ឃ មយំ, ភន្តេ, អភិរតា ព្រហ្មចរិយេ’’តិ។ ‘‘សាធុ សាធុ, អនុរុទ្ធា! ឯតំ ខោ, អនុរុទ្ធា, តុម្ហាកំ បតិរូបំ កុលបុត្តានំ សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតានំ យំ តុម្ហេ អភិរមេយ្យាថ ព្រហ្មចរិយេ។ យេន តុម្ហេ អនុរុទ្ធា, ភទ្រេន យោព្ពនេន សមន្នាគតា បឋមេន វយសា សុសុកាឡកេសា កាមេ បរិភុញ្ជេយ្យាថ តេន តុម្ហេ, អនុរុទ្ធា, ភទ្រេនបិ យោព្ពនេន សមន្នាគតា បឋមេន វយសា សុសុកាឡកេសា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា។ តេ ច ខោ បន តុម្ហេ, អនុរុទ្ធា, នេវ រាជាភិនីតា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា, ន ចោរាភិនីតា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា, ន ឥណដ្ដា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា, ន ភយដ្ដា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា, នាជីវិកាបកតា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា។ អបិ ច ខោម្ហិ ឱតិណ្ណោ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ, ទុក្ខោតិណ្ណោ ទុក្ខបរេតោ; អប្បេវ នាម ឥមស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស អន្តកិរិយា បញ្ញាយេថាតិ – ននុ តុម្ហេ, អនុរុទ្ធា, ឯវំ សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’។ ‘‘ឯវំ បព្ពជិតេន ច បន, អនុរុទ្ធា, កុលបុត្តេន កិមស្ស ករណីយំ? វិវេកំ, អនុរុទ្ធា, កាមេហិ វិវេកំ អកុសលេហិ ធម្មេហិ បីតិសុខំ នាធិគច្ឆតិ អញ្ញំ វា [អញ្ញំ ច (ក.)] តតោ សន្តតរំ, តស្ស អភិជ្ឈាបិ ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ, ព្យាបាទោបិ ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ, ថីនមិទ្ធម្បិ [ថីនមិទ្ធម្បិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចម្បិ ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ, វិចិកិច្ឆាបិ ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ, អរតីបិ ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ, តន្ទីបិ ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ។ វិវេកំ, អនុរុទ្ធា, កាមេហិ វិវេកំ អកុសលេហិ ធម្មេហិ បីតិសុខំ នាធិគច្ឆតិ អញ្ញំ វា តតោ សន្តតរំ’’។

‘‘វិវេកំ, អនុរុទ្ធា, កាមេហិ វិវេកំ អកុសលេហិ ធម្មេហិ បីតិសុខំ អធិគច្ឆតិ អញ្ញំ វា តតោ សន្តតរំ, តស្ស អភិជ្ឈាបិ ចិត្តំ ន បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ, ព្យាបាទោបិ ចិត្តំ ន បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ, ថីនមិទ្ធម្បិ ចិត្តំ ន បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ, ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចម្បិ ចិត្តំ ន បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ, វិចិកិច្ឆាបិ ចិត្តំ ន បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ, អរតីបិ ចិត្តំ ន បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ, តន្ទីបិ ចិត្តំ ន បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ។ វិវេកំ, អនុរុទ្ធា, កាមេហិ វិវេកំ អកុសលេហិ ធម្មេហិ បីតិសុខំ អធិគច្ឆតិ អញ្ញំ វា តតោ សន្តតរំ។

១៦៨. ‘‘កិន្តិ វោ, អនុរុទ្ធា, មយិ ហោតិ – ‘យេ អាសវា សំកិលេសិកា បោនោព្ភវិកា [បោនោភវិកា (សី. បី.)] សទរា ទុក្ខវិបាកា អាយតិំ ជាតិជរាមរណិយា, អប្បហីនា តេ តថាគតស្ស; តស្មា តថាគតោ សង្ខាយេកំ បដិសេវតិ, សង្ខាយេកំ អធិវាសេតិ, សង្ខាយេកំ បរិវជ្ជេតិ, សង្ខាយេកំ វិនោទេតី’’’តិ? ‘‘ន ខោ នោ, ភន្តេ, ភគវតិ ឯវំ ហោតិ – ‘យេ អាសវា សំកិលេសិកា បោនោព្ភវិកា សទរា ទុក្ខវិបាកា អាយតិំ ជាតិជរាមរណិយា, អប្បហីនា តេ តថាគតស្ស; តស្មា តថាគតោ សង្ខាយេកំ បដិសេវតិ, សង្ខាយេកំ អធិវាសេតិ, សង្ខាយេកំ បរិវជ្ជេតិ, សង្ខាយេកំ វិនោទេតី’តិ។ ឯវំ ខោ នោ, ភន្តេ, ភគវតិ ហោតិ – ‘យេ អាសវា សំកិលេសិកា បោនោព្ភវិកា សទរា ទុក្ខវិបាកា អាយតិំ ជាតិជរាមរណិយា, បហីនា តេ តថាគតស្ស; តស្មា តថាគតោ សង្ខាយេកំ បដិសេវតិ, សង្ខាយេកំ អធិវាសេតិ, សង្ខាយេកំ បរិវជ្ជេតិ, សង្ខាយេកំ វិនោទេតី’’’តិ។ ‘‘សាធុ សាធុ, អនុរុទ្ធា! តថាគតស្ស, អនុរុទ្ធា, យេ អាសវា សំកិលេសិកា បោនោព្ភវិកា សទរា ទុក្ខវិបាកា អាយតិំ ជាតិជរាមរណិយា, បហីនា តេ ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា។ សេយ្យថាបិ, អនុរុទ្ធា, តាលោ មត្ថកច្ឆិន្នោ អភព្ពោ បុនវិរូឡ្ហិយា; ឯវមេវ ខោ, អនុរុទ្ធា , តថាគតស្ស យេ អាសវា សំកិលេសិកា បោនោព្ភវិកា សទរា ទុក្ខវិបាកា អាយតិំ ជាតិជរាមរណិយា, បហីនា តេ ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា; តស្មា តថាគតោ សង្ខាយេកំ បដិសេវតិ, សង្ខាយេកំ អធិវាសេតិ, សង្ខាយេកំ បរិវជ្ជេតិ, សង្ខាយេកំ វិនោទេតិ’’។

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, អនុរុទ្ធា, កំ អត្ថវសំ សម្បស្សមានោ តថាគតោ សាវកេ អព្ភតីតេ កាលង្កតេ ឧបបត្តីសុ ព្យាករោតិ – ‘អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ; អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ’’’តិ? ‘‘ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា ភគវំនេត្តិកា ភគវំបដិសរណា។ សាធុ វត, ភន្តេ, ភគវន្តំយេវ បដិភាតុ ឯតស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ។ ភគវតោ សុត្វា ភិក្ខូ ធារេស្សន្តី’’តិ ។ ‘‘ន ខោ, អនុរុទ្ធា, តថាគតោ ជនកុហនត្ថំ ន ជនលបនត្ថំ ន លាភសក្ការសិលោកានិសំសត្ថំ ន ‘ឥតិ មំ ជនោ ជានាតូ’តិ សាវកេ អព្ភតីតេ កាលង្កតេ ឧបបត្តីសុ ព្យាករោតិ – ‘អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ, អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ’តិ។ សន្តិ ច ខោ, អនុរុទ្ធា, កុលបុត្តា សទ្ធា ឧឡារវេទា ឧឡារបាមោជ្ជា។ តេ តំ សុត្វា តទត្ថាយ ចិត្តំ ឧបសំហរន្តិ។ តេសំ តំ, អនុរុទ្ធា, ហោតិ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ’’។

១៦៩. ‘‘ឥធានុរុទ្ធា, ភិក្ខុ សុណាតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ កាលង្កតោ [កាលកតោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)]; សោ ភគវតា ព្យាកតោ – អញ្ញាយ សណ្ឋហី’តិ។ សោ ខោ បនស្ស អាយស្មា សាមំ ទិដ្ឋោ វា ហោតិ អនុស្សវស្សុតោ វា – ‘ឯវំសីលោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំធម្មោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំបញ្ញោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំវិហារី សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំវិមុត្តោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបី’តិ។ សោ តស្ស សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរន្តោ តទត្ថាយ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ។ ឯវម្បិ ខោ, អនុរុទ្ធា, ភិក្ខុនោ ផាសុវិហារោ ហោតិ។

‘‘ឥធានុរុទ្ធា , ភិក្ខុ សុណាតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ កាលង្កតោ; សោ ភគវតា ព្យាកតោ – បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកោ តត្ថ បរិនិព្ពាយី អនាវត្តិធម្មោ តស្មា លោកា’តិ។ សោ ខោ បនស្ស អាយស្មា សាមំ ទិដ្ឋោ វា ហោតិ អនុស្សវស្សុតោ វា – ‘ឯវំសីលោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំធម្មោ…បេ.… ឯវំបញ្ញោ… ឯវំវិហារី… ឯវំវិមុត្តោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបី’តិ។ សោ តស្ស សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរន្តោ តទត្ថាយ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ។ ឯវម្បិ ខោ, អនុរុទ្ធា, ភិក្ខុនោ ផាសុវិហារោ ហោតិ។

‘‘ឥធានុរុទ្ធា, ភិក្ខុ សុណាតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ កាលង្កតោ; សោ ភគវតា ព្យាកតោ – តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមី សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សតី’តិ។ សោ ខោ បនស្ស អាយស្មា សាមំ ទិដ្ឋោ វា ហោតិ អនុស្សវស្សុតោ វា – ‘ឯវំសីលោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំធម្មោ…បេ.… ឯវំបញ្ញោ… ឯវំវិហារី… ឯវំវិមុត្តោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបី’តិ។ សោ តស្ស សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរន្តោ តទត្ថាយ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ។ ឯវម្បិ ខោ, អនុរុទ្ធា, ភិក្ខុនោ ផាសុវិហារោ ហោតិ។

‘‘ឥធានុរុទ្ធា, ភិក្ខុ សុណាតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ កាលង្កតោ; សោ ភគវតា ព្យាកតោ – តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នោ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’តិ។ សោ ខោ បនស្ស អាយស្មា សាមំ ទិដ្ឋោ វា ហោតិ អនុស្សវស្សុតោ វា – ‘ឯវំសីលោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំធម្មោ…បេ.… ឯវំបញ្ញោ… ឯវំវិហារី… ឯវំវិមុត្តោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបី’តិ។ សោ តស្ស សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរន្តោ តទត្ថាយ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ។ ឯវម្បិ ខោ, អនុរុទ្ធា, ភិក្ខុនោ ផាសុវិហារោ ហោតិ។

១៧០. ‘‘ឥធានុរុទ្ធា, ភិក្ខុនី សុណាតិ – ‘ឥត្ថន្នាមា ភិក្ខុនី កាលង្កតា; សា ភគវតា ព្យាកតា – អញ្ញាយ សណ្ឋហី’តិ។ សា ខោ បនស្សា ភគិនី សាមំ ទិដ្ឋា វា ហោតិ អនុស្សវស្សុតា វា – ‘ឯវំសីលា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំធម្មា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបិ , ឯវំបញ្ញា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំវិហារិនី សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំវិមុត្តា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបី’តិ។ សា តស្សា សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរន្តី តទត្ថាយ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ។ ឯវម្បិ ខោ, អនុរុទ្ធា, ភិក្ខុនិយា ផាសុវិហារោ ហោតិ។

‘‘ឥធានុរុទ្ធា , ភិក្ខុនី សុណាតិ – ‘ឥត្ថន្នាមា ភិក្ខុនី កាលង្កតា; សា ភគវតា ព្យាកតា – បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកា តត្ថ បរិនិព្ពាយិនី អនាវត្តិធម្មា តស្មា លោកា’តិ។ សា ខោ បនស្សា ភគិនី សាមំ ទិដ្ឋា វា ហោតិ អនុស្សវស្សុតា វា – ‘ឯវំសីលា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំធម្មា…បេ.… ឯវំបញ្ញា… ឯវំវិហារិនី… ឯវំវិមុត្តា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបី’តិ។ សា តស្សា សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរន្តី តទត្ថាយ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ។ ឯវម្បិ ខោ, អនុរុទ្ធា, ភិក្ខុនិយា ផាសុវិហារោ ហោតិ។

‘‘ឥធានុរុទ្ធា, ភិក្ខុនី សុណាតិ – ‘ឥត្ថន្នាមា ភិក្ខុនី កាលង្កតា; សា ភគវតា ព្យាកតា – តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមិនី សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សតី’តិ។ សា ខោ បនស្សា ភគិនី សាមំ ទិដ្ឋា វា ហោតិ អនុស្សវស្សុតា វា – ‘ឯវំសីលា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំធម្មា…បេ.… ឯវំបញ្ញា… ឯវំវិហារិនី… ឯវំវិមុត្តា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបី’តិ។ សា តស្សា សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរន្តី តទត្ថាយ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ។ ឯវម្បិ ខោ, អនុរុទ្ធា, ភិក្ខុនិយា ផាសុវិហារោ ហោតិ។

‘‘ឥធានុរុទ្ធា, ភិក្ខុនី សុណាតិ – ‘ឥត្ថន្នាមា ភិក្ខុនី កាលង្កតា; សា ភគវតា ព្យាកតា – តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នា អវិនិបាតធម្មា និយតា សម្ពោធិបរាយណា’តិ ។ សា ខោ បនស្សា ភគិនី សាមំ ទិដ្ឋា វា ហោតិ អនុស្សវស្សុតា វា – ‘ឯវំសីលា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំធម្មា… ឯវំបញ្ញា… ឯវំវិហារិនី… ឯវំវិមុត្តា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបី’តិ។ សា តស្សា សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរន្តី តទត្ថាយ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ។ ឯវម្បិ ខោ, អនុរុទ្ធា, ភិក្ខុនិយា ផាសុវិហារោ ហោតិ។

១៧១. ‘‘ឥធានុរុទ្ធា, ឧបាសកោ សុណាតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ ឧបាសកោ កាលង្កតោ; សោ ភគវតា ព្យាកតោ – បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកោ តត្ថ បរិនិព្ពាយី អនាវត្តិធម្មោ តស្មា លោកា’តិ។ សោ ខោ បនស្ស អាយស្មា សាមំ ទិដ្ឋោ វា ហោតិ អនុស្សវស្សុតោ វា – ‘ឯវំសីលោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំធម្មោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំបញ្ញោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំវិហារី សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំវិមុត្តោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបី’តិ។ សោ តស្ស សទ្ធញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរន្តោ តទត្ថាយ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ។ ឯវម្បិ ខោ, អនុរុទ្ធា, ឧបាសកស្ស ផាសុវិហារោ ហោតិ។

‘‘ឥធានុរុទ្ធា, ឧបាសកោ សុណាតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ ឧបាសកោ កាលង្កតោ; សោ ភគវតា ព្យាកតោ – តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមី សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សតី’តិ។ សោ ខោ បនស្ស អាយស្មា សាមំ ទិដ្ឋោ វា ហោតិ អនុស្សវស្សុតោ វា – ‘ឯវំសីលោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំធម្មោ… ឯវំបញ្ញោ… ឯវំវិហារី… ឯវំវិមុត្តោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបី’តិ។ សោ តស្ស សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរន្តោ តទត្ថាយ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ។ ឯវម្បិ ខោ, អនុរុទ្ធា, ឧបាសកស្ស ផាសុវិហារោ ហោតិ។

‘‘ឥធានុរុទ្ធា, ឧបាសកោ សុណាតិ – ‘ឥត្ថន្នាមោ ឧបាសកោ កាលង្កតោ; សោ ភគវតា ព្យាកតោ – តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នោ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’តិ។ សោ ខោ បនស្ស អាយស្មា សាមំ ទិដ្ឋោ វា ហោតិ អនុស្សវស្សុតោ វា – ‘ឯវំសីលោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំធម្មោ…បេ.… ឯវំបញ្ញោ… ឯវំវិហារី… ឯវំវិមុត្តោ សោ អាយស្មា អហោសិ ឥតិបី’តិ។ សោ តស្ស សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរន្តោ តទត្ថាយ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ។ ឯវម្បិ ខោ, អនុរុទ្ធា ឧបាសកស្ស ផាសុវិហារោ ហោតិ។

១៧២. ‘‘ឥធានុរុទ្ធា , ឧបាសិកា សុណាតិ – ‘ឥត្ថន្នាមា ឧបាសិកា កាលង្កតា; សា ភគវតា ព្យាកតា – បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកា តត្ថ បរិនិព្ពាយិនី អនាវត្តិធម្មា តស្មា លោកា’តិ។ សា ខោ បនស្សា ភគិនី សាមំ ទិដ្ឋា វា ហោតិ អនុស្សវស្សុតា វា – ‘ឯវំសីលា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំធម្មា… ឯវំបញ្ញា… ឯវំវិហារិនី… ឯវំវិមុត្តា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបី’តិ។ សា តស្សា សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរន្តី តទត្ថាយ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ។ ឯវម្បិ ខោ, អនុរុទ្ធា, ឧបាសិកាយ ផាសុវិហារោ ហោតិ។

‘‘ឥធានុរុទ្ធា, ឧបាសិកា សុណាតិ – ‘ឥត្ថន្នាមា ឧបាសិកា កាលង្កតា; សា ភគវតា ព្យាកតា – តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមិនី សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សតី’តិ។ សា ខោ បនស្សា ភគិនី សាមំ ទិដ្ឋា វា ហោតិ អនុស្សវស្សុតា វា – ‘ឯវំសីលា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំធម្មា… ឯវំបញ្ញា… ឯវំវិហារិនី… ឯវំវិមុត្តា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបី’តិ។ សា តស្សា សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរន្តី តទត្ថាយ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ។ ឯវម្បិ ខោ, អនុរុទ្ធា, ឧបាសិកាយ ផាសុវិហារោ ហោតិ។

‘‘ឥធានុរុទ្ធា, ឧបាសិកា សុណាតិ – ‘ឥត្ថន្នាមា ឧបាសិកា កាលង្កតា; សា ភគវតា ព្យាកតា – តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នា អវិនិបាតធម្មា និយតា សម្ពោធិបរាយណា’តិ។ សា ខោ បនស្សា ភគិនី សាមំ ទិដ្ឋា វា ហោតិ អនុស្សវស្សុតា វា – ‘ឯវំសីលា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំធម្មា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំបញ្ញា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំវិហារិនី សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបិ, ឯវំវិមុត្តា សា ភគិនី អហោសិ ឥតិបី’តិ។ សា តស្សា សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរន្តី តទត្ថាយ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ។ ឯវម្បិ ខោ, អនុរុទ្ធា, ឧបាសិកាយ ផាសុវិហារោ ហោតិ។

‘‘ឥតិ ខោ, អនុរុទ្ធា, តថាគតោ ន ជនកុហនត្ថំ ន ជនលបនត្ថំ ន លាភសក្ការសិលោកានិសំសត្ថំ ន ‘ឥតិ មំ ជនោ ជានាតូ’តិ សាវកេ អព្ភតីតេ កាលង្កតេ ឧបបត្តីសុ ព្យាករោតិ – ‘អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ, អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ’តិ។ សន្តិ ច ខោ, អនុរុទ្ធា, កុលបុត្តា សទ្ធា ឧឡារវេទា ឧឡារបាមោជ្ជា។ តេ តំ សុត្វា តទត្ថាយ ចិត្តំ ឧបសំហរន្តិ។ តេសំ តំ, អនុរុទ្ធា, ហោតិ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ។

ឥទមវោច ភគវា។ អត្តមនោ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទីតិ។

នឡកបានសុត្តំ និដ្ឋិតំ អដ្ឋមំ។

៩. គោលិយានិសុត្តំ

១៧៣. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ។ តេន ខោ បន សមយេន គោលិយានិ [គុលិស្សានិ (សី. បី.), គោលិស្សានិ (ស្យា. កំ.)] នាម ភិក្ខុ អារញ្ញិកោ [អារញ្ញកោ (សព្ពត្ថ)] បទសមាចារោ [បទរសមាចារោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] សង្ឃមជ្ឈេ ឱសដោ ហោតិ កេនចិទេវ ករណីយេន។ តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ គោលិយានិំ ភិក្ខុំ អារព្ភ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ –

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ, ភិក្ខុនា សង្ឃគតេន សង្ឃេ វិហរន្តេន សព្រហ្មចារីសុ សគារវេន ភវិតព្ពំ សប្បតិស្សេន។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ សង្ឃគតោ សង្ឃេ វិហរន្តោ សព្រហ្មចារីសុ អគារវោ ហោតិ អប្បតិស្សោ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘កិំ បនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន, យោ អយមាយស្មា សព្រហ្មចារីសុ អគារវោ ហោតិ អប្បតិស្សោ’តិ – តស្ស [អប្បតិស្សោតិស្ស (សី. បី.)] ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា សង្ឃគតេន សង្ឃេ វិហរន្តេន សព្រហ្មចារីសុ សគារវេន ភវិតព្ពំ សប្បតិស្សេន។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ, ភិក្ខុនា សង្ឃគតេន សង្ឃេ វិហរន្តេន អាសនកុសលេន ភវិតព្ពំ – ‘ឥតិ ថេរេ ច ភិក្ខូ នានុបខជ្ជ និសីទិស្សាមិ នវេ ច ភិក្ខូ ន អាសនេន បដិពាហិស្សាមី’តិ។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ សង្ឃគតោ សង្ឃេ វិហរន្តោ ន អាសនកុសលោ ហោតិ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘កិំ បនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន, យោ អយមាយស្មា អាសនកុសលោ ន ហោតី’តិ [យោ អយមាយស្មា អាភិសមាចារិកម្បិ ធម្មំ ន ជានាតីតិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា សង្ឃគតេន សង្ឃេ វិហរន្តេន អាសនកុសលេន ភវិតព្ពំ។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ, ភិក្ខុនា សង្ឃគតេន សង្ឃេ វិហរន្តេន អាភិសមាចារិកោបិ ធម្មោ ជានិតព្ពោ។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ សង្ឃគតោ សង្ឃេ វិហរន្តោ អាភិសមាចារិកម្បិ ធម្មំ ន ជានាតិ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘កិំ បនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន យោ អយមាយស្មា អាភិសមាចារិកម្បិ ធម្មំ ន ជានាតី’តិ – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា សង្ឃគតេន សង្ឃេ វិហរន្តេន អាភិសមាចារិកោបិ ធម្មោ ជានិតព្ពោ [អយំ អាភិសមាចារិកតតិយវារោ សី. ស្យា. កំ. បី. បោត្ថកេសុ ន ទិស្សតិ]។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ, ភិក្ខុនា សង្ឃគតេន សង្ឃេ វិហរន្តេន នាតិកាលេន គាមោ បវិសិតព្ពោ នាតិទិវា [ន ទិវា (ស្យា. កំ. បី. ក.)] បដិក្កមិតព្ពំ។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ សង្ឃគតោ សង្ឃេ វិហរន្តោ អតិកាលេន គាមំ បវិសតិ អតិទិវា បដិក្កមតិ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘កិំ បនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន យោ អយមាយស្មា អតិកាលេន គាមំ បវិសតិ អតិទិវា បដិក្កមតី’តិ – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា សង្ឃគតេន សង្ឃេ វិហរន្តេន នាតិកាលេន គាមោ បវិសិតព្ពោ, នាតិទិវា បដិក្កមិតព្ពំ។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ, ភិក្ខុនា សង្ឃគតេន សង្ឃេ វិហរន្តេន ន បុរេភត្តំ បច្ឆាភត្តំ កុលេសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជិតព្ពំ។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ សង្ឃគតោ សង្ឃេ វិហរន្តោ បុរេភត្តំ បច្ឆាភត្តំ កុលេសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជតិ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘អយំ នូនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន វិហរតោ វិកាលចរិយា ពហុលីកតា, តមេនំ សង្ឃគតម្បិ សមុទាចរតី’តិ – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា សង្ឃគតេន សង្ឃេ វិហរន្តេន ន បុរេភត្តំ បច្ឆាភត្តំ កុលេសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជិតព្ពំ។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ, ភិក្ខុនា សង្ឃគតេន សង្ឃេ វិហរន្តេន អនុទ្ធតេន ភវិតព្ពំ អចបលេន។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ សង្ឃគតោ សង្ឃេ វិហរន្តោ ឧទ្ធតោ ហោតិ ចបលោ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘ឥទំ នូនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន វិហរតោ ឧទ្ធច្ចំ ចាបល្យំ ពហុលីកតំ, តមេនំ សង្ឃគតម្បិ សមុទាចរតី’តិ – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា សង្ឃគតេន សង្ឃេ វិហរន្តេន អនុទ្ធតេន ភវិតព្ពំ អចបលេន។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ , ភិក្ខុនា សង្ឃគតេន សង្ឃេ វិហរន្តេន អមុខរេន ភវិតព្ពំ អវិកិណ្ណវាចេន។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ សង្ឃគតោ សង្ឃេ វិហរន្តោ មុខរោ ហោតិ វិកិណ្ណវាចោ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘កិំ បនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន យោ អយមាយស្មា មុខរោ វិកិណ្ណវាចោ’តិ – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា សង្ឃគតេន សង្ឃេ វិហរន្តេន អមុខរេន ភវិតព្ពំ អវិកិណ្ណវាចេន។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ, ភិក្ខុនា សង្ឃគតេន សង្ឃេ វិហរន្តេន សុវចេន [សុព្ពចេន (សី. ក.)] ភវិតព្ពំ កល្យាណមិត្តេន។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ សង្ឃគតោ សង្ឃេ វិហរន្តោ ទុព្ពចោ ហោតិ បាបមិត្តោ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘កិំ បនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន យោ អយមាយស្មា ទុព្ពចោ បាបមិត្តោ’តិ – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា សង្ឃគតេន សង្ឃេ វិហរន្តេន សុវចេន ភវិតព្ពំ កល្យាណមិត្តេន។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ, ភិក្ខុនា ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារេន ភវិតព្ពំ។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ ឥន្ទ្រិយេសុ អគុត្តទ្វារោ ហោតិ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘កិំ បនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន យោ អយមាយស្មា ឥន្ទ្រិយេសុ អគុត្តទ្វារោ’តិ – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារេន ភវិតព្ពំ។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ, ភិក្ខុនា ភោជនេ មត្តញ្ញុនា ភវិតព្ពំ។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភោជនេ អមត្តញ្ញូ ហោតិ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘កិំ បនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន យោ អយមាយស្មា ភោជនេ អមត្តញ្ញូ’តិ – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា ភោជនេ មត្តញ្ញុនា ភវិតព្ពំ។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ, ភិក្ខុនា ជាគរិយំ អនុយុត្តេន ភវិតព្ពំ។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ ជាគរិយំ អននុយុត្តោ ហោតិ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘កិំ បនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន យោ អយមាយស្មា ជាគរិយំ អននុយុត្តោ’តិ – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា ជាគរិយំ អនុយុត្តេន ភវិតព្ពំ។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ , ភិក្ខុនា អារទ្ធវីរិយេន ភវិតព្ពំ។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ កុសីតោ ហោតិ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘កិំ បនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន យោ អយមាយស្មា កុសីតោ’តិ – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា អារទ្ធវីរិយេន ភវិតព្ពំ។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ, ភិក្ខុនា ឧបដ្ឋិតស្សតិនា ភវិតព្ពំ។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ មុដ្ឋស្សតី ហោតិ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘កិំ បនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន យោ អយមាយស្មា មុដ្ឋស្សតី’តិ – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា ឧបដ្ឋិតស្សតិនា ភវិតព្ពំ។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ, ភិក្ខុនា សមាហិតេន ភវិតព្ពំ។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ អសមាហិតោ ហោតិ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘កិំ បនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន យោ អយមាយស្មា អសមាហិតោ’តិ – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា សមាហិតេន ភវិតព្ពំ។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ, ភិក្ខុនា បញ្ញវតា ភវិតព្ពំ។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ ទុប្បញ្ញោ ហោតិ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ ។ ‘កិំ បនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន យោ អយមាយស្មា ទុប្បញ្ញោ’តិ – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា បញ្ញវតា ភវិតព្ពំ។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ, ភិក្ខុនា អភិធម្មេ អភិវិនយេ យោគោ ករណីយោ។ សន្តាវុសោ, អារញ្ញិកំ ភិក្ខុំ អភិធម្មេ អភិវិនយេ បញ្ហំ បុច្ឆិតារោ។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ អភិធម្មេ អភិវិនយេ បញ្ហំ បុដ្ឋោ ន សម្បាយតិ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘កិំ បនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន យោ អយមាយស្មា អភិធម្មេ អភិវិនយេ បញ្ហំ បុដ្ឋោ ន សម្បាយតី’តិ – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា អភិធម្មេ អភិវិនយេ យោគោ ករណីយោ។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ , ភិក្ខុនា យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តត្ថ យោគោ ករណីយោ។ សន្តាវុសោ, អារញ្ញិកំ ភិក្ខុំ យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តត្ថ បញ្ហំ បុច្ឆិតារោ។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តត្ថ បញ្ហំ បុដ្ឋោ ន សម្បាយតិ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘កិំ បនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន យោ អយមាយស្មា យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តត្ថ បញ្ហំ បុដ្ឋោ ន សម្បាយតី’តិ – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តត្ថ យោគោ ករណីយោ។

‘‘អារញ្ញិកេនាវុសោ, ភិក្ខុនា ឧត្តរិ មនុស្សធម្មេ យោគោ ករណីយោ។ សន្តាវុសោ, អារញ្ញិកំ ភិក្ខុំ ឧត្តរិ មនុស្សធម្មេ បញ្ហំ បុច្ឆិតារោ។ សចេ, អាវុសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ ឧត្តរិ មនុស្សធម្មេ បញ្ហំ បុដ្ឋោ ន សម្បាយតិ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ ‘កិំ បនិមស្សាយស្មតោ អារញ្ញិកស្ស ឯកស្សារញ្ញេ សេរិវិហារេន យោ អយមាយស្មា យស្សត្ថាយ បព្ពជិតោ តមត្ថំ ន ជានាតី’តិ – តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ។ តស្មា អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា ឧត្តរិ មនុស្សធម្មេ យោគោ ករណីយោ’’តិ។

ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ [មហាមោគ្គលានោ (ក.)] អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘អារញ្ញិកេនេវ នុ ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា ឥមេ ធម្មា សមាទាយ វត្តិតព្ពា ឧទាហុ គាមន្តវិហារិនាបី’’តិ ? ‘‘អារញ្ញិកេនាបិ ខោ, អាវុសោ មោគ្គល្លាន, ភិក្ខុនា ឥមេ ធម្មា សមាទាយ វត្តិតព្ពា បគេវ គាមន្តវិហារិនា’’តិ។

គោលិយានិសុត្តំ និដ្ឋិតំ នវមំ។

១០. កីដាគិរិសុត្តំ

១៧៤. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា កាសីសុ ចារិកំ ចរតិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ។ តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អហំ ខោ, ភិក្ខវេ, អញ្ញត្រេវ រត្តិភោជនា [រត្តិភោជនំ (ក.)] ភុញ្ជាមិ។ អញ្ញត្រ ខោ បនាហំ, ភិក្ខវេ, រត្តិភោជនា ភុញ្ជមានោ អប្បាពាធតញ្ច សញ្ជានាមិ អប្បាតង្កតញ្ច លហុដ្ឋានញ្ច ពលញ្ច ផាសុវិហារញ្ច។ ឯថ, តុម្ហេបិ, ភិក្ខវេ, អញ្ញត្រេវ រត្តិភោជនា ភុញ្ជថ។ អញ្ញត្រ ខោ បន, ភិក្ខវេ, តុម្ហេបិ រត្តិភោជនា ភុញ្ជមានា អប្បាពាធតញ្ច សញ្ជានិស្សថ អប្បាតង្កតញ្ច លហុដ្ឋានញ្ច ពលញ្ច ផាសុវិហារញ្ចា’’តិ។ ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ។ អថ ខោ ភគវា កាសីសុ អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន កីដាគិរិ នាម កាសីនំ និគមោ តទវសរិ។ តត្រ សុទំ ភគវា កីដាគិរិស្មិំ វិហរតិ កាសីនំ និគមេ។

១៧៥. តេន ខោ បន សមយេន អស្សជិបុនព្ពសុកា នាម ភិក្ខូ កីដាគិរិស្មិំ អាវាសិកា ហោន្តិ។ អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ យេន អស្សជិបុនព្ពសុកា ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា អស្សជិបុនព្ពសុកេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘ភគវា ខោ, អាវុសោ, អញ្ញត្រេវ រត្តិភោជនា ភុញ្ជតិ ភិក្ខុសង្ឃោ ច។ អញ្ញត្រ ខោ បនាវុសោ, រត្តិភោជនា ភុញ្ជមានា អប្បាពាធតញ្ច សញ្ជានន្តិ អប្បាតង្កតញ្ច លហុដ្ឋានញ្ច ពលញ្ច ផាសុវិហារញ្ច។ ឯថ, តុម្ហេបិ, អាវុសោ, អញ្ញត្រេវ រត្តិភោជនា ភុញ្ជថ។ អញ្ញត្រ ខោ បនាវុសោ, តុម្ហេបិ រត្តិភោជនា ភុញ្ជមានា អប្បាពាធតញ្ច សញ្ជានិស្សថ អប្បាតង្កតញ្ច លហុដ្ឋានញ្ច ពលញ្ច ផាសុវិហារញ្ចា’’តិ ។ ឯវំ វុត្តេ, អស្សជិបុនព្ពសុកា ភិក្ខូ តេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘មយំ ខោ, អាវុសោ, សាយញ្ចេវ ភុញ្ជាម បាតោ ច ទិវា ច វិកាលេ។ តេ មយំ សាយញ្ចេវ ភុញ្ជមានា បាតោ ច ទិវា ច វិកាលេ អប្បាពាធតញ្ច សញ្ជានាម អប្បាតង្កតញ្ច លហុដ្ឋានញ្ច ពលញ្ច ផាសុវិហារញ្ច។ តេ មយំ កិំ សន្ទិដ្ឋិកំ ហិត្វា កាលិកំ អនុធាវិស្សាម? សាយញ្ចេវ មយំ ភុញ្ជិស្សាម បាតោ ច ទិវា ច វិកាលេ’’តិ។

យតោ ខោ តេ ភិក្ខូ នាសក្ខិំសុ អស្សជិបុនព្ពសុកេ ភិក្ខូ សញ្ញាបេតុំ, អថ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ។ ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឥធ មយំ, ភន្តេ, យេន អស្សជិបុនព្ពសុកា ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិម្ហ; ឧបសង្កមិត្វា អស្សជិបុនព្ពសុកេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុម្ហ – ‘ភគវា ខោ, អាវុសោ, អញ្ញត្រេវ រត្តិភោជនា ភុញ្ជតិ ភិក្ខុសង្ឃោ ច; អញ្ញត្រ ខោ បនាវុសោ, រត្តិភោជនា ភុញ្ជមានា អប្បាពាធតញ្ច សញ្ជានន្តិ អប្បាតង្កតញ្ច លហុដ្ឋានញ្ច ពលញ្ច ផាសុវិហារញ្ច។ ឯថ, តុម្ហេបិ, អាវុសោ , អញ្ញត្រេវ រត្តិភោជនា ភុញ្ជថ។ អញ្ញត្រ ខោ បនាវុសោ, តុម្ហេបិ រត្តិភោជនា ភុញ្ជមានា អប្បាពាធតញ្ច សញ្ជានិស្សថ អប្បាតង្កតញ្ច លហុដ្ឋានញ្ច ពលញ្ច ផាសុវិហារញ្ចា’តិ។ ឯវំ វុត្តេ, ភន្តេ, អស្សជិបុនព្ពសុកា ភិក្ខូ អម្ហេ ឯតទវោចុំ – ‘មយំ ខោ, អាវុសោ, សាយញ្ចេវ ភុញ្ជាម បាតោ ច ទិវា ច វិកាលេ។ តេ មយំ សាយញ្ចេវ ភុញ្ជមានា បាតោ ច ទិវា ច វិកាលេ អប្បាពាធតញ្ច សញ្ជានាម អប្បាតង្កតញ្ច លហុដ្ឋានញ្ច ពលញ្ច ផាសុវិហារញ្ច។ តេ មយំ កិំ សន្ទិដ្ឋិកំ ហិត្វា កាលិកំ អនុធាវិស្សាម? សាយញ្ចេវ មយំ ភុញ្ជិស្សាម បាតោ ច ទិវា ច វិកាលេ’តិ។ យតោ ខោ មយំ, ភន្តេ, នាសក្ខិម្ហ អស្សជិបុនព្ពសុកេ ភិក្ខូ សញ្ញាបេតុំ, អថ មយំ ឯតមត្ថំ ភគវតោ អារោចេមា’’តិ។

១៧៦. អថ ខោ ភគវា អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, មម វចនេន អស្សជិបុនព្ពសុកេ ភិក្ខូ អាមន្តេហិ – ‘សត្ថា អាយស្មន្តេ អាមន្តេតី’’’តិ។ ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យេន អស្សជិបុនព្ពសុកា ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អស្សជិបុនព្ពសុកេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘សត្ថា អាយស្មន្តេ អាមន្តេតី’’តិ។ ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អស្សជិបុនព្ពសុកា ភិក្ខូ តស្ស ភិក្ខុនោ បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ។ ឯកមន្តំ និសិន្នេ ខោ អស្សជិបុនព្ពសុកេ ភិក្ខូ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ, សម្ពហុលា ភិក្ខូ តុម្ហេ ឧបសង្កមិត្វា ឯតទវោចុំ – ‘ភគវា ខោ, អាវុសោ, អញ្ញត្រេវ រត្តិភោជនា ភុញ្ជតិ ភិក្ខុសង្ឃោ ច។ អញ្ញត្រ ខោ បនាវុសោ, រត្តិភោជនា ភុញ្ជមានា អប្បាពាធតញ្ច សញ្ជានន្តិ អប្បាតង្កតញ្ច លហុដ្ឋានញ្ច ពលញ្ច ផាសុវិហារញ្ច។ ឯថ, តុម្ហេបិ, អាវុសោ, អញ្ញត្រេវ រត្តិភោជនា ភុញ្ជថ។ អញ្ញត្រ ខោ បនាវុសោ, តុម្ហេបិ រត្តិភោជនា ភុញ្ជមានា អប្បាពាធតញ្ច សញ្ជានិស្សថ អប្បាតង្កតញ្ច លហុដ្ឋានញ្ច ពលញ្ច ផាសុវិហារញ្ចា’តិ។ ឯវំ វុត្តេ កិរ [កិំ នុ (ក.)], ភិក្ខវេ, តុម្ហេ តេ ភិក្ខូ ឯវំ អវចុត្ថ – ‘មយំ ខោ បនាវុសោ, សាយញ្ចេវ ភុញ្ជាម បាតោ ច ទិវា ច វិកាលេ។ តេ មយំ សាយញ្ចេវ ភុញ្ជមានា បាតោ ច ទិវា ច វិកាលេ អប្បាពាធតញ្ច សញ្ជានាម អប្បាតង្កតញ្ច លហុដ្ឋានញ្ច ពលញ្ច ផាសុវិហារញ្ច។ តេ មយំ កិំ សន្ទិដ្ឋិកំ ហិត្វា កាលិកំ អនុធាវិស្សាម? សាយញ្ចេវ មយំ ភុញ្ជិស្សាម បាតោ ច ទិវា ច វិកាលេ’’’តិ។ ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’។

១៧៧. ‘‘កិំ នុ មេ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯវំ ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាថ យំ កិញ្ចាយំ បុរិសបុគ្គលោ បដិសំវេទេតិ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្ស អកុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ កុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តី’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’។ ‘‘ននុ មេ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯវំ ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាថ ឥធេកច្ចស្ស យំ ឯវរូបំ សុខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, ឥធ បនេកច្ចស្ស ឯវរូបំ សុខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ , កុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ, ឥធេកច្ចស្ស ឯវរូបំ ទុក្ខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, ឥធ បនេកច្ចស្ស ឯវរូបំ ទុក្ខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ កុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ, ឥធេកច្ចស្ស ឯវរូបំ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, ឥធ បនេកច្ចស្ស ឯវរូបំ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ កុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តី’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’។

១៧៨. ‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ! មយា ចេតំ, ភិក្ខវេ, អញ្ញាតំ អភវិស្ស អទិដ្ឋំ អវិទិតំ អសច្ឆិកតំ អផស្សិតំ បញ្ញាយ – ‘ឥធេកច្ចស្ស ឯវរូបំ សុខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តី’តិ, ឯវាហំ អជានន្តោ ‘ឯវរូបំ សុខំ វេទនំ បជហថា’តិ វទេយ្យំ; អបិ នុ មេ ឯតំ, ភិក្ខវេ, បតិរូបំ អភវិស្សា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’។ ‘‘យស្មា ច ខោ ឯតំ, ភិក្ខវេ, មយា ញាតំ ទិដ្ឋំ វិទិតំ សច្ឆិកតំ ផស្សិតំ បញ្ញាយ – ‘ឥធេកច្ចស្ស ឯវរូបំ សុខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តី’តិ, តស្មាហំ ‘ឯវរូបំ សុខំ វេទនំ បជហថា’តិ វទាមិ។ មយា ចេតំ, ភិក្ខវេ, អញ្ញាតំ អភវិស្ស អទិដ្ឋំ អវិទិតំ អសច្ឆិកតំ អផស្សិតំ បញ្ញាយ – ‘ឥធេកច្ចស្ស ឯវរូបំ សុខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ កុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តី’តិ, ឯវាហំ អជានន្តោ ‘ឯវរូបំ សុខំ វេទនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរថា’តិ វទេយ្យំ; អបិ នុ មេ ឯតំ, ភិក្ខវេ, បតិរូបំ អភវិស្សា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’។ ‘‘យស្មា ច ខោ ឯតំ, ភិក្ខវេ, មយា ញាតំ ទិដ្ឋំ វិទិតំ សច្ឆិកតំ ផស្សិតំ បញ្ញាយ – ‘ឥធេកច្ចស្ស ឯវរូបំ សុខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, កុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តី’តិ, តស្មាហំ ‘ឯវរូបំ សុខំ វេទនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរថា’តិ វទាមិ។

១៧៩. ‘‘មយា ចេតំ, ភិក្ខវេ, អញ្ញាតំ អភវិស្ស អទិដ្ឋំ អវិទិតំ អសច្ឆិកតំ អផស្សិតំ បញ្ញាយ – ‘ឥធេកច្ចស្ស ឯវរូបំ ទុក្ខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តី’តិ, ឯវាហំ អជានន្តោ ‘ឯវរូបំ ទុក្ខំ វេទនំ បជហថា’តិ វទេយ្យំ; អបិ នុ មេ ឯតំ, ភិក្ខវេ, បតិរូបំ អភវិស្សា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’។ ‘‘យស្មា ច ខោ ឯតំ, ភិក្ខវេ, មយា ញាតំ ទិដ្ឋំ វិទិតំ សច្ឆិកតំ ផស្សិតំ បញ្ញាយ – ‘ឥធេកច្ចស្ស ឯវរូបំ ទុក្ខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តី’តិ, តស្មាហំ ‘ឯវរូបំ ទុក្ខំ វេទនំ បជហថា’តិ វទាមិ។ មយា ចេតំ, ភិក្ខវេ, អញ្ញាតំ អភវិស្ស អទិដ្ឋំ អវិទិតំ អសច្ឆិកតំ អផស្សិតំ បញ្ញាយ – ‘ឥធេកច្ចស្ស ឯវរូបំ ទុក្ខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ កុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តី’តិ, ឯវាហំ អជានន្តោ ‘ឯវរូបំ ទុក្ខំ វេទនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរថា’តិ វទេយ្យំ; អបិ នុ មេ ឯតំ, ភិក្ខវេ, បតិរូបំ អភវិស្សា’’តិ ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’។ ‘‘យស្មា ច ខោ ឯតំ, ភិក្ខវេ, មយា ញាតំ ទិដ្ឋំ វិទិតំ សច្ឆិកតំ ផស្សិតំ បញ្ញាយ – ‘ឥធេកច្ចស្ស ឯវរូបំ ទុក្ខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ កុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តី’តិ, តស្មាហំ ‘ឯវរូបំ ទុក្ខំ វេទនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរថា’តិ វទាមិ។

១៨០. ‘‘មយា ចេតំ, ភិក្ខវេ, អញ្ញាតំ អភវិស្ស អទិដ្ឋំ អវិទិតំ អសច្ឆិកតំ អផស្សិតំ បញ្ញាយ – ‘ឥធេកច្ចស្ស ឯវរូបំ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តី’តិ, ឯវាហំ អជានន្តោ ‘ឯវរូបំ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ បជហថា’តិ វទេយ្យំ; អបិ នុ មេ ឯតំ, ភិក្ខវេ, បតិរូបំ អភវិស្សា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’។ ‘‘យស្មា ច ខោ ឯតំ, ភិក្ខវេ, មយា ញាតំ ទិដ្ឋំ វិទិតំ សច្ឆិកតំ ផស្សិតំ បញ្ញាយ – ‘ឥធេកច្ចស្ស ឯវរូបំ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តី’តិ, តស្មាហំ ‘ឯវរូបំ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ បជហថា’តិ វទាមិ’’។ មយា ចេតំ, ភិក្ខវេ, អញ្ញាតំ អភវិស្ស អទិដ្ឋំ អវិទិតំ អសច្ឆិកតំ អផស្សិតំ បញ្ញាយ – ‘ឥធេកច្ចស្ស ឯវរូបំ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ កុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តី’តិ, ឯវាហំ អជានន្តោ ‘ឯវរូបំ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរថា’តិ វទេយ្យំ; អបិ នុ មេ ឯតំ, ភិក្ខវេ, បតិរូបំ អភវិស្សា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’។ ‘‘យស្មា ច ខោ ឯតំ, ភិក្ខវេ, មយា ញាតំ ទិដ្ឋំ វិទិតំ សច្ឆិកតំ ផស្សិតំ បញ្ញាយ – ‘ឥធេកច្ចស្ស ឯវរូបំ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ វេទយតោ អកុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ កុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តី’តិ, តស្មាហំ ‘ឯវរូបំ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរថា’តិ វទាមិ។

១៨១. ‘‘នាហំ, ភិក្ខវេ, សព្ពេសំយេវ ភិក្ខូនំ ‘អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ; ន បនាហំ, ភិក្ខវេ, សព្ពេសំយេវ ភិក្ខូនំ ‘ន អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ។ យេ តេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ អរហន្តោ ខីណាសវា វុសិតវន្តោ កតករណីយា ឱហិតភារា អនុប្បត្តសទត្ថា បរិក្ខីណភវសំយោជនា សម្មទញ្ញា វិមុត្តា, តថារូបានាហំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនំ ‘ន អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? កតំ តេសំ អប្បមាទេន។ អភព្ពា តេ បមជ្ជិតុំ។ យេ ច ខោ តេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ សេក្ខា អប្បត្តមានសា អនុត្តរំ យោគក្ខេមំ បត្ថយមានា វិហរន្តិ, តថារូបានាហំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនំ ‘អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? អប្បេវ នាមិមេ អាយស្មន្តោ អនុលោមិកានិ សេនាសនានិ បដិសេវមានា កល្យាណមិត្តេ ភជមានា ឥន្ទ្រិយានិ សមន្នានយមានា – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យុន្តិ! ឥមំ ខោ អហំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ភិក្ខូនំ អប្បមាទផលំ សម្បស្សមានោ ‘អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ។

១៨២. ‘‘សត្តិមេ , ភិក្ខវេ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ។ កតមេ សត្ត? ឧភតោភាគវិមុត្តោ, បញ្ញាវិមុត្តោ, កាយសក្ខិ, ទិដ្ឋិប្បត្តោ, សទ្ធាវិមុត្តោ, ធម្មានុសារី, សទ្ធានុសារី។

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ឧភតោភាគវិមុត្តោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តេ កាយេន ផុសិត្វា [ផស្សិត្វា (សី. បី.)] វិហរតិ បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តិ។ អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ឧភតោភាគវិមុត្តោ ឥមស្ស ខោ អហំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ‘ន អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? កតំ តស្ស អប្បមាទេន។ អភព្ពោ សោ បមជ្ជិតុំ។

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បញ្ញាវិមុត្តោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តេ ន កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តិ។ អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បញ្ញាវិមុត្តោ។ ឥមស្សបិ ខោ អហំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ‘ន អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? កតំ តស្ស អប្បមាទេន។ អភព្ពោ សោ បមជ្ជិតុំ។

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ កាយសក្ខិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តេ កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា ឯកច្ចេ អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តិ។ អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ កាយសក្ខិ។ ឥមស្ស ខោ អហំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ‘អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? អប្បេវ នាម អយមាយស្មា អនុលោមិកានិ សេនាសនានិ បដិសេវមានោ កល្យាណមិត្តេ ភជមានោ ឥន្ទ្រិយានិ សមន្នានយមានោ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យាតិ! ឥមំ ខោ អហំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្ស ភិក្ខុនោ អប្បមាទផលំ សម្បស្សមានោ ‘អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ។

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ទិដ្ឋិប្បត្តោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តេ ន កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា ឯកច្ចេ អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តិ, តថាគតប្បវេទិតា ចស្ស ធម្មា បញ្ញាយ វោទិដ្ឋា ហោន្តិ វោចរិតា។ អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ទិដ្ឋិប្បត្តោ។ ឥមស្សបិ ខោ អហំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ‘អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? អប្បេវ នាម អយមាយស្មា អនុលោមិកានិ សេនាសនានិ បដិសេវមានោ កល្យាណមិត្តេ ភជមានោ ឥន្ទ្រិយានិ សមន្នានយមានោ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យាតិ! ឥមំ ខោ អហំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្ស ភិក្ខុនោ អប្បមាទផលំ សម្បស្សមានោ ‘អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ។

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ សទ្ធាវិមុត្តោ។ ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តេ ន កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា ឯកច្ចេ អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តិ, តថាគតេ ចស្ស សទ្ធា និវិដ្ឋា ហោតិ មូលជាតា បតិដ្ឋិតា។ អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ សទ្ធាវិមុត្តោ។ ឥមស្សបិ ខោ អហំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ‘អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? អប្បេវ នាម អយមាយស្មា អនុលោមិកានិ សេនាសនានិ បដិសេវមានោ កល្យាណមិត្តេ ភជមានោ ឥន្ទ្រិយានិ សមន្នានយមានោ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យាតិ! ឥមំ ខោ អហំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្ស ភិក្ខុនោ អប្បមាទផលំ សម្បស្សមានោ ‘អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ។

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ធម្មានុសារី? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តេ ន កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា ឯកច្ចេ អាសវា បរិក្ខីណា [ទិស្វា អាសវា អបរិក្ខីណា (សី. បី.)] ហោន្តិ, តថាគតប្បវេទិតា ចស្ស ធម្មា បញ្ញាយ មត្តសោ និជ្ឈានំ ខមន្តិ, អបិ ចស្ស ឥមេ ធម្មា ហោន្តិ, សេយ្យថិទំ – សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ។ អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ធម្មានុសារី។ ឥមស្សបិ ខោ អហំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ‘អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? អប្បេវ នាម អយមាយស្មា អនុលោមិកានិ សេនាសនានិ បដិសេវមានោ កល្យាណមិត្តេ ភជមានោ ឥន្ទ្រិយានិ សមន្នានយមានោ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យាតិ ! ឥមំ ខោ អហំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្ស ភិក្ខុនោ អប្បមាទផលំ សម្បស្សមានោ ‘អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ។

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ សទ្ធានុសារី? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តេ ន កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា ឯកច្ចេ អាសវា បរិក្ខីណា [ទិស្វា អាសវា អបរិក្ខីណា (សី. បី.)] ហោន្តិ, តថាគតេ ចស្ស សទ្ធាមត្តំ ហោតិ បេមមត្តំ, អបិ ចស្ស ឥមេ ធម្មា ហោន្តិ, សេយ្យថិទំ – សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ។ អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ សទ្ធានុសារី។ ឥមស្សបិ ខោ អហំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ‘អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? អប្បេវ នាម អយមាយស្មា អនុលោមិកានិ សេនាសនានិ បដិសេវមានោ កល្យាណមិត្តេ ភជមានោ ឥន្ទ្រិយានិ សមន្នានយមានោ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យាតិ! ឥមំ ខោ អហំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្ស ភិក្ខុនោ អប្បមាទផលំ សម្បស្សមានោ ‘អប្បមាទេន ករណីយ’ន្តិ វទាមិ។

១៨៣. ‘‘នាហំ, ភិក្ខវេ, អាទិកេនេវ អញ្ញារាធនំ វទាមិ; អបិ ច, ភិក្ខវេ, អនុបុព្ពសិក្ខា អនុបុព្ពកិរិយា អនុបុព្ពបដិបទា អញ្ញារាធនា ហោតិ។ កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អនុបុព្ពសិក្ខា អនុបុព្ពកិរិយា អនុបុព្ពបដិបទា អញ្ញារាធនា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, សទ្ធាជាតោ ឧបសង្កមតិ, ឧបសង្កមន្តោ បយិរុបាសតិ, បយិរុបាសន្តោ សោតំ ឱទហតិ, ឱហិតសោតោ ធម្មំ សុណាតិ, សុត្វា ធម្មំ ធារេតិ, ធតានំ [ធាតានំ (ក.)] ធម្មានំ អត្ថំ ឧបបរិក្ខតិ, អត្ថំ ឧបបរិក្ខតោ ធម្មា និជ្ឈានំ ខមន្តិ, ធម្មនិជ្ឈានក្ខន្តិយា សតិ ឆន្ទោ ជាយតិ, ឆន្ទជាតោ ឧស្សហតិ, ឧស្សាហេត្វា តុលេតិ, តុលយិត្វា បទហតិ, បហិតត្តោ សមានោ កាយេន ចេវ បរមសច្ចំ សច្ឆិករោតិ, បញ្ញាយ ច នំ អតិវិជ្ឈ បស្សតិ។ សាបិ នាម, ភិក្ខវេ, សទ្ធា នាហោសិ; តម្បិ នាម, ភិក្ខវេ, ឧបសង្កមនំ នាហោសិ; សាបិ នាម, ភិក្ខវេ, បយិរុបាសនា នាហោសិ; តម្បិ នាម, ភិក្ខវេ, សោតាវធានំ នាហោសិ ; តម្បិ នាម, ភិក្ខវេ, ធម្មស្សវនំ នាហោសិ; សាបិ នាម, ភិក្ខវេ, ធម្មធារណា នាហោសិ; សាបិ នាម, ភិក្ខវេ, អត្ថូបបរិក្ខា នាហោសិ; សាបិ នាម, ភិក្ខវេ, ធម្មនិជ្ឈានក្ខន្តិ នាហោសិ; សោបិ នាម, ភិក្ខវេ, ឆន្ទោ នាហោសិ; សោបិ នាម, ភិក្ខវេ, ឧស្សាហោ នាហោសិ; សាបិ នាម, ភិក្ខវេ, តុលនា នាហោសិ; តម្បិ នាម, ភិក្ខវេ, បធានំ នាហោសិ។ វិប្បដិបន្នាត្ថ, ភិក្ខវេ, មិច្ឆាបដិបន្នាត្ថ, ភិក្ខវេ។ កីវ ទូរេវិមេ, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសា អបក្កន្តា ឥមម្ហា ធម្មវិនយា។

១៨៤. ‘‘អត្ថិ , ភិក្ខវេ, ចតុប្បទំ វេយ្យាករណំ យស្សុទ្ទិដ្ឋស្ស វិញ្ញូ បុរិសោ នចិរស្សេវ បញ្ញាយត្ថំ អាជានេយ្យ។ ឧទ្ទិសិស្សាមិ វោ [ឧទ្ទិដ្ឋស្សាបិ (ក.)], ភិក្ខវេ, អាជានិស្សថ មេ ត’’ន្តិ? ‘‘កេ ច មយំ, ភន្តេ, កេ ច ធម្មស្ស អញ្ញាតារោ’’តិ? យោបិ សោ, ភិក្ខវេ, សត្ថា អាមិសគរុ អាមិសទាយាទោ អាមិសេហិ សំសដ្ឋោ វិហរតិ តស្ស បាយំ ឯវរូបី បណោបណវិយា ន ឧបេតិ – ‘ឯវញ្ច នោ អស្ស អថ នំ ករេយ្យាម, ន ច នោ ឯវមស្ស ន នំ ករេយ្យាមា’តិ, កិំ បន, ភិក្ខវេ, យំ តថាគតោ សព្ពសោ អាមិសេហិ វិសំសដ្ឋោ វិហរតិ។ សទ្ធស្ស, ភិក្ខវេ, សាវកស្ស សត្ថុសាសនេ បរិយោគាហិយ [បរិយោគាយ (សី. បី. ក.), បរិយោគយ្ហ (ស្យា. កំ.)] វត្តតោ អយមនុធម្មោ ហោតិ – ‘សត្ថា ភគវា, សាវកោហមស្មិ; ជានាតិ ភគវា, នាហំ ជានាមី’តិ។ សទ្ធស្ស, ភិក្ខវេ, សាវកស្ស សត្ថុសាសនេ បរិយោគាហិយ វត្តតោ រុឡ្ហនីយំ [រុម្ហនិយំ (សី. បី.)] សត្ថុសាសនំ ហោតិ ឱជវន្តំ។ សទ្ធស្ស, ភិក្ខវេ, សាវកស្ស សត្ថុសាសនេ បរិយោគាហិយ វត្តតោ អយមនុធម្មោ ហោតិ – ‘កាមំ តចោ ច ន្ហារុ ច អដ្ឋិ ច អវសិស្សតុ, សរីរេ ឧបសុស្សតុ [ឧបសុស្សតុ សរីរេ (សី.), សរីរេ អវសុស្សតុ (ក.)] មំសលោហិតំ, យំ តំ បុរិសថាមេន បុរិសវីរិយេន បុរិសបរក្កមេន បត្តព្ពំ ន តំ អបាបុណិត្វា វីរិយស្ស សណ្ឋានំ [សន្ថានំ (សី. ស្យា. បី.)] ភវិស្សតី’តិ។ សទ្ធស្ស, ភិក្ខវេ, សាវកស្ស សត្ថុសាសនេ បរិយោគាហិយ វត្តតោ ទ្វិន្នំ ផលានំ អញ្ញតរំ ផលំ បាដិកង្ខំ – ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អញ្ញា, សតិ វា ឧបាទិសេសេ អនាគាមិតា’’តិ។

ឥទមវោច ភគវា។ អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ។

កីដាគិរិសុត្តំ និដ្ឋិតំ ទសមំ។

ភិក្ខុវគ្គោ និដ្ឋិតោ ទុតិយោ។

តស្សុទ្ទានំ –

កុញ្ជរ-រាហុល-សស្សតលោកោ, មាលុក្យបុត្តោ ច ភទ្ទាលិ-នាមោ;

ខុទ្ទ-ទិជាថ-សហម្បតិយាចំ, នាឡក-រញ្ញិកិដាគិរិនាមោ។